Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:16:45.772833+00:00

Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ: Тахсыы

Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ: Тахсыы

1. өрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ

1. Тыллары быһаарыы (Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

өрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ
өрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ

1. Тахсыы

ААН ТЫЛ

Күндү ааҕааччы!

Бүгүн эн Биибилийэ Эргэ Кэс Тылын «Төрүттэнии» (нууч. Бытие) уонна «Тахсыы» (нууч. Исход) диэн икки бастакы кинигэтин тутан олороҕун. Моисей биэс кинигэтиттэн бастакытын «Төрүттэниини» аан дойду устуоруйатын киирии тыла диэн ааттыахха сөп. Үс тыһыынча кэриҥэ сыл анараа өттүгэр былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут кинигэ дьиҥнээх аата – бастакы баһын маҥнайгы тылынан, «Бэрэшит», ол аата «Бастаан». Бу кинигэ Биибилийэ гректии тылбааһыгар Септуагинтаҕа «Генесис» (Саҕаланыыта, төрдө) диэн ааттаныаҕыттан ыла, атын омуктар бары ону батыспыттар. Биһиги эмиэ христианнар үйэлээх үгэстэрин тутуһан, тылбааспытын «Төрүттэнии» диэн ааттаатыбыт. Манна киһи айыллыытын эрэ туһунан буолбатах, бастакы дьон дьиэ кэргэттэрэ, аҕа уустара, биис уустара, куораттара, дойдулара, судаарыстыбалара хайдах төрүттэммиттэрин туһунан кэпсэнэр, норуоттар төрүт өбүгэлэрин төрүччүлэрэ бэриллэр.

Кинигэ инники уон биир баһыгар суруллубутун курдук, Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын кэннэ, дьон, Айыы Таҥараларын кытта эйэ дэмнээхтик олоруохтарын баҕарбакка, чыҥха атын суолунан буруйан барбыттар. Ол иһин хара маҥнайгыттан, өйдөрө-санаалара сатарыйан, аньыыны-буруйу оҥорор буолбуттар. Сир үрдүгэр кир-дьай аһара хойдон, Таҥара тыынар-тыыннааҕы барытын имири эһэргэ быһаарыммыт. Онон Кини дьонтон көнө сүрэхтээх Нойу талан ылан, дьиэ кэргэнин кытта тыыннаах хаалларан, саҥа киһи аймаҕы үөскэппит.

Бу кинигэ, уон иккис баһыттан саҕалаан, Таҥара аан дойду быыһанар суолун арыйтараары талан ылбыт дьонун туһунан сэһэргиир. Авраам, Исаак, Иаков (кини саҥа аата – Израиль) уонна Иаков уон икки уолун – дьэбириэй норуотун төрүт өбүгэлэрин – туһунан кэпсээҥҥэ Таҥара кинилэргэ Мин эһигини көй элбэх гына ууһатан үтүөкэн дойдуга олохсутуом, оччоҕо эһиги киһи аймахха дьиҥ кырдьыгы арыйыаххыт диэн эрэннэрэр. Таҥара дьоно, төһө да эҥкилэ суох буолбаталлар, аньыыны-буруйу оҥордоллор, Айыы Тойоннорун ыҥырыытын истэн, Кини тугу соруйбутун барытын толороллор.

«Төрүттэнии» – араас истииллээх кинигэ. Ааҕааччы болҕомтотун тардар, киһини умсугутар кэпсээннэр, араас дьикти түбэлтэлэр, хоһоонунан суруллубут алгыстар быыстарыгар элбэх дьон аата киирбит уһун төрүччүлэрэ бааллар. Биллэн турар, түҥ былыргы атын омук тылын бары дэгэтин, дорҕооннорун дьүөрэлэһиитин, хатыламмат ураты поэзиятын хайдахтаах да тылбаас кыайан толору биэрбэт.

Төрүттэнии кинигэтэ урут сахалыы тылынан иккитэ тахсан турар. Бастакыта, сибэтиитэл Иннокентий Вениаминов көҕүлээһининэн аҕабыыт Лаврентий Винокуров оҥорбут тылбааһа, 1858 с. Москватааҕы Синодальнай кинигэ кыһатыгар күн сирин көрбүт. Иккиһэ, Биибилийэ Арассыыйатааҕы уопсастыбата бэлэмнээн таһаарбыт «Айыллыы» диэн тылбааһа, 2012 с. бэчээттэммитэ.

Моисей биэс кинигэтиттэн иккиһэ – «Тахсыы». Манна Иаков удьуордара Ханаан сиригэр турбут суттан куотан Египеккэ көһөллөрүн, онно устунан хабалаҕа киирэн баран хайдах босхоломмуттарын уонна Таҥара кинилэргэ Сокуону бэлэхтээбитин туһунан кэпсэнэр. Кинигэ бастакы чааһа (1–19) – Айыы Тойон норуотун Египеккэ кулуттааһынтан таһаартараары талан ылбыт киһитэ Моисей туһунан сэһэн. Оттон иккис чааһа (20–40) – Таҥара норуотугар Сөбүлэһии кэс тылын эппитин, киниэхэ Сокуону бэлэхтээбитин туһунан. Таҥара биэрбит Сокуонун чопчута – Кини бар дьоҥҥо анаабыт Уон ыйааҕа (20:2-17). Билигин бу ыйаахтар үгүс аныгы омуктар сиэрдэрин-майгыларын тулхадыйбат төрдө буолбуттар.

Таҥара талан ылбыт норуотугар Моисейынан Сокуону бэрдэрэр, ону таһынан кинилэргэ Бэйэтин амарах быһыытын-майгытын, ытык аатын арыйар. Кини Моисейга аалтаары уонна Таҥара Израиль дьонун ортотугар олоруохтаах Сурдун хайдах оҥорор туһунан ымпыгар-чымпыгар тиийэ сиһилии ыйар-кэрдэр. Таҥара дьон олоҕун ыраахтан тэйиччи көрөн турбакка, Бэйэтэ эрэннэрбитин курдук, Авраам, Исаак, Иаков удьуордарын кулуттааһынтан босхолоору, сирдээҕи олох хаамыытын салайан биэрэр. Бу кинигэҕэ өссө дьон Таҥараҕа утарыласпытын, Моисей этэрин ылымматаҕын туһунан кэпсэнэр. Кинилэр кулуттуурга үөрэнэн хаалан, көҥүлү кыайан өйдөөбөттөр, онон үөрүйэх олохторун көҥүллээҕэр ордоро саныыллар. Эмиэ син биир «Төрүттэнии» курдук, Тахсыы кинигэтэ дьон итэҕэһин-быһаҕаһын кистээбэккэ, кинилэри араас өттүлэриттэн арыйан көрдөрөр. Бу кинигэ сахалыы аан маҥнай бэчээттэнэн таҕыста.

Биһиги тылбааспыт былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ олоҕуран оҥоһулунна, онон дьэбириэйдии да, гректии да тиэкистэри туһаммыт нууччалыы Синодальнай тылбаастан кэккэ уратылардаах. Олортон саамай суолталаахтара кинигэ сирэйин алын өттүгэр хос быһаарыыларга киирдилэр. Дьон уонна сир-уот анал ааттарын суолталара эмиэ хос быһаарыыларга бэрилиннилэр. Өйдүүргэ уустук тиэрминнэр быһаарыылара кинигэ кэннигэр баар тылдьыкка киирдилэр. Бу тылдьыт үгүс ыстатыйалара Биибилийэ тылбааһын институтун үлэһиттэрэ эрэдээктэр Н.Г. Манзиенко, научнай консультант, теология кандидата А.Б. Сомов оҥорбут богословскай тылдьыттарыттан кылгатыллан ылылыннылар. Кинилэр тылдьыттарын сахалыы тылбааһын Арассыыйа наукатын академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар проблемаларын институтун кылаабынай научнай үлэһитэ, филологическай наука дуоктара Н.Н. Ефремов оҥорбута.

Итини таһынан кинигэ кэннигэр, ааҕааччыга көмөлөөх буоллун диэн, оччотооҕу Ближнэй Восток уонна Палестина сирин-дойдутун хаарталара киирдилэр.

Ааҕааччылар Таҥара тылын толору өйдүүллэрин туһугар, биһиги бу икки кинигэ дириҥ суолтатын, ис хоһоонун аныгы саха литературнай тылынан чопчу тиэрдэр соругу туруорунан үлэлээтибит. Ол туһугар элбэх сыраларын биэрбит тылбаасчыттарга, эрэдээктэрдэргэ, консультаҥҥа уонна тылбаас үлэтэ табылларыгар көмөлөспүт үтүө дьоҥҥо истиҥ махталбытын этэбит.

Кинигэ электроннай барыйаанын биһиги институппут сайтыттан булуохха сөп (ibt.org.ru).

Биибилийэ тылбааһын Москватааҕы института

Тахсыы

Тахсыы

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

1

Моисей иккис кинигэтэ

Тахсыы

Израиль удьуордара халыҥ норуот буолаллар

1^1Иаковы кытта Египеккэ барсыбыт Израиль уолаттарын ааттара-суоллара бу бааллар (хас биирдиилэрэ дьиэ кэргэннэрин илдьэ барбыттара): 2Рувим, Симеон, Левий, Иуда, 3Иссахар, Завулон, Вениамин, 4Дан, Неффалим, Гад, Асир+. 5Иаков удьуордара бары холбоон сэттэ уон[*] киһи буолбуттара. Иосиф ити кэмҥэ Египеккэ этэ+. 6Онтон Иосиф, кини убайдара, инитэ уонна ол көлүөнэ дьон бука бары өлбүттэрэ. 7Ол гынан баран Израиль удьуордара төрөөн-ууһаан, ахсааннара үксээн, улам кыаҕыран, дойдуну бүтүннүү толорбуттара.

Норуот батталга түбэһэр

8Египет бүрүстүөлүгэр кэлин Иосибы билбэт саҥа ыраахтааҕы олорбута+. 9Кини норуотугар эппитэ: «Израиль дьоно-сэргэтэ хайдах курдук элбээбитин, биһигиннээҕэр күүһүрбүтүн көрүҥ. 10Салгыы үксээн испэттэрин туһугар, кинилэри оҕуруктуоҕуҥ. Инньэ гымматахха, сэрии буоллаҕына, өстөөхтөрбүтүгэр холбоһон, биһигини утары туруохтара, дойдубутуттан баран хаалыахтара». 11Израиль удьуордарын ыарахан үлэнэн боҕутуннараары, Египет дьоно кинилэргэ кэтээн үлэлэтээччилэри туруорбуттара. Фараоҥҥа анаан, хаһаас бурдук, ас-үөл ыскылааттара буолар Пифом, Раамсес куораттары туттартаабыттара+. 12Ол эрээри, төһөнөн күүскэ кыһарыллар да, норуот соччонон тэнийэн, үүнэн-үксээн испитэ. Египет олохтоохторо кинилэртэн дьаарханар буолбуттара. 13Дьэ, ол иһин Израиль дьонун ыарахан үлэҕэ кытаанахтык умса анньан, 14олохторун сордоох-муҥнаах ыар үлэҕэ кубулуппуттара: туой мэһийтэрэллэрэ, кирпииччэ үктэтэллэрэ, хонууга үлэлэтэллэрэ – бу күһэлэҥ үлэҕэ ким да кинилэри аһыммат этэ.

15Египет ыраахтааҕыта дьэбириэй дьахталларыгар оҕо көтөҕөөччүлэргэ (олортон биирдэстэрин аата Шифра, иккиһэ Фуа диэннэрэ) маннык дьаһайбыта: 16«Дьэбириэй дьахталларыгар оҕо көтөҕөргүтүгэр ким төрүүрүн көрүҥ. Уол буоллаҕына – өлөрүҥ, оттон кыыс буоллаҕына – тыыннаах хааллын». 17Ол эрээри оҕо көтөҕөөччүлэр Таҥараттан толлоннор, Египет ыраахтааҕытын дьаһалын толорбокколор, саҥа төрүүр уолаттары тыыннаах хааллараллара. 18Египет ыраахтааҕыта кинилэри ыҥыртаран ылан баран: «Эһиги тоҕо итинник быһыыланаҕыт? Уолаттары тоҕо тыыннаах хааллараҕыт?» – диэн ыйыппыта.

19«Дьэбириэй дьахталлара Египет дьахталларын курдук буолбатахтар, түргэнник оҕолоноллор, – диэбиттэрэ оҕо көтөҕөөччүлэр фараоҥҥа. – Биһиги тиийиэхпитигэр диэри, төрүү охсубут буолаллар».

20Ити иһин оҕо көтөҕөөччүлэргэ Таҥара үтүөнэн хардарара. Израиль норуота өссө үксээн, кыаҕыран испитэ. 21Оҕо көтөҕөөччүлэр Таҥараттан толлоллорун иһин, Кини дьахталларга бэйэлэригэр эмиэ оҕону-урууну бэлэхтиирэ.

22Фараон буоллаҕына норуотугар бүттүүнүгэр: «Саҥа төрүүр дьэбириэй уолаттарын барыларын өрүскэ быраҕаттаан иһиҥ, кыргыттары эрэ тыыннаах хаалларыҥ!» – диэн дьаһайбыта.

2

Моисей төрүүр

2^1Ол саҕана Левий удьуордарыттан биир киһи бэйэтин ууһун дьахтарын баран ойох ылбыта+. 2Дьахтар ыарахан буолан, уол оҕону төрөппүтэ. Оҕотун, үчүгэйкээнэ бэрдин иһин, кистээн үс ый тухары илдьэ сылдьыбыта. 3Онтон хайдах да салгыы кистиир кыаҕыттан тахсан, өрүс хомуһуттан өрүллүбүт хоппону ылан, ону сымалалаан, оҕотун онно уган баран, Нил өрүс кытылыгар хомус быыһыгар хаалларбыта. 4Оҕо эдьиийэ ыраахтан салгыы туох буоларын кэтээн турбута.

5Ити кэмҥэ өрүскэ фараон кыыһа сууна киирбитэ, кини чаҕар дьахталлара кытыл устун хаамса сылдьыбыттара. Фараон кыыһа хомус быыһыгар хоппо турарын көрбүтэ уонна кулут кыыһыгар ону аҕаларга соруйбута. 6Аҕалбытыгар хоппону арыйбыта – арай кыра оҕо сытара ытаан бэбээрбитэ. Фараон кыыһа оҕону аһыммыта. «Бу дьэбириэй уолчаана эбит», – диэбитэ.

7Онуоха оҕо эдьиийэ киниттэн: «Мин баран эйиэхэ анаан оҕону аһатарыгар дьэбириэй дьахталларыттан оҕо эмиийдээччини ыҥыран аҕалабын дуо?» – диэн ыйыппыта.

8«Чэ, ыҥыр», – диэбитэ фараон кыыһа. Онуоха кыыс баран ийэтин ыҥыран аҕалбыта. 9Фараон кыыһа дьахтарга: «Бу оҕону ылан, миэхэ анаан эмтэр, мин эйиэхэ төлүөм», – диэбитэ. Дьахтар оҕону бэйэтигэр ылан эмиийдээн барбыта. 10Бороохтуйбутун кэннэ, уолчааны фараон кыыһыгар аҕалан биэрбитэ. Фараон кыыһа уолу иитэ ылбыта. «Кинини ууттан таһаарбытым» дии санаан, Моисей[*] диэн ааттаабыта.

Моисей Мадиан сиригэр күрүүр

11Онтон ыла элбэх сыл ааспыта. Моисей, улаатан баран, биирдэ хаан-уруу дьонугар дьэбириэйдэргэ тиийэн, кинилэр наһаа ыарахан үлэни үлэлииллэрин көрбүтэ. Ол сылдьан Моисей Египет киһитэ кини норуотун киһитин, дьэбириэйи, кырбыы турарыгар түбэспитэ. 12Тула өттүн көрүтэлээбитэ – атын ким да суоҕа, онон кини Египет киһитин өлөрөн баран, кумахха көмөн кэбиспитэ. 13Сарсыныгар эмиэ онно тиийбитэ – арай икки дьэбириэй охсуһа сылдьаллара. «Эн табаарыскын тоҕо кырбыыгын?» – Моисей атаҕастааччыттан ыйыппыта.

14Анарааҥҥыта: «Ким эйигин тойон оҥорон, биһигини дьүүллүүр быраабы биэрбитэй? Египет киһитин өлөрбүтүҥ курдук, аны мин тыыммар туруоххун баҕардыҥ дуо?» – диэбитэ. Моисей, тугу оҥорбутум чахчы биллибит эбит диэн, улаханнык дьулайа санаабыта.

15Фараон эмиэ ити туһунан истэн, Моисейы өлөрөргө ууруон баҕарбыта да, Моисей фараонтан тыынын тэскилэтэн Мадиан сиригэр барбыта. Онно тиийэн, холуодьас таһыгар олорбута.

16Таҥара Мадианнааҕы үлэһитэ сэттэ кыыстааҕа. Ол кыргыттар холуодьаска тиийэн кэлэн, аҕаларын барааннарын[*] уулатаары, сүөһү уулуур иһитигэр толору уу таспыттара. 17Ити кэмҥэ маныыһыттар кэлэн кинилэри үүрээри гыммыттара, онуоха Моисей кыргыттары көмүскэһэн баран, барааннарын уулатан биэрбитэ.

18Кыргыттар аҕаларыгар Рагуилга тиийэн кэлбиттэригэр аҕалара: «Хайа, бүгүн тоҕо бачча эрдэ кэллигит?» – диэн ыйыппыта.

19«Биир Египет киһитэ биһигини маныыһыттартан көмүскээтэ уонна өссө уу баһан, барааннарбытын уулатан биэрдэ», – дэспиттэрэ кыргыттар.

20«Тыый, ол киһи ханнаный? – аҕалара ыйыппыта. – Эһиги кинини тоҕо онно хааллардыгыт? Ыҥырыҥ, кэлэн аһаатын».

21Моисей Мадиан киһитигэр олорорун сөбүлээбитэ. Анарааҥҥыта киниэхэ кыыһын Сепфораны ойох биэрбитэ. 22Сепфора уол оҕону төрөппүтэ. Моисей: «Мин бу дойдуга кэлии киһибин», – диэн, уолун Гирсам[*] диэн ааттаабыта.

Таҥара Израиль дьонун умнубат

23Элбэх сыл ааспытын кэнниттэн, Египет ыраахтааҕыта өлбүтэ. Израиль дьоно ыарахан үлэттэн эстэн-быстан энэлийэн, көмө көрдөһөр үөгүлэрэ Таҥараҕа тиийбитэ. 24Таҥара кинилэр ынчыктарын истэн, Авраамҥа, Исаакка, Иаковка эппит кэс тылын – кинилэри кытта сөбүлэһиитин – өйдөөн кэлбитэ,+
25Таҥара Израиль дьонун көрөн, кинилэргэ көмөлөһүөн баҕарбыта.

3

Моисей умайа турар ыарҕаны көрөр

3^1Моисей аҕа кыннын, Таҥара Мадианнааҕы үлэһитин Иофор,[*] барааннарын маныыра. Биирдэ кини бараанын үөрүн үүрэн, ыраах кураайы куйаар уҥуоругар, Таҥара хайата Хорив таһыгар, тиийбитэ. 2Онно киниэхэ хатыылаах ыарҕаҕа күүдэпчилэнэ умайар уот төлөнүн быыһыттан АЙЫЫ ТОЙОН аанньала көстүбүтэ. Моисей көрдөҕүнэ, ыарҕа уотунан кытыастара эрээри умайан хаалбат этэ. 3«Бэйи ити сөҕүмэр дьиктини баран көрүүм, – дии санаабыта кини. – Уот ыарҕаны тоҕо сиэн кэбиспэтий?»

4Моисей ону көрөөрү иһэрин көрөн, АЙЫЫ ТОЙОН умайа турар ыарҕа угун быыһыттан: «Моисей, Моисей!» – диэн ыҥырбыта.

«Бу баарбын!» – диэн хардарбыта Моисей.

5Онуоха Таҥара эппитэ: «Манна чугаһаама. Эн сибэтиэй сиргэ үктэнэн тураҕын, онон атаҕыҥ таҥаһын уһул». 6Онтон салгыы: «Мин эн аҕаҥ Таҥарата, Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата уонна Иаков Таҥарата буолабын», – диэбитэ. Моисей Таҥараны көрүөн дьулайан, сирэйин саба туттубута+.

7АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Норуотум Египеккэ сору көрөн олорорун көрдүм, кэтээн үлэлэтээччилэр батталларыттан көмө эрэйэр энэлгэнин иһиттим. Кини хайдах курдук эрэйдэнэрин билэбин. 8Онон Мин норуоппун Египет дьонуттан өрүһүйэн, ити сиртэн атын, үчүгэй, киэҥ-куоҥ, үүтүнэн-мүөтүнэн аллар дойдуга – хананейдар, хеттэр, аморрейдар, ферезтэр, хиввейдэр уонна иевустар дойдуларыгар илдьээри түстүм. 9Израиль дьонун үөгүтүн-ынчыгын иһиттим: Египет олохтоохторо кинилэри хайдах баттыылларын Мин көрөбүн. 10Онон айаҥҥа тур: эйигин фараоҥҥа ыытабын. Баран, норуоппун, Израиль дьонун, Египеттэн таһаар».

11Моисей Таҥараҕа: «Израиль дьонун Египеттэн таһаара фараоҥҥа барар ол мин кимминий?» – диэбитэ.

12Онуоха Таҥара эппитэ: «Мин эйигин кытта бииргэ буолуом, онон норуоту Египеттэн таһаардаххына, эһиги бу хайаҕа кэлэҥҥит Миэхэ сулууспа оҥоруоххут. Эйигин чахчы Мин ыыппытым бэлиэтэ ол буолуо».

13Моисей Таҥараттан ыйыппыта: «Өскөтүн мин Израиль дьонугар тиийэммин: „Миигин эһиэхэ өбүгэлэргит Таҥарата ыытта“, – диэтэхпинэ, миигиттэн: „Кини аата ким диэний?“ – диэн ыйытыахтара. Оччоҕуна мин кинилэргэ туох диибин?»

14Таҥара Моисейга эппитэ: «„МИН БААРБЫН“ ДИЭН ОЛ МИН.[*] Израиль дьонугар миигин эһиэхэ ЭХЙЕ (МИН БААРБЫН) ыытта диэн эт»+.

15Таҥара Моисейга өссө маннык эппитэ: «Израиль дьонугар миигин эһиэхэ ЯХВЕ (АЙЫЫ ТОЙОН), эһиги өбүгэлэргит Таҥарата – Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата, Иаков Таҥарата – ыытта диэн эт. Бу Мин үйэттэн үйэҕэ ааттанар аатым. Миигин көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бу ааппынан ахтыаххыт. 16Билигин баран Израиль аҕа баһылыктарын мус. АЙЫЫ ТОЙОН, өбүгэлэргит Таҥарата, Авраам, Исаак, Иаков Таҥаралара, эйиэхэ көстөн маннык эппитин тиэрт: „Мин кэлэ сылдьан, Египет дьоно эһиэхэ хайдах сыһыаннаһалларын көрдүм“. 17Мин эһигини Египет атаҕастабылыттан хананейдар, хеттэр, аморрейдар, ферезтэр, хиввейдэр, иевустар сирдэригэр, үүтүнэн-мүөтүнэн аллар дойдуга, таһаарыам. 18Аҕа баһылыктар эн этэргин истиэхтэрэ, онон эйигин кытта Египет ыраахтааҕытыгар барсыахтара. Оччоҕо эһиги ыраахтааҕыга: „Биһигини АЙЫЫ ТОЙОН, дьэбириэй Таҥарата, ыҥырда. Онон бука диэн билигин биһиги кураайы куйаарга, мантан үс күннүктээх сиргэ барарбытын көҥүллээ, биһиги онно АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар толук биэриэхпит этэ“, – диэххит. 19Ол гынан баран Египет ыраахтааҕыта, Мин кинини модун күүспүнэн күһэйиэхпэр диэри, эһигини ыыппатын билэбин. 20Оччотугар Мин охсор илиибин өрө уунан, онно эҥин дьиктини оҥорон Египети самнарыаҕым – дьэ, ол кэнниттэн кини эһигини ыытыаҕа+. 21Мин Египет дьонун бу норуокка үчүгэйдик сыһыаннаһалларын курдук оҥоруом, онон эһиги Египеттэн кураанах ытыстаах тахсыаххыт суоҕа+. 22Хас биирдии дьахтар ыаллыы олорор Египет дьахталларыттан үрүҥ да, кыһыл да көмүс симэҕи, таҥаһы-сабы көрдөөн ыллын, ону эһиги уолаттаргытыгар-кыргыттаргытыгар кэтэрдиэххит. Инньэ гынан эһиги Египет дьонун суйдаан барыаххыт».

4

Таҥара Моисейга улуу кыаҕы бэлэхтиир

4^1Моисей: «Арай кинилэр миигин итэҕэйбэтиннэр, мин этэрбин истибэккэ „АЙЫЫ ТОЙОН эйиэхэ көстүбэтэҕэ“ диэтиннэр?» – диэбитэ.

2Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН: «Илиигэр ити тугу тутан тураҕыный?» – диэн ыйыппыта.

«Бу мин тайах маһым», – диэн хардарбыта Моисей.

3«Итини сиргэ бырах», – диэбитэ АЙЫЫ ТОЙОН. Моисей тайаҕын сиргэ бырахпытыгар маһа эриэн үөҥҥэ кубулуйбута. Моисей эриэн үөнтэн киэр куоппута.

4АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ: «Илиигин уунаҥҥын кутуругуттан харбаа», – диэбитэ. Моисей илиитин уунан эриэн үөнү кутуругуттан харбаабытыгар үөнэ төттөрү тайах мас буолан хаалбыта.

5«Израиль дьоно Мин АЙЫЫ ТОЙОН, кинилэр өбүгэлэрин Таҥарата, Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата уонна Иаков Таҥарата, эйиэхэ чахчы көстүбүппүн итэҕэйэллэрин туһугар, бу кинилэргэ бэлиэ буолар».

6Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга: «Илиигин хоонньугар ук», – диэбитэ. Моисей илиитин хоонньугар уктан баран таһаарбыта, арай илиитэ, араҥ ыарыы буулаан, хаар маҥан буолан хаалбыт этэ.

7Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга: «Илиигин хоонньугар хат угун», – диэбитэ. Моисей илиитин хоонньугар хат уктан баран таһаарбыта, илиитэ атын чэгиэн этин курдук, чөлүгэр түспүтэ.

8АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Өскөтүн эйигин итэҕэйбэккэ бастакы дьиктини аахайбатахтарына, кинилэри иккис дьикти итэҕэтиэн сөп. 9Оттон, бэл, бу икки дьиктини итэҕэйбэтэхтэринэ, эйигин истибэтэхтэринэ, эн өрүс уутуттан сомсон ылан кураанах сиргэ ыһаар, оччоҕо ол ыспыт ууҥ хааҥҥа кубулуйуо».

10«Оо, Айыы Тойон! – диэбитэ Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО. – Мин уус тылым суох, хаһан да[*] сатаан сааһылаан саҥарбатах киһибин. Бу билигин даҕаны, Эн кулуккун кытта кэпсэтэргэр, тугу да кыайан булан этэр кыаҕым суох. Мин сатаан ыпсаран саҥарбаппын, тылым-өһүм көлөттүгэс».

11АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Тылы-өһү киһиэхэ ким биэрбитэй? Ким кинини тыла суох, дьүлэй, сытыы харахтаах биитэр хараҕынан көрбөт оҥороруй? Мин АЙЫЫ ТОЙОН буолбатах дуо+? 12Онон айаҥҥа тур. Эн саҥарар кэмҥэр Мин эйигин кытта бииргэ буолуом, тугу этиэхтээххин эйиэхэ үөрэтиэм».

13Ол эрээри Моисей: «Айыы Тойон! Ааттаһабын, миигиттэн ураты атын киһини, кими баҕарар, ыыт», – диэбитэ.

14Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга уордайан эппитэ: «Эн Аарон диэн левит убайдааххын буолбатах дуо? Кини саҥарар кыахтааҕын Мин билэбин. Билигин кини эйиэхэ утары тахсыа, эйигин көрөн ис сүрэҕиттэн үөрүө. 15Эн киниэхэ барытын кэпсиэҥ итиэннэ туох диэн этиэхтээҕин тиэрдиэҥ. Эһиги саҥарар кэмҥитигэр Мин эһигини иккиэҥҥитин кытта бииргэ буолуом, тугу гыныахтааххытын үөрэтиэм. 16Норуоту кытта эн оннугар Аарон кэпсэтэн, этэргин тиэрдиэҕэ, онон эн киниэхэ Таҥара кэриэтэ буолуоҥ. 17Тайах маскын илдьэ сырыт, эн бу тайах көмөтүнэн дьикти суоллары оҥоруоҥ».

Моисей Египеккэ төннөр

18Моисей дьиэтигэр кэлэн, аҕа кынныттан Иофортан: «Бука диэн мин Египеккэ хаан-уруу дьоммор төннөрбүн көҥүллээ. Тыыннаахтар дуу, суох дуу, баран көрүөм», – диэн көрдөспүтэ.

«Эйэни кытта айаннаа», – диэбитэ Иофор.

19Ити иннинэ, Моисей өссө да Мадиан сиригэр эрдэҕинэ, АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ: «Египеккэ төнүн, эйигин өлөрүөхтэрин баҕарбыт дьон бары өллүлэр», – диэн эппитэ+. 20Онон Моисей ойоҕун, уолаттарын ылан өсүөлгэ олордон Египеккэ айаннаабыта. Кини Таҥара эппит тайаҕын маһын тутан барбыта.

21АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Египеккэ төнүннэххинэ, Мин эйиэхэ оҥорторо биэрбит дьикти суолларбын барыларын фараоҥҥа оҥорон көрдөрөөр. Ол эрээри, Мин фараон сүрэҕин дьэбирситэммин, кини норуоту ыытыа суоҕа. 22Оччоҕо эн фараоҥҥа маннык диэр: „АЙЫЫ ТОЙОН этэр: Израиль – Мин уолум, бастакы оҕом. 23Мин эйиэхэ этэбин: Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын уолбун көҥүллээн ыыт. Оттон ыыппатаххына, Мин эн бастакы уолгун өлөрүөҕүм“, – диир диэ».

24Аара суолга, түүн тохтообут сирдэригэр, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга утары кэлэн, кинини өлөрүөн баҕарбыта. 25Онуоха Сепфора таас быһаҕы ылан уолугар быһыллыы сиэрин-туомун оҥорон баран, ол быһан ылбыт тириитин Моисей[*] атаҕар бырахпыта уонна: «Эн, бу хаан тохтон, мин эргэ тахсыахтаах киһим буолаҕын», – диэбитэ. 26АЙЫЫ ТОЙОН Моисейы тыыннаах хаалларбыта. (Ити түгэҥҥэ Сепфора, быһыллыы сиэрин-туомун оҥорбут буолан, «Эн бу хаан тохтон, мин эргэ тахсыахтаах киһим буолаҕын» диэбитэ.)

Моисей Аароннуун көрсүһэр

27Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Аароҥҥа эппитэ: «Баран, Моисейы кураайы куйаарга утары көрүс!» Аарон айаҥҥа туран Таҥара хайатын[*] таһыгар Моисейы көрсөн, кинини уураан ылбыта. 28Моисей АЙЫЫ ТОЙОН кинини Египеккэ ыытарыгар туох диэбитин, туох бэлиэ дьайыыны оҥорорго соруйбутун барытын Аароҥҥа кэпсээбитэ.

29Моисейдаах Аарон Египеккэ тиийэн, Израиль норуотун аҕа баһылыктарын барыларын муспуттара. 30Аарон кинилэргэ АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга тугу эппитин бүтүннүүтүн кэпсээн баран, дьон көрөн турдаҕына, били бэлиэ дьайыылары оҥорон көрдөрбүтэ. 31Онон бар дьон итэҕэйэн, АЙЫЫ ТОЙОН Израиль норуотун өйдөөн-санаан кэлбитин, кинилэр эрэйдэрин-муҥнарын көрбүтүн истэн, сөһүргэстээн туран АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сиргэ диэри сүгүрүйбүтэ.

5

Моисейдаах Аарон фараоҥҥа киирэллэр

5^1Бу кэнниттэн Моисей Аароннуун фараоҥҥа киирэн: «АЙЫЫ ТОЙОН, Израиль Таҥарата, маннык этэр: „Миэхэ анаан кураайы куйаарга бырааһынньык оҥоро барыаҕын норуоппун ыыт“ диир», – диэбиттэрэ.

2«Кимий ол АЙЫЫ ТОЙОН диэн? – фараон хардарбыта. – Мин тоҕо Кини тылын истэммин Израилы ыытыах тустаахпыный? Мин АЙЫЫ ТОЙОНУ билбэппин, онон Израилы ыыппаппын».

3Моисейдаах Аарон: «Дьэбириэй Таҥарата биһигини ыҥырда, – диэбиттэрэ. – Онон, Кини биһигини ыарыынан биитэр сэриинэн сууһарбатын туһугар, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО, бэйэбит Таҥарабытыгар, толук биэриэхпитин, биһигини, бука диэн, кураайы куйаарга, үс күннүктээх сиргэ, көҥүллээн ыыт».

4Онуоха Египет ыраахтааҕыта эппитэ: «Бу эһиги, Моисейдаах Аарон, дьону тоҕо үлэлэриттэн аралдьытаҕытый? Баран үлэлээҥ!» 5Ити кэннэ эппитэ: «Көр эрэ, норуот итиччэ элбээбитин кэннэ, эһиги өссө үлэтин тохтото сатыы сылдьаҕыт!»

Норуоту кэтээн үлэлэтээччилэргэ ыйыы-кэрдии

6Сити күн фараон норуоту кэтээн үлэлэтээччилэргэ уонна ыстаарысталарга маннык сорудахтаабыта: 7«Кирпииччэ үктүүллэригэр аны кинилэргэ соломону биэримэҥ – бэйэлэрэ хомуйан аҕаллыннар. 8Ол гынан баран кирпииччэлэрин ахсаанын урукку курдук ирдээҥ, ирээттэрин аччатымаҥ. Иллэҥнэрэ бэрт буолан: „Таҥарабытыгар толук биэрэ барыахха,“ – диэн хаһыытаһаллар. 9Үлэлэрин ыаратан биэрдэххитинэ – үлэлиэхтэрэ, ол-бу хойгур тылы истиэхтэрэ суоҕа».

10Ити кэнниттэн дьону кэтээн үлэлэтээччилэр уонна ыстаарысталар тахсан норуокка эппиттэрэ: «Фараон маннык этэр: „Аны эһиэхэ соломону биэрбэппин, 11бэйэҕит баран хантан баҕарар хомуйуҥ, оттон кирпииччэни, төһөнү оҥорбуккут саҕаны, син биир оҥоруҥ“».

12Онон дьон Египет устун сылдьан, соломо оннугар бурдук хадьымалын үргээн хомуйбуттара. 13Кэтээн үлэлэтээччилэр: «Урут соломо бэриллэрин саҕана, төһө кирпииччэни оҥорор этигитий да – билигин эмиэ оччону оҥоруҥ!» – диэн күһэйэллэрэ. 14Фараон кэтээн үлэлэтээччилэрэ Израиль дьонун салайтараары дьэбириэйдэртэн бэйэлэриттэн туруорбут ыстаарысталарын, үлэни ирдээн, кырбыыр буолбуттара. «Үлэлиэхтээх үлэҕитин тоҕо толорбоккутуй? Урут төһө кирпииччэни оҥорор этигит – соччону оҥоруҥ!» – диэн ыххайаллара.

15Израиль дьонун ыстаарысталара фараоҥҥа үҥсэ барбыттара: «Эн биһиэхэ, кулуттаргар, тоҕо маннык сыһыаннаһаҕыный? – диэбиттэрэ. – 16Биһиэхэ, эн кулуттаргар, соломо биэрбэттэр, уонна кирпииччэ ирдииллэр. Кулуттаргын биһигини кырбыыллар. Дьонуҥ аньыыны оҥороллор».

17«Эһиги иллэҥҥит бэрт! – диэбитэ фараон. – Иллэҥ буолан: „АЙЫЫ ТОЙОҤҤО толук биэрэ барыаҕыҥ“, – дэһэҕит. 18Баран үлэлээҥ. Эһиэхэ аны соломо бэриллибэт, оттон оҥоруохтаах кирпииччэҕитин оҥоруҥ!»

19Урут төһөнү оҥороллорой да, күн аайы соччо кирпииччэни оҥоруохтаахтарын истэннэр, Израиль ыстаарысталара алдьархайга түбэспиттэрин өйдөөбүттэрэ. 20Итиэннэ фараонтан тахсаат, кинилэри кэтэһэн турар Моисейдаах Аароҥҥа кэлэн: 21«Тугу оҥорбуккутун АЙЫЫ ТОЙОН көрөн дьүүллээтин! – диэбиттэрэ. – Эһигиттэн сылтаан фараон үлэһиттэринээн биһигини абааһы көрдүлэр. Эһиги кинилэргэ биһигини өлөрөр сылтаҕы биэрдигит!»

Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО үҥэр

22«Оо, Айыы Тойон! – диэбитэ Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО. – Эн бу норуоту тоҕо маннык алдьархайга тиэртиҥ? Миигин тоҕо манна ыыппыккыный? 23Мин фараоҥҥа Эн илдьитиҥ буолан кэлиэхпиттэн кини бу норуокка ордук куһаҕаннык сыһыаннаһар. Эн норуоккун өрүһүйбэтиҥ».

6

6^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Билигин Мин фараону хайдах гынарбын эн көрүөҥ! Кини, Мин күүстээх илиибиттэн дьулайан, норуоппун ыытыа. Мин күүстээх илиибиттэн дьулайан, кинилэри дойдутуттан киэр үүрүө!»

Таҥара Моисейы өссө биирдэ ыҥырар

2Таҥара Моисейга эппитэ: «Мин АЙЫЫ ТОЙОММУН. 3Мин Авраамҥа, Исаакка, Иаковка көстөн, Сүдү Күүстээх Таҥара[*] буоларбын биллэрбитим, оттон АЙЫЫ ТОЙОН диэн ааппын арыйбатаҕым+. 4Мин кинилэргэ кэлии дьон быһыытынан айанныы сылдьыбыт сирдэрин Ханааны биэриэх буолан, сөбүлэһии кэс тылын эппитим. 5Мин Израиль норуота Египет биһигини кулут оҥоһунна диэн энэлийэр саҥатын истэммин, эһигинниин сөбүлэһиим кэс тылын өйдөөн-санаан кэллим. 6Онон эн Израиль дьонугар эт: „Мин АЙЫЫ ТОЙОММУН. Мин эһигини Египет хабалатыттан таһааран, кулуттааһынтан босхолуом; күүстээх илиибин өрө көтөҕөн, эһигини быыһыам уонна Египет дьонун дьулааннаахтык накаастыам! 7Мин эһигини норуот оҥостон, эһиги Таҥараҕыт буолуом. Дьэ, оччоҕо Египет хабалатыттан эһигини Мин, АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕыт, таһаарбыппын билиэххит. 8Мин эһигини Авраамҥа, Исаакка, Иаковка биэриэх буолан андаҕайбыт сирбэр илдьэммин, ол сири эһиги бас билиигитигэр биэриэм. Мин АЙЫЫ ТОЙОММУН“»+.

9Моисей итини Израиль дьонугар тиэрдибитигэр анарааҥҥылар, куттанан уонна ыар үлэҕэ боҕуттаран, кинини истибэтэхтэрэ.

10Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 11«Египет ыраахтааҕытыгар фараоҥҥа киирэн, Израиль норуотун дойдугуттан ыыт диэн эт».

12Онуоха Моисей АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр туран: «Бэл, Израиль дьоно мин этэрбин истибэт буоллахтарына, эгэ фараон миигин хайдах истиэҕэй? Мин сатаан ыпсаран саҥарбаппын эбээт», – диэбитэ.

13АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароннуун кэпсэтэн, Израиль дьонун Египет сириттэн таһаарар туһугар кинилэри Израиль норуотугар уонна Египет ыраахтааҕытыгар фараоҥҥа барыҥ диэн соруйбута.

Моисейдаах Аарон төрүччүлэрэ

14Израиль уустарын аҕа баһылыктара манныктар.

Израиль бастакы уолун Рувим уолаттара: Ханох, Фаллу, Хецрон, Харми. Бу – Рувим дьиэ кэргэттэрэ+.

15Симеон уолаттара: Иемуил, Иамин, Огад, Иахин, Цохар уонна Ханаан дьахтарын уола Саул. Бу – Симеон дьиэ кэргэттэрэ+.

16Левий уолаттара, аҕа уустарынан ааттаатахха, Гирсон, Кааф, Мерари диэннэр. Левий сүүс отут сэттэ сааһыгар диэри олорбута.

17Гирсон уолаттара: Ливни, Шимеи уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрэ.

18Кааф уолаттара: Амрам, Ицгар, Хеврон, Узиил. Кааф сүүс отут үһүгэр тиийбитэ.

19Мерари уолаттара: Махли, Муши. Бу – Левий аҕатын уустарын дьиэ кэргэттэрэ.

20Амрам Иохаведаны, тастыҥ аҕаһын, ойох ылбыта. Иохаведа киниэхэ Аарону уонна Моисейы төрөппүтэ. Амрам сүүс отут сэттэ сааһыгар диэри олорбута.

21Ицгар уолаттара: Корей, Нефег, Зихри.

22Узиил уолаттара: Мисаил, Елцафан, Сифри.

23Аарон Аминадав кыыһын, Наассон балтын Елисаветаны ойох ылбыта. Елисавета киниэхэ Надав, Авиуд, Елеазар, Ифамар диэн уолаттары төрөппүтэ.

24Корей уолаттара: Асир, Елкана, Авиасаф. Бу – Корей дьиэ кэргэттэрэ.

25Аарон уола Елеазар Футиил биир кыыһын ойох ылбыта. Ойоҕо киниэхэ Финеес диэн уолу төрөппүтэ. Левиттэр көлүөнэлэрин аҕа баһылыктара уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрэ итинниктэр.

26Аароннаах Моисей – АЙЫЫ ТОЙОН Израиль уолаттарын уустарын Египеттэн таһаарыҥ диэн соруйбут дьоно. 27Бу Моисейдаах Аарон Египет ыраахтааҕытыгар фараоҥҥа тиийэннэр, Израиль дьонун Египеттэн таһаарар туһунан эппиттэрэ.

АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аарону фараоҥҥа ыытар

28Дьэ, онон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдыын Египеккэ кэпсэтэригэр 29эппитэ: «Мин АЙЫЫ ТОЙОММУН! Мин эйиэхэ тугу этэрбин барытын Египет ыраахтааҕытыгар фараоҥҥа тиэрт».

30Оттон Моисей буоллаҕына АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр туран: «Мин сатаан ыпсаран саҥарбат киһибин эбээт. Фараон мин этэрбин хайдах истиэҕэй?» – диэбитэ.

7

7^1Ол гынан баран АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Көр, Мин эйигин фараоҥҥа Таҥара кэриэтэ оҥоробун, оттон убайыҥ Аарон эйиэхэ бороруогуҥ буолуо. 2Мин эйиэхэ тугу соруйарбын барытын эн Аароҥҥа этиэҥ. Оттон убайыҥ Аарон ону фараоҥҥа, кини Израиль дьонун дойдутуттан ыытарын туһугар, тиэрдиэ. 3Ол эрээри Мин фараон сүрэҕин дьэбирситиэм, онон Мин төһө да Египет сиригэр элбэх бэлиэ дьайыыны, эҥин дьиктини көрдөрбүтүм үрдүнэн, 4кини эһигини истиэ суоҕа. Оччоҕо Мин Египети ыараханнык накаастыам уонна Египет сириттэн Бэйэм сэриибин, норуоппун – Израиль дьонун – таһаарыам. Мин дьүүлүм дьулаан дьүүл буолуоҕа! 5Дьэ, онно Египеккэ ыардык тайанан, Израиль дьонун хабалаттан таһаардахпына, Египет олохтоохторо Мин АЙЫЫ ТОЙОН буоларбын билиэхтэрэ».

6Моисейдаах Аарон итини толорбуттара, барытын, АЙЫЫ ТОЙОН хайдах соруйбутун курдук, оҥорбуттара. 7Фараону кытта кэпсэтэллэригэр Моисей аҕыс уон саастааҕа, оттон Аарон аҕыс уон үһэ этэ.

Аарон тайаҕа эриэн үөҥҥэ кубулуйар

8АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароҥҥа эппитэ: 9«Өскөтүн фараон дьиктитэ көрдөрүҥ диэтэҕинэ, эн, Моисей, Аароҥҥа: „Тайах маскын фараон иннигэр бырах“, – диэр, оччоҕо тайаҕа эриэн үөҥҥэ кубулуйуо».

10Моисейдаах Аарон фараоҥҥа киирэннэр, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун толорбуттара. Аарон тута сылдьар тайаҕын фараон уонна кини үлэһиттэрин иннилэригэр сиргэ бырахпытыгар тайаҕа эриэн үөҥҥэ кубулуйбута. 11Онуоха фараон муударай өйдөөхтөрүн, аптаах дьонун ыҥыран ылбыта. Олор, Египет аптаахтара, хомуһуннарын күүһүнэн эмиэ оннук дьиктини оҥорон көрдөрбүттэрэ. 12Хас биирдиилэрэ тайах мастарын сиргэ бырахпыттарыгар тайахтара эриэн үөн буолан хаалбыттара, ол гынан баран Аарон тайаҕа кинилэр тайахтарын барыларын мэҥиэстэн кэбиспитэ. 13Фараон, сүрэҕэ дьэбирсийэн, Моисейдаах Аарону истибэтэҕэ. Барыта, АЙЫЫ ТОЙОН эппитин курдук, буолбута.

Бастакы алдьархай: уу хааҥҥа кубулуйар

14АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Фараон өсөһөр, норуоту ыытыан баҕарбат. 15Сарсын фараон өрүскэ киирэригэр эн киниэхэ утары тиий. Ааһар суолугар кытылга кэтэһэн тур. Онтон эриэн үөн буола сылдьыбыт тайах маскын илиигэр тутан туран, 16фараоҥҥа эт: „АЙЫЫ ТОЙОН, дьэбириэйдэр Таҥаралара, миигин эйиэхэ илдьитин тиэртэрэ ыытта. Кураайы куйаарга Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын – Мин норуоппун ыыт диэн илдьиттиир. Ол эрээри эн ону баччааҥҥа диэри толоро иликкин“. 17Онон АЙЫЫ ТОЙОН эйиэхэ: „АЙЫЫ ТОЙОН диэн кимин эн билигин билиэҥ“, – диир. Мин бу тутан турар тайах маспынан ууну оҕустахпына, уу хааҥҥа кубулуйуо. 18Өрүс балыга барыта өлүөҕэ, өрүстэн ынырыктаах сыт-сымар аҥылыйан, Египет олохтоохторо ууну кыайан испэт буолуохтара».

19Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Аароҥҥа эт: тайах маһын ылан, Египет уутун – өрүстэрин, ханаалларын, күөллэрин уонна үрэхтэрин – диэки далайдын. Оччоҕо уулара барыта хааҥҥа кубулуйуо. Египет сирин былаһын тухары мас да, таас да иһиттэргэ өһөх хаан туруо».

20Моисейдаах Аарон АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун толорбуттара. Фараон уонна кини үрдүк сололоохторо көрөн турдахтарына, Аарон[*] тайах маһын өрө уунан баран өрүс уутун охсубута. Онуоха уу барыта кыа хаанынан устубута. 21Өрүс балыга атан тахсыбыта, уу сытыйбыт сытынан аҥылыйбыта, онон Египет дьоно ууну кыайан испэт буолбуттара. Бүтүн Египет устунан хара хаан халыйбыта.

22Ол эрээри Египет аптаахтара хомуһуннарын күүһүнэн эмиэ итинник дьиктини оҥорбуттара. Фараон, сүрэҕэ дьэбирсийэн, АЙЫЫ ТОЙОН эппитин курдук, Моисейдаах Аарону истибэтэҕэ. 23Киэр хайыһаат, дыбарыаһыгар киирэн хаалбыта – туох буола турарыгар кыһамматаҕа даҕаны. 24Оттон Египет дьоно бука бары, өрүстэн ууну баһар кыахтара суох буолан, тула холуодьас хастан барбыттара.

25АЙЫЫ ТОЙОН өрүс уутун хааҥҥа кубулутуоҕуттан сэттэ хонук ааспыта.

8

Иккис алдьархай: хара баҕа буулуур

8^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Фараоҥҥа киирэн эт: „АЙЫЫ ТОЙОН маннык диир: Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын норуоппун ыыт. 2Ыытарга сөбүлэспэт буоллаххына, көр, Мин эн дойдугар бүтүннүүтүгэр хара баҕалары ыытыаҕым. 3Нил өрүс бүтүннүү баҕанан оргуйан олоруоҕа. Хара баҕалар кытылга тахсан, дыбарыаскар, утуйар хоскор, ороҥҥор киириэхтэрэ. Үрдүк сололоох үлэһиттэриҥ, норуотуҥ дьиэлэрэ-уоттара эмиэ хара баҕаларынан туолуохтара. Оһоххутугар, тиэстэҕит иһитигэр барытыгар баҕалар симиллиэхтэрэ. 4Эйиэхэ бэйэҕэр, эн норуоккар, үлэһиттэргэр баҕалар ыттыахтара“».

5АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Аароҥҥа эт: тайаҕын Египет бары уутун, өрүстэрин, өрүстэрин салааларын, күөллэрин диэки далайа тутан, Египеккэ хара баҕалары таһаардын».

6Аарон тутан турар тайаҕынан Египет ууларын диэки далайбытыгар ууттан хара баҕалар тахсан, Египет сирин бүттүүнүн толорон кэбиспиттэрэ. 7Ол эрээри аптаах дьон хомуһуннарын күүһүнэн эмиэ оннугу оҥорбуттара: Египет сиригэр хара баҕалары таһаарбыттара.

8Фараон, Моисейдаах Аарону ыҥыран ылан, эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөһүҥ, миигиттэн, мин норуоппуттан бу хара баҕалары киэр гыннын! Оччоҕуна мин эһиги норуоккутун ыытыаҕым. Бараҥҥыт АЙЫЫ ТОЙОҤҤО толук биэриэххит»+.

9«Эн тускар, эн үлэһиттэриҥ уонна норуотуҥ тустарыгар көрдөһүөм, – диэбитэ Моисей фараоҥҥа. – Хара баҕалар эһигиттэн, дьиэҕититтэн-уоккутуттан сүтүөхтээх күннэрин бэйэҥ болдьоо. Баҕалар өрүскэ эрэ хаалыахтара».

10«Күн сарсын!» – диэбитэ фараон.

«Эн эппиккинэн буолуо, – диэн хардарбыта Моисей. – Дьэ, оччоҕо биһиги АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар тэҥнээх суоҕун өйдүөҕүҥ. 11Хара баҕалар эйигиттэн, эн дыбарыаскыттан, эн үлэһиттэргиттэн уонна норуоккуттан киэр барыахтара, өрүскэ эрэ хаалыахтара».

12Моисейдаах Аарон фараонтан тахсан барбыттара. Моисей АЙЫЫ ТОЙОНТОН, фараоҥҥа ыыппыт баҕаларын суох оҥорорун туһугар көрдөһөн, үҥпүтэ. 13АЙЫЫ ТОЙОН Моисей көрдөһүүтүн ылыммыта, онон дьиэлэргэ, тиэргэннэргэ, хонууга сылдьыбыт баҕалар бары өлөн хаалбыттара. 14Өлбүт баҕалары хомуйан чөмөхтөөбүттэригэр бүтүн дойду устунан амырыын сыт-сымар бөҕө буолбута. 15Ол эрээри фараон алдьархай ааспытын көрөн, эмиэ дьэбирсийэн, АЙЫЫ ТОЙОН эппитин курдук, Моисейдаах Аарон тылларын истибэтэҕэ.

Үһүс алдьархай: кыымаайы үөн буулуур

16Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Аароҥҥа эт: тайаҕын күөрэччи тутан баран, сири бүрүйэн сытар быылы оҕустун, оччоҕо ол быыл Египет сиригэр барытыгар кыымаайыга кубулуйуо». 17Кинилэр ити этиллибити толорбуттара. Аарон тайах маһын өрө уунан баран сир быылын охсубутугар кыымаайы үөн киһиэхэ-сүөһүгэ саба көтөн кэлбитэ. Сир-дойду быыла кыымаайы буолан, бүтүн Египет сирин сабардаабыта. 18Египет аптаахтара эмиэ хомуһуннарын күүһүнэн кыымаайыны түһэрэ сатаабыттара да, кыайбатахтара.

Кыымаайы киһини-сүөһүнү барытын буулаабыта. 19«Бу Таҥара оҥоруута!» – диэбиттэрэ аптаах дьон фараоҥҥа. Ол эрээри фараон, сүрэҕэ дьэбирсийэн, АЙЫЫ ТОЙОН эппитин курдук, кинилэри бу да сырыыга истибэтэҕэ.

Төрдүс алдьархай: тигээйи буулуур

20АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Сарсын сарсыарда эрдэ туран фараоҥҥа утары тиий. Өрүскэ кэлэн истэҕинэ, киниэхэ эт: „АЙЫЫ ТОЙОН маннык диир: Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын – норуоппун ыыт. 21Оттон ыыппатаххына, Мин эйиэхэ, эн үлэһиттэргэр, норуоккар, дьиэлэргэр тигээйилэри ыытыаҕым. Египет бары олохтоохторун дьиэлэрэ-уоттара, олорор сирдэрэ бүтүннүүтэ тигээйинэн туолуоҕа. 22Оттон норуотум олорор Гесем сирин-уотун Мин харыстыаҕым: бу сиргэ Мин АЙЫЫ ТОЙОН буоларбын эн билэриҥ туһугар, онно тигээйи түһүө суоҕа. 23Инньэ гынан Мин Бэйэм норуоппар уонна эн норуоккар тус-туспатык сыһыаннаһыаҕым. Бу бэлиэ дьайыы күн сарсын буолуоҕа“».

24АЙЫЫ ТОЙОН эппитин толорбута. Фараон дыбарыаһын, кини үлэһиттэрин дьиэлэрин, бүтүн Египет сирин барытын кыйма курдук тигээйи бииһэ буулаабыта. Дойду бүттүүнэ тигээйиттэн эстэригэр тиийбитэ.

25Фараон Моисейдаах Аарону ыҥыртаран ылан: «Барыҥ, Таҥараҕытыгар биэриэхтээх толуккутун манна, биһиги сирбитигэр, биэриҥ», – диэбитэ.

26Моисей эппитэ: «Оннук гынарбыт сатаммат: биһиги АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар толук биэрэрбитин Египет дьоно абааһы көрөллөр. Сүөһүнү толук туттар сиэрбитин-туоммутун кинилэр харахтарын далыгар оҥордохпутуна, биһигини тааһынан тамныахтара суоҕа дуо+? 27Онон мантан үс күннүк айаннаах кураайы куйаарга тиийэммит АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар, Кини биһиэхэ Бэйэтэ хайдах этэринэн, толук биэриэхпит».

28«Мин эһигини ыытабын, – диэбитэ фараон. – Кураайы куйаарга бараҥҥыт АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕытыгар биэриэхтээх толуккутун биэриҥ. Ол эрээри наһаа ыраатымаҥ. Уонна мин туспар үҥээриҥ!»

29Онуоха Моисей: «Мин эйигиттэн тахсан, АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөһүөм. Оччоҕо сарсын эһиги бары – фараон, эн үлэһиттэриҥ уонна Египет бүттүүн норуота – тигээйиттэн быыһаныаххыт, – диэн хардарбыта. – Ити гынан баран фараон биһигини аны албыннаабатын, биһиги норуоппут АЙЫЫ ТОЙОҤҤО толук биэрэ барарын мэһэйдээбэтин».

30Моисей фараонтан тахсан АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөспүтүгэр, 31АЙЫЫ ТОЙОН Моисей тылын ылынан, тигээйилэри фараонтан, кини үлэһиттэриттэн, Египет норуотуттан киэр тэйиппитэ. Онно биир да тигээйи ордубатаҕа. 32Ол эрээри фараон бу да сырыыга дьэбирсийэн, норуоту ыыппатаҕа.

9

Бэһис алдьархай: сүөһү дьаҥа буулуур

9^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Фараоҥҥа киирэн эт: АЙЫЫ ТОЙОН, дьэбириэйдэр Таҥаралара, маннык диир: „Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын Мин норуоппун ыыт“. 2Оттон ыыппатаххына, кэм да тута сылдьар буоллаххына, 3сэрэтэбин, АЙЫЫ ТОЙОН эн сүөһүгэр ыардык тайаныаҕа: аттарыҥ, өсүөллэриҥ, тэбиэннэриҥ, ынахтарыҥ, барааннарыҥ сүрдээх ыарахан дьаҥҥа ылларыахтара. 4АЙЫЫ ТОЙОН Израиль дьонун сүөһүтүн Египет сүөһүтүттэн араарыа: Израиль дьонун сүөһүтүттэн биир да өлүө суоҕа».

5Итиэннэ АЙЫЫ ТОЙОН болдьоон: «Итини Мин, АЙЫЫ ТОЙОН, сарсын бу дойдуга бүттүүнүгэр оҥоруоҕум», – диэбитэ.

6Сарсыныгар АЙЫЫ ТОЙОН эппитин толорбута: Египет сүөһүтэ барыта өлбүтэ, оттон Израиль дьонугар биир да охтубатаҕа. 7Фараон киһи ыытан көрдөрбүтэ – чахчы, Израиль дьонугар биир да сүөһү өлбөтөх этэ. Ол эрээри фараон эмиэ уруккутун курдук сүрэҕэ дьэбирсийэн, норуоту ыыппатаҕа.

Алтыс алдьархай: дьон уонна дьиэ сүөһүтүн этэ бааһырар

8АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароҥҥа эппитэ: «Оһох күлүн ытыскытын толору баһан ылыҥ. Ону Моисей, фараон көрөрүгэр, үөһэ салгыҥҥа ыстын. 9Ол күл Египет сирин үрдүнэн күдэн буолан көтүө, оччоҕо киһи-сүөһү тириитигэр ириҥэлээх баас үөскүө».

10Кинилэр оһох күлүн ытыһан ылан баран, кэлэн фараон иннигэр турбуттара. Моисей күлүн үөһэ ыспытыгар дьон да, дьиэ сүөһүтүн да тириитэ ириҥэлээх аһаҕас бааһынан бүрүллүбүтэ. 11Египет аптаахтара-хомуһуннаахтара Моисейы кытта күрэстэһэр кыахтара суоҕа: кинилэр бэйэлэрэ, Египет атын дьонун барытын курдук, эмиэ бар баас буолбуттара. 12Ол эрээри фараон, сүрэҕин АЙЫЫ ТОЙОН дьэбирситэн, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитин курдук, бу да сырыыга кинилэри истибэтэҕэ+.

Сэттис алдьархай: тобурах тоҕута сынньар

13Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Сарсын эрдэ туран фараоҥҥа тиийэн эт: АЙЫЫ ТОЙОН, дьэбириэйдэр Таҥаралара, маннык диир: „Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын Мин норуоппун ыыт! 14Бүтүн сир үрдүнэн Миэхэ холоонноох ким да суоҕун өйдөөтүн диэммин, Мин эйигин тус бэйэҕин, эн үлэһиттэргин уонна бүтүн норуоккун бу сырыыга саамай ынырык алдьархайынан накаастыам.

15Мин охсор илиибин өрө көтөҕөн эйигин да, норуоккун да чумаа ыарыынан сууһарбытым эбитэ буоллар, эһиги сир үрдүттэн симэлийиэ этигит. 16Ол эрээри, Мин аатым бүтүн сир үрдүнэн иһиллэрин туһугар, эйиэхэ Бэйэм күүспүн көрдөрөөрү, эйигин тыыннаах хаалларбытым+. 17Эн буоллаҕына, кэм да Мин норуоппар улуутумсуйан, кинини ыытыаххын баҕарбаккын. 18Дьэ, оччотугар Мин сарсын бу кэмҥэ Египеккэ олус күүстээх тобураҕы, Египет үөскүөҕүттэн түһэ илик толону, түһэриэҕим. 19Онон сүөһүлэриҥ үөрүн, аһаҕас халлаан анныгар баары барытын харайтар. Аһаҕас халлаан анныгар хаалбыт киһи-сүөһү тобурахха түбэһэн өлүөҕэ“».

20АЙЫЫ ТОЙОН тылыттан куттанан, фараон сорох үлэһиттэрэ бэрт тиэтэлинэн кулуттарын, сүөһүлэрин-астарын хахха сиргэ хорҕоппуттара. 21Оттон АЙЫЫ ТОЙОН этиитигэр кыһамматах өттө кулут дьонун да, сүөһүтүн да аһаҕас халлаан анныгар хаалларбыта.

22АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Илиигин халлааҥҥа уун, оччоҕо Египет сиригэр барытыгар тобурах түһэн, бүтүн Египет устун дьону да, сүөһүнү да, үүнээйини да тоҕута сынньыаҕа».

23Моисей тайаҕын халлааҥҥа өрө ууммутугар АЙЫЫ ТОЙОН сиргэ этиҥи, тобураҕы ыыппыта, чаҕылҕаны күлүмнэппитэ. АЙЫЫ ТОЙОН Египет сирин үрдүнэн тобураҕы куппута+. 24Тобурах түспүтэ, ол быыһыгар чаҕылҕан курбуулаабыта – маннык улахан толону Египет норуота бу сиргэ үөскүөҕүттэн көрө илигэ. 25Тобурах бүтүн Египет устун аһаҕас сиргэ баары барытын – дьону, сүөһүнү, үүнээйини – тоҕута сынньыбыта, үүнэн турар мастары алдьаппыта. 26Арай Израиль дьоно олорор Гесем сиригэр эрэ түспэтэҕэ.

27Фараон киһи ыытан Моисейдаах Аарону ыҥыртаран ылан эппитэ: «Бу сырыыга мин аньыыны оҥордум. АЙЫЫ ТОЙОН кырдьыктаах, оттон мин норуоппунаан буруйдаахпыт. 28АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөһүҥ: бу иэдээннээх этиҥ, бу тобурах тохтоотун. Мин эһигини ыытабын, аны тута сатаабаппын»+.

29Моисей киниэхэ эппитэ: «Мин куораттан таҕыстым да, икки илиибин АЙЫЫ ТОЙОҤҤО өрө уунан туран көрдөһүөм. Бу сиргэ АЙЫЫ ТОЙОН баһылыктыырын эн өйдүүрүҥ туһугар, этиҥ этэрэ уурайыа, тобурах түһэрэ тохтуо+. 30Ол гынан баран мин билэбин: эн да, үлэһиттэриҥ да АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараттан билигин да толло иликкит!»

31(Нэчимиэн хайыы үйэ куоластаммыт, лүөн эмиэ сибэккилии турбут буолан тобурахха эстибиттэрэ. 32Оттон сэлиэһинэй бары көрүҥэ, хойут ыһыллан, туох да буолбатаҕа).

33Моисей, фараону хаалларан, куораттан тахсыбыта уонна икки илиитин өрө уунан туран АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөспүтэ. Этиҥ этэрэ, тобурах түһэрэ тохтообута, курулаччы кута турбут ардах эмиэ астыбыта. 34Фараон тобурахтаах ардах түһэрэ, этиҥ этэрэ тохтообутун көрбүтэ, ол эрээри аньыыны оҥорорун уураппатаҕа. Кини да, үлэһиттэрин да сүрэхтэрэ өссө ордук тыйыһырбыта. 35Ити курдук фараон өһөс хаанын киллэрэн, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейынан этиттэрбитин курдук, Израиль дьонун ыыппатаҕа.

10

Ахсыс алдьархай: буор аһыҥа

101-2Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Фараоҥҥа киир. Мин кинилэргэ бу бэлиэ дьайыыларбын көрдөрөөрү, ол кэннэ эн уолгар уонна уолуҥ уолугар Мин Египеккэ тугу оҥорбуппун, кинилэр ортолоругар туох бэлиэ дьайыыларбын көрдөрбүппүн кэпсиириҥ итиэннэ эһиги Мин АЙЫЫ ТОЙОН буоларбын билэргит туһугар, фараон уонна кини үлэһиттэрин сүрэхтэрин дьэбирсиппитим».

3Моисейдаах Аарон фараоҥҥа киирэн эппиттэрэ: «АЙЫЫ ТОЙОН, дьэбириэйдэр Таҥаралара, маннык диир: „Хаһааҥҥа диэри эн Миэхэ утарылаһаҕын? Миэхэ сулууспа оҥоро барыаҕын норуоппун ыыт. 4Оттон ыыппат буоллаххына, сарсын эн уобаласкар буор аһыҥаны түһэриэм+. 5Буор аһыҥа, сир ньуура көстүбэт буолуор диэри, сири-дойдуну сабардыа, тобурахтан ордубут күөҕү бүтүннүүтүн сиэ, хонууга үүнэн турар маһы эмиэ барытын мэҥиэстиэ. 6Буор аһыҥа эн дыбарыаскын, үрдүк сололоохторуҥ бука барыларын дьиэлэрин, Египет бар дьонун дьиэлэрин толоруо. Эһиги аҕаларгыт да, эһэлэргит да, бу сиргэ олорбуттарын тухары, оннугу көрө иликтэрэ“». Маннык этэн баран, Моисей фараонтан тахсан барбыта.

7Онуоха фараон үрдүк сололоох үлэһиттэрэ тойонноругар эппиттэрэ: «Хаһааҥҥа диэри кини биһигини сордууруй? Ити дьону ыытан кэбис, баран АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараларыгар сулууспа оҥордуннар. Египет эстэн эрэрин эн көрбөккүн дуо?»

8Моисейдаах Аарону фараоҥҥа төттөрү кэлиҥ диэн дьаһайбыттара. Фараон эппитэ: «Баран, АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕытыгар сулууспаҕытын оҥоруҥ. Эһигиттэн кимнээх баралларый?»

9«Оҕону-оҕонньору, уолу-кыыһы – барытын илдьэ барабыт, – диэн хардарбыта Моисей. – Барааннарбытын, ынахтарбытын, атын да сүөһүбүтүн эмиэ илдьиэхпит. Биһиги АЙЫЫ ТОЙОН бырааһынньыгар барабыт».

10Онуоха фараон: «Оҕоҕутун-ойоххутун эһиэхэ биэрэн ыытыам кэриэтин, АЙЫЫ ТОЙОН эһигинниин бииргэ буолуо! – диэбитэ. – Сэрэниҥ эрэ, эһиги туох эрэ куһаҕаны оҥорордуу куомуннаһаҕыт. 11Суох, эһиги эр дьон бэйэҕит эрэ баран, ити көрдөспүккүт курдук, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сулууспалааҥ». Уонна иккиэннэрин үүрэн кэбиспиттэрэ.

12Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Илиигин Египет сирин диэки уун. Онно буор аһыҥа түһэн туох баар үүнээйини, тобурахтан ордубуту барытын сиэтин».

13Моисей тайах маһын Египет диэки ууммутугар АЙЫЫ ТОЙОН илиҥҥи тыалы түһэрэн ол сиргэ күнү-түүнү быһа тыалырбыта. Сарсыардатыгар илиҥҥи тыал буор аһыҥаны үүрэн аҕалбыта. 14Египет сиригэр барытыгар аһыҥа түһэн, дойдуну биир гына толорбута. Урут хаһан да түһэ илик, кэлин да түһэрэ биллибэт баһаам элбэх буор аһыҥа этэ. 15Аһыҥа сири барытын бүрүйэн, сир ньуура көстүбэт буолбута. Буор аһыҥа били тобурахтан ордубут үүнээйини, мас отонун барытын сиэн кэбиспитэ. Египет сирин үрдүнэн мас сэбирдэҕэ да, күөх от да ордубатаҕа.

16Фараон бэрт тиэтэлинэн Моисейдаах Аарону ыҥыртаран ылан эппитэ: «Мин АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕыт иннигэр уонна эһиги иннигитигэр аньыыны оҥордум+. 17Билигин мин аньыыбын бырастыы гыныҥ итиэннэ, миигин бу өлүүттэн өрүһүйэрин туһугар, АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕытыттан көрдөһүҥ!»+

18Моисей фараонтан тахсан, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО үҥпүтэ. 19Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН арҕааттан олус күүстээх тыалы түһэрэн, ол тыал аһыҥаны барытын үлтү сөрөөн ылан, Кыһыл муораҕа[*] илдьэн куппута. Египет үрдүнэн биир да аһыҥа үөн хаалбатаҕа. 20Ол гынан баран фараон, сүрэҕин АЙЫЫ ТОЙОН дьэбирситэн, Израиль дьонун ыыппатаҕа.

Тохсус алдьархай: им балай хараҥа

21Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга: «Илиигин халлааҥҥа уун, оччоҕо Египет сирин им балай, киһи илиитин иминэн бигээн сылдьар ыас хараҥа сабардыаҕа», – диэбитэ. 22Моисей илиитин халлаан диэки өрө ууммутугар Египет сирин үс күннээх түүн устата им балай хараҥа сабардаан турбута. 23Киһи киһини кыайан көрбөт халыҥ хараҥата саба халыйан, үс түүннээх күн устатын тухары ким да оннуттан хамсаабатаҕа. Арай Израиль дьоно олорор сиригэр эрэ сырдык этэ.

24Фараон Моисейы ыҥыран ылан: «Баран АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сулууспаҕытын оҥоруҥ. Оҕолоргут эһигини кытта барсыахтарын сөп, оттон кыра да, бөдөҥ да сүөһүгүт хааллын», – диэбитэ.

25Онуоха Моисей эппитэ: «Биһиги АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар бүтүннүү уматыллар толугу кытта атын да толугу биэрэрбит туһугар, эн биһигини сүөһүлээх ыыт. 26Сүөһүбүт үөрэ барыта барыахтаах, туйахтаах манна биир да хаалыа суохтаах. Биһиги онно тиийэн эрэ баран, АЙЫЫ ТОЙОН Таҥарабытыгар толук туттар сүөһүбүтүн талабыт. Онно тиийиэхпитигэр диэри, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ханнык сүөһүнү биэрэрбитин билбэппит».

27Ол эрээри АЙЫЫ ТОЙОН фараон сүрэҕин дьэбирситэн, кини Израиль дьонун ыытыан баҕарбатаҕа. 28Фараон Моисейга: «Миигиттэн киэр буол! – диэбитэ. – Аны манна миэхэ кэлимэ. Кэлиэҥ да – сол күн өлүөҥ».

29«Эн эппиккинэн буоллун, – диэн хардарбыта Моисей. – Мин аны эйигин көрүөм суоҕа».

11

Египет бастакы уол оҕолоро өлөллөрүн туһунан

11^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Мин фараоҥҥа уонна Египет дьонугар өссө биир алдьархайы ааҥнатыам. Дьэ, ол кэнниттэн кини эһигини мантан ыытыаҕа. Көннөрү да ыытыа суоҕа – бэрт тиэтэлинэн үүрүөҕэ. 2Онон норуокка эт: хас биирдии эр киһи да, дьахтар да ыалларыттан үрүҥ көмүс, кыһыл көмүс малы көрдөөн ыллын».

3АЙЫЫ ТОЙОН оҥоруутунан, Египет олохтоохторо Израиль дьонун көрдөһүүтүн дьэллэмник ылыммыттара. Египеккэ ким барыта – фараон үлэһиттэрэ да, олохтоох норуот да – Моисейы улуу киһинэн ааҕаллара.

4Моисей эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОН маннык диир: „Түүн үөһүгэр Мин Египет устун ааһыам. 5Онуоха Египет ыалларын бастакы уол оҕолоро – бүрүстүөлгэ олорор фараон бастакы уол оҕотуттан саҕалаан, суоруна тарда турар кулут дьахтар бастакы уол оҕотугар тиийэ, ону ааһан сүөһү бастакы атыыр төрүөҕэ бары өлүөхтэрэ. 6Бүтүн дойду үрдүнэн ким да, хаһан да урут истэ илик, кэлин да истибэт улуу энэлгэнэ буолуоҕа. 7Эһиги АЙЫЫ ТОЙОН Египет дьонугар уонна Израиль норуотугар тус-туспатык сыһыаннаһарын көрөргүт туһугар, Израиль дьонун да, кинилэр сүөһүлэрин да барыларын биир да ыт үрүө суоҕа“. 8Бу үлэһиттэриҥ бука бары миэхэ кэлэн сиргэ тиийэ сүгүрүйэн баран: „Эн мантан тахсан, баһылыыр норуоккун илдьэ бар“, – диэн ааттаһыахтара. Дьэ, ол кэннэ мин барыаҕым». Моисей, уордайан, фараонтан тахсан барбыта.

9АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга: «Египет сиригэр Мин элбэх дьикти дьайыым көстөрүн туһугар, фараон эһигини истиэ суоҕа», – диэбитэ.

10Моисейдаах Аарон ити дьикти дьайыыны барытын фараон көрөрүгэр оҥорбуттара. Ол эрээри фараон, сүрэҕин АЙЫЫ ТОЙОН дьэбирситэн, Израиль дьонун дойдутуттан ыыппатаҕа.

12

Паасха бырааһынньыгын олохтооһун

12^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Египет сиригэр Моисейдаах Аароҥҥа эппитэ: 2«Бу ый эһиэхэ бастакы ый – сыл маҥнайгы ыйа буолуохтаах. 3Израиль бар дьонугар этиҥ: хас биирдии ыал бу ый онус күнүгэр сүөһүтүн үөрүттэн биирдии бараан оҕотун ыллын. 4Бүтүн бараан оҕотун сиир кыаҕа суох дьоҕус дьиэ кэргэн саамай чугас ыалын кытта киһитин ахсаанынан, биир сүөһү этиттэн ким төһөнү сииринэн суоттаан, кыттыстын. 5Бараан оҕото туох да дьиэгэ суох, биир саастаах, атыыр буолуохтаах; бараан оҕотун оннугар коза оҕотун ылыахха эмиэ сөп. 6Ону, бу ый уон төрдүс күнүн кэтэһэн баран, киэһэ боруҥуйга өлөрдүннэр: Израиль норуотугар киирэр хас биирдии киһи сүөһүтүн оннук өлөрүөхтээх. 7Онтон хааныттан ылан, этин сиэхтээх дьиэлэрин киирии аанын икки чанчыгын уонна үөһээ холуодатын соттуннар. 8Этин, аһаҕас уокка үтэн, көтөхтөрүүтэ суох буһарыллыбыт килиэби, аһыы амтаннаах тума оту кытта ол түүн сиэтиннэр. 9Сиикэриктии сиэбэккит, ууга буһарбаккыт – төбөтүн, иһин, атахтарын кытта аһаҕас уокка үтэн сиигит. 10Сарсыардааҥҥа диэри тугун да ордорумаҥ, сарсыардааҥҥа диэри тугу кыайан сиэбэтэххитин уматан кэбиһиҥ. 11Сииргитигэр айаҥҥа турунардыы – кургутун курданан, атаххыт таҥаһын кэтэн, тайах маскытын тутан олорон – тиэтэйэ-саарайа сиигит. Бу – АЙЫЫ ТОЙОН Паасхата.

12Мин бу түүн Египет устун баран, дойду олохтоохторун бастакынан төрөөбүт уол оҕолорун уонна сүөһүлэрин атыыр төрүөхтэрин барыларын өлөрүөҕүм, Египет таҥараларын барыларын дьүүллүөҕүм: Мин АЙЫЫ ТОЙОММУН. 13Оттон эһиги олорор дьиэлэргит хаанынан бэлиэтэммит буолуохтара, Мин ол хааны көрөммүн таһынан ааһа туруоҕум. Ити курдук Египети сууһарыам, оттон эһигини өлөр өлүү тумнуо. 14Бу үйэ-саас тухары эһиэхэ умнуллубат күн буолуохтаах. Онон эһиги бу күн АЙЫЫ ТОЙОН бырааһынньыгын бэлиэтээҥ, ону көлүөнэттэн көлүөнэҕэ сылын ахсын ылар буолуҥ. Бу ирдэбили эһиги үйэттэн үйэҕэ тутуһуохтааххыт».

Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыга

15«Сэттэ күн көтөхтөрүүтэ суох килиэби сиэҥ. Маҥнайгы күҥҥэ дьиэҕититтэн аһытыыгытын барытын суох гыныҥ. Ким бу сэттэ хонукка көтөхтөрүүлээх килиэби сиэбит – Израиль норуотуттан киэр үүрүллүөҕэ. 16Маҥнайгы уонна сэттис күннэргэ эһиги бары, бииргэ Миэхэ, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО, сүгүрүйэ түмсүөхтээххит. Бу күннэргэ туох да үлэни толоруо суохтааххыт, аһыыр аскытын эрэ бэлэмниэххитин, итинник эрэ үлэни толоруоххутун сөп.

17Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыгын бэлиэтиир буолуҥ: Мин бу күн эһиги уустаргытын Египеттэн таһаарбытым. Онон бу күнү үйэлэргэ көтүллүбэт ирдэбил быһыытынан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэлиэтии сылдьыҥ. 18Бастакы ый уон төрдүс күн киэһэтиттэн сүүрбэ биирис күн киэһэтигэр диэри эһиги көтөхтөрүүтэ суох килиэби эрэ сиэхтээххит. 19Сэттэ күн эһиги дьиэҕитигэр аһытыы диэн суох буолуохтаах. Ити күннэргэ көтөхтөрүүлээх килиэби сиэбит киһи – атын сиртэн кэлии да, биитэр олохтоох да киһи буоллун – Израиль норуотуттан киэр үүрүллүө. 20Ханна да олорбуккут иһин, бу күннэргэ көтөхтөрүүлээх килиэби сиэмэҥ – көтөхтөрүүтэ суоҕу сиэҥ».

Израиль дьоно Паасха бараанын оҕотун өлөрөллөр

21Онтон Моисей Израиль аҕа баһылыктарын барыларын ыҥыран кинилэргэ маннык эппитэ: «Хас биирдии дьиэ кэргэн бараан оҕотун биитэр коза оҕотун талан ылан өлөрдүн – Паасханы бэлэмнээтин. 22Онтон иссоп[*] сүүмэҕин ылан, ону олгуйга кутуллубут бараан оҕотун хааныгар уган ыла-ыла, дьиэҕит аанын үөһээ холуодатын, икки чанчыгын сотуталааҥ. Сарсыардааҥҥа диэри эһигиттэн ким да таһырдьа тахсыбатын+. 23АЙЫЫ ТОЙОН Египет дьонун өлөрө-өһөрө кэллэҕинэ, ааннарын үөһээ холуодата, чанчыктара хаанынан сотуллубут дьиэлэри көрөн, ааһа туруоҕа, онон өлүү аанньалын киллэрэн эһигини өлөртөрүө суоҕа.

24Эһиги ыччаттаргытыныын бу сокуону үйэлэр тухары тутуһуҥ. 25АЙЫЫ ТОЙОН Бэйэтэ эрэннэрбитин курдук эһиэхэ биэрэр сиригэр тиийдэххитинэ, бу сиэри-туому толоро сылдьаарыҥ. 26Өскөтүн оҕолоргут эһигиттэн: „Бу туох суолталаах сиэрий-туомуй?“ – диэн ыйыттахтарына,+
27„Биһиги АЙЫЫ ТОЙОҤҤО Паасхатааҕы толугу биэрэбит, тоҕо диэтэххэ АЙЫЫ ТОЙОН Египет дьонун өлөрөрүгэр Израиль дьонун дьиэлэрин ааһа барбыта, биһиги дьиэ кэргэттэрбитин харыстаабыта“ диэн этэр буолуҥ». Итини истэн баран норуот сөһүргэстээн, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сүгүрүйбүтэ.

28Израиль дьоно баран ити этиллибити барытын, үкчү АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароҥҥа эппитин курдук, оҥорбуттара.

Онус алдьархай: Египет бастакы төрүөхтэрэ өлөллөр

29Түүн үөһүгэр АЙЫЫ ТОЙОН Египет сирин бастакы оҕолорун барыларын сууһарбыта. Бүрүстүөлгэ олорор фараонтан саҕалаан хараҥа хаайыыга сытар киһиэхэ тиийэ маҥнайгы уол оҕолорун тыына быстыбыта. Сүөһү бастакы атыыр төрүөҕэ барыта өлбүтэ. 30Ол түүн фараон, кини үлэһиттэрэ уонна Египет дьоно бука бары турбуттара. Бүтүн Египет үрдүнэн киһи өлбөтөх дьиэтэ диэн суох буолбута. Дойду үрдүнэн улуу энэлгэн саҕаламмыта.

Египеттэн тахсыы

31Түүн фараон Моисейдаах Аарону ыҥыртаран ылан эппитэ: «Биһигиттэн бара охсуҥ, Израиль дьонун барыларын илдьэ барыҥ! Эппиккит курдук АЙЫЫ ТОЙОҤҤО баран, сулууспата оҥоруҥ. 32Кыра да, бөдөҥ да сүөһүбүтүн илдьэ барыахпыт этэ диэн көрдөспүккүт – ону илдьэ барыҥ. Мантан барыҥ уонна миэхэ эмиэ алгыста көрдөһүҥ!»

33Египет олохтоохторо Израиль дьонун дойдубутуттан түргэнник бара охсуҥ диэн тиэтэппиттэрэ. «Барбатаххытына, биһиги бары өлөбүт!» – диэбиттэрэ олохтоохтор. 34Онон Израиль дьоно көтөҕүллэ илик тиэстэлээх иһиттэрин ылан, таҥастарыгар суулаан санныларыгар сүгэн барбыттара. 35Кинилэр Моисей эппитин толорон, Египет ыалларыттан үрүҥ көмүс, кыһыл көмүс симэхтэри, таҥаһы-сабы көрдөөн ылбыттара+. 36АЙЫЫ ТОЙОН оҥоруутунан, Египет олохтоохторо Израиль дьонугар тугу көрдөөбүттэрин барытын дьэллэмник биэрбиттэрэ, онон Израиль дьоно Египеттэн баралларыгар дойду баайын суйдаан ылбыттара+. 37Кинилэр Раамсес куораттан Сокхоф диэки айаннаабыттара. Оҕону-дьахтары аахпатахха, алта сүүс тыһыынча сатыы эр дьон этилэр. 38Дьэбириэйдэри кытта элбэх атын биис ууһун дьоно барсыбыттара, бары баһаам элбэх бараан да, ынах да сүөһү үөрдэрин үүрэн илдьибиттэрэ. 39Египеттэн сүгэн таһаарбыт тиэстэлэринэн Израиль дьоно көтөхтөрүүтэ суох лэппиэскэ астаммыттара. Тиэстэлэрэ өссө аһыйа илигэ. Кинилэр Египеттэн үүрүллүбүт буолан тохтуу түһэр кыахтара суоҕа, онон, бэл, өйүөлэрин эрдэттэн кыайан бэлэмнэммэтэхтэрэ.

40Израиль дьоно Египеккэ түөрт сүүс отут сыл олорбуттара+. 41Түөрт сүүс отут сыллара толору туолбут күнүгэр АЙЫЫ ТОЙОН норуотун уустара бука бары Египет сириттэн тахсыбыттара. 42Бу – АЙЫЫ ТОЙОН Израиль дьонун Египеттэн таһаарбыт түүнэ, АЙЫЫ ТОЙОН түүнэ этэ. Онон Израиль дьоно, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бу түүнү АЙЫЫ ТОЙОҤҤО анаан, утуйбаттар.

Паасха туһунан ыйыы-кэрдии

43АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароҥҥа эппитэ: «Паасха устааба маннык. Паасха аһылыгын туора дойду киһитэ сиэ суохтаах. 44Оттон атыылаһан ылбыт кулутуҥ, өскөтүн киниэхэ быһыллыы сиэрин-туомун оҥорбут буоллаххына эрэ, Паасха аһын аһыан сөп. 45Эйиэхэ атын сиртэн кэлэн олорор хамначчыт Паасха аһын амсайыа суохтаах. 46Бараан оҕотун дьиэ иһигэр сиэниллэр. Этин дьиэттэн таһаарымаҥ, уҥуоҕун алдьатымаҥ+. 47Израиль норуота бүттүүнэ Паасха бырааһынньыгын ылыахтаах. 48Өскөтүн эн дьиэҕэр олорор кэлии киһи Паасханы бырааһынньыктыан баҕарар буоллаҕына, кини дьиэ кэргэнигэр баар эр дьоҥҥо барытыгар быһыы сиэрэ-туома оҥоһуллуохтаах. Оччоҕо эрэ кини, эһиги дойдугут олохтооҕун курдук, бу бырааһынньыгы ылыан сөп. Быһыллыбатах дьонтон ким да Паасха аһын аһыа суохтаах. 49Эһиги дойдугут төрүт олохтоохторугар да, атын сиртэн кэлэн эһиги ортоҕутугар олорор дьоҥҥо да сокуон биир».

50Израиль дьоно барытын, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдаах Аароҥҥа дьаһайбытын курдук, толорбуттара. 51Бу күн АЙЫЫ ТОЙОН Израиль дьонун халыҥ уустарын Египет сириттэн таһаарбыта.

13

Израиль бастакы төрүөхтэрэ Таҥараҕа ананаллар

13^1АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 2«Израиль дьонун бастакы төрүөх уол оҕолорун уонна сүөһүлэрин атыыр төрүөхтэрин барыларын Миэхэ анааҥ. Кинилэр – Миэннэрэ»+.

Көтөхтөрүүтэ суох килиэп туһунан

3Моисей норуокка эппитэ: «Бу күнү, АЙЫЫ ТОЙОН модун күүстээх илиитинэн эһигини Египеттэн, кулуттааһынтан, таһаарбыт күнүн, өйдүү-саныы сылдьыҥ. Бу күн көтөхтөрүүлээх килиэби сиэмэҥ. 4Эһиги бүгүн авив[*] ыйыгар таҕыстыгыт.

5АЙЫЫ ТОЙОН өбүгэлэргитигэр хананейдар, хеттэр, аморрейдар, хиввейдэр уонна иевустар олорор дойдуларын – үүтүнэн-мүөтүнэн аллар сири – биэриэх буолан андаҕайбыта. Кини эһигини ол сиргэ тиэртэҕинэ, эһиги бу ыйга маннык сиэри-туому тутуһуох тустааххыт: 6сэттэ күн көтөхтөрүүтэ суох килиэби сиигит, онтон сэттис күнүгэр АЙЫЫ ТОЙОН бырааһынньыгын бэлиэтиигит. 7Сэттэ күн көтөхтөрүүтэ суох килиэби сиэхтээххит: эһиги олорор сиргитигэр ханна да көтөхтөрүүлээх килиэп, аһытыы суох буолуохтаах. 8Хас биирдиигит бу күн уолаттаргытыгар: „Маны, АЙЫЫ ТОЙОН мин Египеттэн тахсарбар анаан тугу оҥорбутун өйдөөн-санаан, оҥоробун,“ – диэн этиэхтээххит. 9АЙЫЫ ТОЙОН эһигини модун күүстээх илиитинэн Египеттэн таһаарбыта. Онон бу бырааһынньыгы ылар үгэскит эһиги харыгытыгар кэтэр, сүүскүтүгэр баанар өйдөбүнньүк бэлиэҕит кэриэтэ буолуохтаах. АЙЫЫ ТОЙОН Сокуона уоскутуттан түспэтин. 10Бу устаабы сылтан сыл ахсын анаммыт кэмигэр тутуһар буолуҥ».

Бастакы төрүөхтэри Таҥараҕа аныыр туһунан сокуон

11«АЙЫЫ ТОЙОН эһигини Ханаан дьоно олорор сиригэр тиэртэҕинэ (Кини ол сири эһиэхэ биэриэх буолан, эһиэхэ да, өбүгэлэргитигэр да андаҕайан турар), 12эһиги бастакынан төрөөбүт уолаттары барыларын АЙЫЫ ТОЙОҤҤО аныах тустааххыт. Сүөһүгүт бастакы атыыр төрүөҕэ барыта эмиэ АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ананар. 13Өсүөл бастакы төрөөбүт атыыр оҕотун бараан оҕотунан толуйан ылыҥ, оттон толуйуоххутун баҕарбат буоллаххытына, өсүөл оҕотун сүнньүн булгу эрийиҥ. Бастакы уол оҕолоргутун эмиэ барыларын толуйан ылыҥ.

14Кэлин уолаттаргыт эһигиттэн: „Бу аата тугуй?“ – диэн ыйыттахтарына, кинилэргэ маннык этиҥ: „АЙЫЫ ТОЙОН биһигини модун күүстээх илиитинэн Египеттэн, кулуттааһын уйатыттан, таһаарбыта+. 15Фараон өсөһөн биһигини ыытыан баҕарбатаҕар АЙЫЫ ТОЙОН Египеккэ бастакынан төрөөбүттэри: уол оҕолору, сүөһү атыыр төрүөхтэрин – бука барыларын өлөрбүтэ. Ол иһин биһиги АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сүөһүбүт бастакы атыыр төрүөхтэрин толук биэрэбит, оттон бастакы уолаттарбытын толуйан ылабыт“. 16АЙЫЫ ТОЙОН биһигини Египеттэн модун илиитинэн сиэтэн таһаарбыта, онон бу үгэс биһиэхэ харыбытыгар кэтэр бэлиэбит, сүүспүтүгэр баанар бааныыбыт буолуохтаах».

АЙЫЫ ТОЙОН норуотун арыаллыыр

17Фараон Израиль дьонун Египеттэн ыыппытыгар Таҥара кинилэри, быһата бэрт диэн, Филистим сиринэн илдьибэтэҕэ. Таҥара: «Сэрии суоһуурун көрдөхтөрүнэ Израиль дьоно, санаалара уларыйан, Египеккэ төннүөхтэрин баҕарыахтара», – диэбитэ. 18Ол иһин кинилэри кураайы куйаарынан Кыһыл муораны кыйан илдьэ барбыта. Израиль дьоно Египеттэн сэриилэһэр сэптээх-сэбиргэллээх тахсыбыттара.

19Былыр Иосиф: «Таҥара эһиэхэ көмөлөстөҕүнэ, мантан мин кырамтабын илдьэ бараарыҥ», – диэн Израиль норуотун андаҕаппытын иһин Моисей Египеттэн Иосиф кырамтатын илдьэ барбыта+.

20Израиль дьоно Сокхофтан хоҥнон, кураайы куйаар уһугар баар Ефамҥа тиийэн тохтообуттара. 21Күнүстэри-түүннэри айаннаатыннар диэн, АЙЫЫ ТОЙОН кинилэри Бэйэтинэн сирдиирэ: күнүһүн өрө унааран тахсар субурхай былыт буолан суолларын ыйара, оттон түүнүн уот баҕана буолан сырдатара+. 22Ол күнүскү унаархай былыт да, түүҥҥү уот баҕана да Израиль дьонуттан тэйбэтэхтэрэ.

14

Израиль дьоно Кыһыл муораны туорууллар

14^1Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 2«Израиль дьонугар эт. Төннөн Пи-Гахироф аттыгар, Мигдол уонна Кыһыл муора икки ардыгар Ваал-Цефон аттыгар, тохтоотуннар. Онно тиийэн муора кытылыгар түөлбэлэнэн туруҥ. 3Фараон „Израиль дьоно бу сиргэ муннулар, кураайы куйаарга хаайтардылар“ дии саныаҕа. 4Мин кини сүрэҕин дьэбирситиэм, онон эһигини эккирэтэн барыа. Дьэ, онуоха Мин фараону, кини сэриитин самнаран килбиэннээх күүспүн көрдөрүөм. Оччоҕо Египет дьоно Мин АЙЫЫ ТОЙОН буоларбын билиэхтэрэ!» Израиль дьоно Кини эппитин толорбуттара.

5Египет ыраахтааҕытыгар Израиль норуота баран хаалбытын туһунан эппиттэрэ. Онуоха кини үрдүк сололоохторунуун өйдөнөн кэлэн: «Бу аата биһиги тугу оҥоһуннубут? Израиль дьонун ыытан, үлэһиттэрэ суох хааллыбыт буолбаат!» – дэһиспиттэрэ.

6Фараон сэриитин көлөөскөтүн көлүйтэрбитэ, дьонун хомуйбута; 7Египет көлөөскөлөөх сэриитин барытын, алта сүүс бастыҥ көлөөскөлөөх аттарын ылан барбыта. Хас көлөөскө ахсын үөрүйэх сэрииһиттэр турбуттара. 8АЙЫЫ ТОЙОН Египет ыраахтааҕытын фараону, сүрэҕин дьэбирситэн, кини Израиль дьонун эккирэппитэ. Оттон Израиль дьоно, туохтан да куттаммакка, холкутук[*] айаннаан испиттэрэ. 9Египет дьоно – фараон бары көлөөскөтө, бары аттаах дьоно, бары сэриитэ – кинилэри эккирэппиттэрэ. Итиэннэ муора кытыытыгар тохтоон турдахтарына, Пи-Гахироф чугаһыгар баар Ваал-Цефон аттыгар сиппиттэрэ.

10Фараон улам чугаһаан испитэ. Израиль дьоно кэннилэрин хайыһан көрбүттэрэ – кинилэри Египет сэриитэ эккирэтэн иһэрэ. Онуоха Израиль дьоно, уолуйа куттанан, АЙЫЫ ТОЙОНТОН көмө көрдөспүттэрэ 11уонна Моисейга: «Эн биһигини Египеккэ хараллар сирдэрэ суох, онон кураайы куйаарга өллүннэр диэн манна аҕалбытыҥ дуо? – диэбиттэрэ. – Бу тугу оҥордуҥ, биһигини тоҕо Египеттэн таһаардыҥ? 12Биһиги өссө Египеккэ сылдьан эйиэхэ: „Биһигини хааллар, Египет дьонугар кулуттуохпут!“ – диэн эппэтэхпит этэ дуо? Кураайы куйаарга өлүөх кэриэтэ, Египет дьонугар кулуттаабыт ордук этэ!»

13«Куттанымаҥ! – диэбитэ Моисей норуокка. – Тохтооҥ, АЙЫЫ ТОЙОН эһигини билигин хайдах быыһыырын көрүҥ! Эһиги бу Египет дьонун тиһэх төгүл көрөҕүт – аны кинилэри хаһан да харахтыаххыт суоҕа. 14Эһиги тускутугар АЙЫЫ ТОЙОН Бэйэтинэн сэриилэһиэҕэ! Уоскуйуҥ!»

15АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Эн миигин тоҕо ыҥыраҕын? Израиль дьонугар салгыы айаннааҥ диэн эт. 16Тайах маскын өрө уунан, муора диэки далай, оччоҕо муора уута силэллэн биэриэ. Израиль дьоно муораны түгэҕинэн, кураанах сир курдук, сатыы туоруохтара. 17Мин Египет сэрииһиттэрин өсөһүннэрэммин, кинилэр эһигини эккирэтэн барыахтара. Дьэ, онуоха Мин фараону, кини сэрииһиттэрин, көлөөскөлөрүн, аттаах сэриитин сууһаран, килбиэннээх күүспүн көрдөрүөм. 18Фараону, кини көлөөскөлөрүн уонна аттаах сэрииһиттэрин самнаран килбиэннээх күүспүн көрдөрдөхпүнэ, Египет дьоно АЙЫЫ ТОЙОН Кимин билиэхтэрэ!»

19Израиль сэриитин иннигэр испит Таҥара аанньала, көй элбэх дьон кэннигэр баран, турбута. Иннилэригэр унааран испит былыт кэннилэрин диэки сыҕарыйан, 20Египет сэриилэрин уонна Израиль дьонун икки ардыларыгар тохтообута. Былыт Египет дьоно турар сирин хараҥардыбыта, оттон израилларга сырдык сыдьаайара. Онон ол түүн икки сэрии кыайан тиксиспэтэхтэрэ.

21Дьэ, онтон Моисей муора диэки илиитин далайбытыгар АЙЫЫ ТОЙОН илинтэн күүстээх тыалы түһэрэн, тыал түүнү быһа муора уутун үүрбүтэ. Онон уу икки аҥыы силэллэн, муора түгэҕэ көстүбүтэ. 22Израиль дьоно, кураанах сиринэн барар курдук, муора түгэҕинэн хааман барбыттара: уу кинилэр уҥа да, хаҥас да өттүлэринэн эркин буолан турбута. 23Египет дьоно – фараон бары көлөөскөлөрө уонна аттаах сэриитэ бука бары – эмиэ эккирэтэн муора түгэҕэр сүүрдэн киирбиттэрэ.

24Халлаан сырдыан аҕай иннинэ, АЙЫЫ ТОЙОН уот баҕана уонна унаархай былыт иһиттэн Египет сэриитин көрөн, кинилэр ортолоругар улуу аймалҕаны таһаарбыта. 25Кини оҥоруутунан Египет сэриитин көлөөскөлөрө бары көлөһөлөрө туллан батыллан хаалан, дьон көлөөскөлөрү бэрт эрэйинэн соспуттара.

«Израиллартан куота охсуоҕуҥ! – диэн аймаласпыттара Египет дьоно. – АЙЫЫ ТОЙОН кинилэр диэки: Бэйэтинэн биһигини утары сэриилэһэн эрэр!»

26Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Илиигин муора диэки уун – уу төннөн Египет дьонун, кинилэр көлөөскөлөрүн, сэрииһиттэрин тимиртин». 27Моисей илиитин муора диэки ууммутугар сарсыарда уу төннөн кэлбитэ. Египет сэриилэрэ ууга уун-утары сүүрдэн киирбиттэрин АЙЫЫ ТОЙОН муора ортотугар тимирдэн кэбиспитэ. 28Уу төннөн, муора түгэҕинэн Израиль дьонун эккирэтэн испит көлөөскөлөрү, аттаахтары – фараон сэриитин барытын саба охсубута. Биир да киһилэрэ тыыннаах ордубатаҕа.

29Оттон Израиль дьоно муораны түгэҕинэн, кураанах сир курдук, сатыы туораабыттара: муора уута кинилэр уҥа да, хаҥас да өттүлэригэр эркин буолан турбута. 30Ити курдук АЙЫЫ ТОЙОН ол күн Израиль норуотун Египет сэриититтэн өрүһүйбүтэ. Израиль дьоно муора кытылыгар Египет сэрииһиттэрин өлүктэрэ ыһыллан сыталларын көрбүттэрэ. 31АЙЫЫ ТОЙОН модун күүстээх илиитинэн Египет сэриитин сууһарбытын көрөн, Израиль норуота АЙЫЫ ТОЙОНТОН улаханнык дьулайбыта, АЙЫЫ ТОЙОНУ, Кини кулутун Моисейы итэҕэйбитэ.

15

Моисей муора кытылыгар туран ыллаабыт ырыата

15^1Онуоха Моисей уонна Израиль дьоно АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ыллаабыттара:

«АЙЫЫ ТОЙОҤҤО мин ырыа ыллыыбын.

Кини – улуу:

Кини аттаах дьоннору муораҕа түһэрдэ!+

2АЙЫЫ ТОЙОН – мин күүһүм-күдэҕим, албан аатым –
миигин быыһаан ылла.

Кини мин Таҥарам –
мин Кинини айхаллыам!

Аҕам Таҥарата –
мин Кинини уруйдуом+.

3АЙЫЫ ТОЙОН – сэрииһит!

Кини аата АЙЫЫ ТОЙОН диэн+.

4Кини фараон көлөөскөлөрүн, бары сэриитин муораҕа түһэрдэ,
чулуу сэрииһиттэрин Кыһыл муораҕа тимиртэ.

5Дириҥ далай кинилэри ыйыһынна:

байҕал түгэҕэр таастыы бардылар.

6АЙЫЫ ТОЙОН! Эн илииҥ бөҕө-таҕа, күүстээх,

АЙЫЫ ТОЙОН! Эн илииҥ өстөөҕү сууһарда!+

7Эн улуугун!

Өстөөхтөргүн самнардыҥ,
уоруҥ-кылыныҥ күөдьүйэн, кинилэри соломолуу уматтыҥ.

8Эн тыыныҥ сиккиэриттэн уу икки аҥыы силэллэн биэрдэ,
байҕал долгуна эркин буолан тохтоон турда,
дириҥ далай кытаанах сиргэ кубулуйда+.

9„Эккирэтиэм, ситиэм, – диэбитэ өстөөх, –
баайдарын талыам, баҕарбыппын ылыам!

Кылыспын таһааран, барыларын кыргыам!“

10Эн тыыныҥ сиккиэрэн, кинилэри муора бүрүйдэ –
дириҥ далайга сибиньиэстии түстүлэр.

11Ким баарый таҥаралар ортолоругар Эйиэхэ холоонноох, АЙЫЫ ТОЙОН?

Ким баарый сибэтиэйдэр ортолоругар Эйиэхэ тэҥнээх, Модун Күүстээх?

Эн курдук сүдү килбиэннээх ким да суох,

Эн курдук эҥин дьиктини оҥорор кыахтаах ким да суох!+

12Уҥа илиигин ууммуккар –
сир өстөөхтөрү ыйыһынна!
13Эн өрүһүйэн ылбыт норуоккун сирдээн бардыҥ,
көмүскүүр, таптыыр буолан, сибэтиэй сиргэр батыһыннардыҥ.

14Норуоттар, итини истэн, салҕалас буоллулар,
Филистим олохтоохторо уолуйдулар,
15Эдом кинээстэрэ дьиксиннилэр,
Моав баһылыктара айманнылар,
Ханаан дьоно ыар санааҕа хам баттаттылар.

16Кинилэр улуу кутталга, уолусхаҥҥа ыллардыннар!

Эн норуотуҥ, норуот оҥостубут дьонуҥ
кинилэр аттыларынан ааһар кэмнэригэр
бары Эн ыарахан илииҥ анныгар тааһыра таалан турдуннар!

17Эн норуоккун Бэйэҥ хайаҕар олохтуоҕуҥ –
онно, АЙЫЫ ТОЙОН, Эн дьиэ туттубутуҥ,
онно, Аҕа Баһылык, ытык дьиэҕин туруорбутуҥ!+

18АЙЫЫ ТОЙОН үйэттэн үйэлэр тухары ыраахтааҕылыа!»+

Мариам ырыата

19Фараон көлөөскөлөрө, аттаах сэрииһиттэрэ муора түгэҕэр көтүтэн киирбиттэригэр, АЙЫЫ ТОЙОН кинилэргэ ууну төттөрү ыыппыта. Оттон Израиль дьоно муора түгэҕинэн, кураанах сиринэн курдук, хааман туораабыттара.

20Аарон эдьиийэ бороруок Мариам тимпанын ылбытыгар дьахталлар бука бары, үҥкүүлүү-үҥкүүлүү, тимпаннарын туппутунан кинини батыспыттара+. 21Мариам кинилэр иннилэригэр сылдьан ырыа ыллаабыта:

«АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ырыа ыллааҥ!

Кини – улуу:

Кини аттаах дьоннору муораҕа түһэрдэ!»+

Аһыы амтаннаах уу

22Моисей Израиль дьонун Кыһыл муораттан Сур кураайы куйаарыгар илдьэ барбыта. Үс күнү быһа кинилэр кураайы куйаарынан айаннаабыттара, ол тухары хантан да иһэр ууну булбатахтара+. 23Онтон Мара диэн сиргэ кэлбиттэрэ. Бу сир уутун, аһыыта бэрт буолан, кыайан испэтэхтэрэ. (Ол иһин, сир аата Мара[*] диэн буолбут.) 24Дьон Моисейга муҥатыйан: «Биһиги тугу иһэн тамахпытын сиигирдэбит?» – дэһэллэрэ.

25Моисей АЙЫЫ ТОЙОНТОН көрдөспүтүгэр АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ биир маһы ыйан көрдөрбүтэ. Моисей ол мас лабаатын ылан, ууга бырахпытыгар аһыы уу киһи иһэр уута буолан хаалбыта.

Бу сиргэ АЙЫЫ ТОЙОН норуокка сокуоннары, ыйыылары-кэрдиилэри биэрбитэ, бу сиргэ кинилэри тургутан көрбүтэ. 26АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕыт тылын иһиттэххитинэ, тугу сөптөөх диирин оҥордоххутуна, Кини ыйаахтарын болҕойон, биэрбит сокуоннарын тутустаххытына, Мин Египеккэ ыыппыт ыарыыбын-дьаҥмын эһиэхэ ыытыам суоҕа. Мин эһигини үтүөрдэр АЙЫЫ ТОЙОММУН», – диэбитэ+.

27Израиль дьоно Елимҥэ кэлбиттэрэ. Онно уон икки дьүүктэ уонна сэттэ уон финик пальмата бааллара. Кинилэр ол дьүүктэлэр аттыларыгар быстах кэмҥэ тохтоон турбуттара.

16

Халлаантан түспүт маанна уонна куруппааскылар

16^1Елимтэн салгыы айаннаан, Израиль дьоно бүттүүнэ Елим уонна Синай хайатын икки ардыларыгар баар Син кураайы куйаарыгар кэлбиттэрэ. Ити кинилэр Египеттэн тахсыбыттара иккис ыйын уон бэһис күнүгэр этэ. 2Онно кураайы куйаарга Израиль дьоно бары Моисейдаах Аарону мөҕүттэн барбыттара. 3«Оо, бу кэриэтэ Египеккэ АЙЫЫ ТОЙОН илиититтэн өлбүппүт буоллар! – диэн суламмыттара. – Онно биһиги эттээх көһүйэ тула олорорбут, килиэби тото-хана сиирбит! Оттон эһиги буоллаҕына биһигини бу кураайы куйаарга бука барыбытын хоргутан өлөртөөрү аҕалбыккыт».

4АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Мин эһиэхэ ардаҕы курдук халлаантан килиэби түһэриэм. Дьон күн аайы тахсаннар, күҥҥэ төһө сөп буоларынан хомуйуохтара. Дьэ, онно Мин кинилэр Сокуоммун төһө тутуһалларын тургутан көрүөҕүм. 5Нэдиэлэ алтыс күнүгэр астарын бэлэмнииллэригэр уруккуларынааҕар икки төгүл элбэҕи хомуйбуттарын көрүөхтэрэ».

6Моисейдаах Аарон Израиль бар дьонугар эппиттэрэ: «Эһигини Египеттэн АЙЫЫ ТОЙОН таһаарбытын бу киэһэ билиэххит, 7онтон сарсыарда эһиги Таҥара Килбиэнин көрүөххүт. АЙЫЫ ТОЙОН эһиги Кинини мөҕүттэргитин иһиттэ. Бу биһиги ким-туох айылаах буоламмыт, эһиги биһигини мөҕүттүөххүтүй?»

8Моисей эппитэ: «Киэһэ АЙЫЫ ТОЙОН эһиэхэ эти, оттон сарсыарда дэлэй килиэби ыытыаҕа. Эһиги киҥир-хаҥыр тыллаһаргытын Кини иһиттэ. Биһиги ким-туох айылаах үһүбүтүй? Эһиги биһигини буолбакка, АЙЫЫ ТОЙОНУ мөҕүттэҕит!» – диэбитэ.

9Моисей Аароҥҥа эппитэ: «Израиль дьонугар тиийэн барыларыгар: „АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр туруҥ, Кини эһиги саҥаҕытын иһиттэ“, – диэ».

10Аарон ону Израиль дьонугар бүттүүнүгэр тиэрдибитэ. Дьон кураайы куйаар диэки хайыспыттара – арай онно былыттан кинилэргэ АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ сыдьаайан көстүбүтэ.

11АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 12«Мин Израиль дьонун саҥатын иһиттим. Кинилэргэ: „Киэһэ эт сиэххит, оттон сарсыарда дэлэй килиэптээх буолуоххут. Дьэ, оччоҕо Мин, АЙЫЫ ТОЙОН, эһиги Таҥараҕыт буоларбын өйдүөххүт“, – диэ».

13Киэһэ хонуу куруппааскылара көтөн кэлэннэр, ол сири бүтүннүү толорон кэбиспиттэрэ. Оттон сарсыарда лааҕыр тулатыгар сиик түспүтэ. 14Сиик көппүтүн кэннэ, көрбүттэрэ: кураайы куйаар ньуура барыта кырыаны санатар маҥан өҥнөөх чап-чараас хачыгырас тугунан эрэ бүрүллүбүт этэ. 15Израиль дьоно, ол тугун өйдөөбөккө, бэйэ-бэйэлэригэр: «Бу аата тугуй?» – дэспиттэрэ. Онуоха Моисей кинилэргэ: «Бу АЙЫЫ ТОЙОН эһигини аһатаары ыыппыт килиэбэ, – диэбитэ. – 16АЙЫЫ ТОЙОН хас биирдиигит итинтэн дьиэ кэргэнэ төһөнү сииринэн хомуйдун, киһи ахсын биирдии гоморынан[*] ааҕан, сурт иһигэр төһө киһи баарынан ыллын диир»+.

17Израиль дьоно ону толорбуттара. Ким эрэ элбэҕи, ким эрэ аҕыйаҕы хомуйбута, 18ол гынан баран хомуйбуттарын гоморынан кэмнээбиттэригэр элбэҕи ылбыттарга ордубатаҕа, аҕыйаҕы куттубуттарга итээбэтэҕэ. Киһи барыта дьиэ кэргэнигэр төһө сөп буоларынан хомуйбута+.

19«Итинтэн тугу да сарсыардааҥҥа диэри хаалларымаҥ», – диэбитэ Моисей. 20Ол эрээри дьон кинини истибэтэхтэрэ: хомуйбуттарын сороҕун сарсыҥҥыга ордоруммуттара, онтукалара сарсыарда сытыйан хаалбыта, үөн ыспыта. Моисей ол дьоҥҥо уордайбыта.

21Сарсыарда аайы ону хас биирдиилэрэ дьиэ кэргэнигэр төһө сөп буоларын хомуйаллара, оттон хомуллубакка хаалбыта барыта күнүс күн уотугар ууллан иһэрэ. 22Нэдиэлэ алтыс күнүгэр икки төгүл элбэҕи – киһи баһыгар иккилии гоморы – хомуйбуттара. Ол туһунан норуот баһылыктара бары Моисейга кэлэн эппиттэригэр 23Моисей кинилэргэ: «АЙЫЫ ТОЙОН ити туһунан маннык эппитэ: сарсын сынньалаҥ күнэ, АЙЫЫ ТОЙОН ытык субуотата. Онон, буһарыныаххытын баҕарар бурдук аскытын, тугу аһыаххытын баҕараргытын бүгүн буһарыныҥ, кыайан сиэбэтэххитин сарсыҥҥыга хаһааныҥ», – диэбитэ+. 24Дьон, Моисей дьаһайбытын курдук, сиэбэтэхтэрин сарсыҥҥыга хаһааммыттара. Бу сырыыга ууруммуттара сытыйбатаҕа, үөн да ыспатаҕа.

25«Бүгүн эһиги итини сиэҥ, – диэбитэ Моисей. – Бүгүн АЙЫЫ ТОЙОН субуотата, онон эһиги сиргэ тугу даҕаны булуоххут суоҕа. 26Итини алта күн хомуйаҕыт, оттон сэттис күн – субуота, онон ити күн тугу даҕаны булуоххут суоҕа».

27Ону истибэккэ, сорох дьон нэдиэлэ сэттис күнүгэр ас хомуйа тахсыбыттара да – тугу да булбатахтара. 28Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Хаһааҥҥа диэри эһиги Мин ыйаахтарбын, сокуоннарбын толорортон аккаастанар буолаҕытый? 29Өйдөөҥ: АЙЫЫ ТОЙОН эһиэхэ субуотаны биэрбитэ, ол иһин алтыс күҥҥэ килиэби икки хонукка анаан биэрэр. Оттон сэттис күҥҥэ эһиги бары дьиэҕитигэр олоруох тустааххыт, ханна да барыа суохтааххыт», – диэбитэ. 30Онон норуот сэттис күҥҥэ сынньаммыта.

31Израиль дьоно ити аһы маанна диэн ааттаабыттара. Маанна кориандр сиэмэтин курдук маҥан дьүһүннээҕэ, амтана мүөттээх лэппиэскэни санатара. 32Моисей эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОН маннык дьаһайар: „Мин эһигини Египеттэн таһааран баран кураайы куйаарга аһаппыт килиэппин көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бука бары көрө сылдьалларын курдук, биир гомор маанна эһиэхэ хараллан сыттын“».

33Онтон Моисей Аароҥҥа: «Иһиттэ ылан онно биир гомор мааннаны толору кутан баран, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ хараллан сытарын курдук, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр ууран кэбис», – диэбитэ. 34Аарон, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, маанналаах иһити Кэс тыл хоппотун иннигэр уурбута.

35Израиль дьоно, киһилээх-сүөһүлээх сиргэ тиийиэхтэригэр диэри түөрт уон сыл устата мааннанан аһылыктаммыттара. Ханаан сиригэр үктэниэхтэригэр диэри кинилэр маанна аһылыктаахтара. 36(Гомор – эфа уон гыммыт биирэ.)

17

АЙЫЫ ТОЙОН очуостан уу таһаарар

17^1Син кураайы куйаарыттан хоҥнуохтарыттан Израиль норуота бүттүүнэ, АЙЫЫ ТОЙОН ыйбытын курдук, кыра-кыратык баран бытааннык айаннаабыта. Кинилэр Рефидимҥэ тиийэн тохтоон турбуттара. Ол гынан баран бу сиргэ утахтарын ханнарыахтарын – уу суоҕа. 2Дьон Моисейы сэмэлээн: «Иһиэхпитин уута аҕал, биһиги уу иһиэхпитин баҕарабыт», – дэспиттэрэ.

Онуоха Моисей кинилэргэ: «Эһиги миигин тоҕо сэмэлиигит? – диэбитэ. – АЙЫЫ ТОЙОНУ тоҕо тургутаҕыт?»

3Улаханнык утаппыт дьон Моисейга: «Биһигини Египеттэн тоҕо таһаарбыккыный? Оҕолорбутун, сүөһүлэрбитин кытта манна тамахпытын хатаран өлөрөөрү дуо?» – диэн суланан барбыттара.

4Моисей АЙЫЫ ТОЙОНУ ыҥыран: «Мин бу норуоту хайдах гынабын? – диэн ыйыппыта. – Миигин тааһынан тамныыллара буолла!»

5АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Израиль хас да аҕа баһылыгын ылан, норуот иннигэр тахсан тур. Өрүс уутун охсубут тайах маскын илдьэ сырыт. 6Дьэ, онно Хоривка Мин эн иннигэр очуос үрдүгэр туруоҕум. Эн тайаххынан очуоһу охсоор, оччоҕо таастан уу сүүрүөҕэ. Дьон ол ууну истин». Израиль аҕа баһылыктара көрөн турдахтарына, Моисей итини барытын толорбута. 7Онтон ыла ити сир, Израиль дьоно суладыйан баран Таҥараны тургутан: «АЙЫЫ ТОЙОН биһигини кытта бииргэ дуу, суох дуу?» – диэбиттэрин иһин, Масса-Мерива[*] диэн ааттаммыт.

Амалик дьонун кыайыы

8Онтон Рефидимҥэ Амалик дьоно кэлэн, Израиль норуотугар сэриинэн саба түспүттэрэ+. 9Моисей Иисуска[*]: «Амалигы утары охсуһа барар дьоҥҥун сүүмэрдээ. Оттон мин сарсын, Таҥара тайаҕын туппутунан, булгунньах үрдүгэр тахсан туруом», – диэбитэ. 10Иисус Моисей дьаһайбытын толорон, Амалик дьонун утары кыргыһыыга киирбитэ. Моисей Аароннаах Ору кытта булгунньах үрдүгэр тахсан турбута. 11Моисей илиитин өрө ууннаҕына – Израиль хоторо, оттон аллара санньыттаҕына – Амалик дьоно баһыйбытынан бараллара. 12Онтон икки илиитэ сылайан ыараан хаалбытыгар аттыгар сымара тааһы аҕалан уурбуттара. Моисей ол тааска олорбута. Аароннаах Ор кинини икки өттүттэн илиититтэн өйөөн турбуттара. Күн киириэр диэри, Моисей илиитин өрө уунан олорбута. 13Онон Иисус Амалигы кыайбыта, кини норуотун кылыһынан кыдыйбыта.

14АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Маны барытын, бу кыайыы умнуллубатын курдук, кинигэҕэ суруй. Мин Амалик дьонун сир үрдүттэн имири сотуом, онон кинилэр ааттыын-суоллуун умнуллуохтара. Бу эппиппин Иисуска тиэрт». 15Онон Моисей аалтаар оҥорон баран, ону Яхве-Нисси[*] диэн ааттаабыта. 16«Бу аат АЙЫЫ ТОЙОН дуоҕатын үрдүктүк тутуҥ диэн суолталаах. АЙЫЫ ТОЙОН Амалигы утары сэриитэ көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бара туруоҕа», – диэбитэ кини.

18

Моисей Иофордуун көрсүһэр

18^1Таҥара Мадианнааҕы үлэһитэ Иофор, Моисей аҕа кынна, Таҥара Моисейга уонна Бэйэтин норуотугар, Израильга, тугу оҥорбутун – АЙЫЫ ТОЙОН Израилы Египеттэн таһаарбытын – истибитэ+. 2Иофору кытта Моисей ойоҕо Сепфора (ити иннинэ Моисей кинини аҕатыгар төттөрү ыыппыта) 3уонна икки уола бааллара (биирдэстэрин аата Гирсам[*] – «мин туора дойдуга кэлэн олохсуйдум», 4атынын аата дьэбириэйдии Елиезер[*] – «аҕам Таҥарата миэхэ көмөҕө кэлэн, миигин фараон кылыһыттан өрүһүйдэ» диэн суолталаах). 5Иофор кинилэри кураайы куйаарга Моисей лааҕыра баар хайатын тэллэҕэр илдьэ кэлбитэ.

6Иофор Моисейга киһи ыытан: «Мин, аҕа кынныҥ Иофор, ойоххун, икки уолгун илдьэ кэлэн иһэбин», – диэн илдьиттээбитэ. 7Моисей аҕа кынныгар утары тахсан сүгүрүйэн баран, кинини уураан ылбыта. Хайдах сылдьалларын хардарыта ыйыталаһан баран, иккиэн сурт иһигэр киирбиттэрэ. 8Моисей аҕа кынныгар АЙЫЫ ТОЙОН Израиль норуотун көмүскээн фараону уонна Египет дьонун хайдах гыммытын, бэйэлэрэ кураайы куйаарынан айанныылларыгар туох моһоллору көрсүбүттэрин, АЙЫЫ ТОЙОН кинилэри хайдах өрүһүйбүтүн туһунан кэпсээбитэ. 9АЙЫЫ ТОЙОН Израиль норуотун Египет дьонуттан өрүһүйэн элбэх үтүөнү оҥорбутун Иофор үөрэ истибитэ. 10«Эһигини Египет дьонуттан, фараонтан быыһаабыт, норуоккутун Египеттэн өрүһүйбүт АЙЫЫ ТОЙОҤҤО айхал буоллун! – диэбитэ кини. – 11Билигин мин АЙЫЫ ТОЙОН бары таҥаралартан үрдүгүн биллим: АЙЫЫ ТОЙОН норуоту кинилэргэ бэрдимсийбит Египет дьонуттан быыһаан ылбыт!»

12Иофор, Моисей аҕа кынна, Таҥараҕа бүтүннүү уматыллар толугу кытта эйэлэһии толугун биэрбитэ. Онтон Аарон Израиль аҕа баһылыктарыныын кэлэннэр, бука бары Моисей аҕа кыннын кытта Таҥара иннигэр олорон бииргэ аһаабыттара.

Иофор сүбэтинэн Моисей судьуйалары аныыр

13Нөҥүө күнүгэр Моисей Израиль дьоно бэйэ-бэйэлэрин үҥсүһүүлэрин ырыппыта. Сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри киһи барыта кинини тула төбүрүөннээн турбута. 14Ону көрөн аҕа кынна Моисейтан: «Эн ити дьону кытта тугу гынаҕыный? – диэн ыйыппыта. – Тоҕо күнү быһа кинилэр иннилэригэр соҕотоҕун олороҕун? Оттон бар дьон хара сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри эн иннигэр турар дии?»

15«Дьон миэхэ Таҥараттан ыйыттараары кэлэр, – диэбитэ Моисей. 16Туох эмэ дьыала-куолу үөскээтэ да, миэхэ кэлэллэр. Онон мин кинилэр мөккүөрдэрин быһаарабын, кинилэри Таҥара ыйыыларыгар-кэрдиилэригэр, сокуоннарыгар үөрэтэбин».

17«Эн сыыһа гынар эбиккин, – диэбитэ аҕа кынна. – 18Бэйэҕин да, дьону да эрэйдиигин. Ити эйиэхэ ыарахан, итинниги соҕотоҕун кыайбаккын. 19Иһит эрэ, мин эйиэхэ сүбэлиим. Таҥара эйигин кытта бииргэ буоллун! Эн бу норуот уонна Таҥара икки ардыларыгар тиксиһиннэрээччи буолан, дьон мөккүөрүн Таҥара көрүүтүгэр биэр. 20Кинилэргэ ыйыылары-кэрдиилэри, сокуоннары быһаар, ханнык суолунан барыахтаахтарын, тугу гыныахтаахтарын үөрэт. 21Ол гынан баран, Таҥараттан толлор, кырдьыгы көрөр, бэрик ылбат, дьоҕурдаах дьону, норуоттан талаҥҥын кими эрэ тыһыынчалыы, кими эрэ сүүстүү, биэс уоннуу, кими эрэ уоннуу киһилээх бөлөхтөр баһылыктарынан анаталаа. 22Кинилэр норуоту кытта мэлдьи бииргэ буолан, дьон-сэргэ мөккүөрүн бэйэлэрэ көрөн быһаарыахтара, боччумнаахтарын эйиэхэ тиэрдиэхтэрэ, судургу өттүн бэйэлэрэ дьүүллүөхтэрэ. Оччоҕо сүгэһэриҥ чэпчии түһүө – ону кинилэр эйигинниин үллэстиэхтэрэ. 23Итинник дьаһаннаххына, Таҥара эйиэхэ ыйан-кэрдэн биэриэ. Оччоҕо бэйэҥ да тулуһуоҥ, бар дьонуҥ да астынан, эйэ дэмнээхтик тарҕаһыа».

24Аҕа кыннын истэн, Моисей кини эппитин толорбута: 25бүтүн Израиль норуотуттан дьоҕурдаах дьону талан, кими тыһыынчалыы, кими сүүстүү, кими биэс уоннуу, кими уоннуу киһилээх бөлөхтөр баһылыктарынан анаталаабыта. 26Кинилэр мэлдьи норуот ортотугар сылдьаллара, дьон-сэргэ мөккүөрүн дьүүллүүллэрэ, уустук дьыаланы барытын Моисейга биэрэллэрэ, оттон судургу өттүн бэйэлэрэ быһаараллара. 27Онтон Моисей аҕа кыннын кытта бырастыылаһан, кынна дьиэтигэр, сиригэр-уотугар төннүбүтэ.

19

Синай хайатыгар

19^1Египет сириттэн тахсыбыттара үһүс ыйын бастакы күнүгэр Израиль дьоно Синай кураайы куйаарыгар кэлбиттэрэ. 2Рефидимтэн айаннаан кэлэн Синай кураайы куйаарыгар, хайа тэллэҕэр тохтообуттара. 3Моисей үөһэ Таҥараны көрсө тахсыбыта. Онно АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ хайаттан маннык эппитэ: «Иаков дьиэ кэргэнигэр, Израиль дьонугар, эт: 4„Мин Египет олохтоохторун хайдах гыммыппын, хайдах эһигини хотой кынатыгар олордон манна Бэйэбэр аҕалбыппын көрдүгүт. 5Өскөтүн Мин тылбын истэн, Миигинниин сөбүлэспит кэс тылгытыгар эрэллээх буоллаххытына, эһиги сир бары норуоттарын ортолоругар Мин күндү баайым буолуоххут. Сир бүттүүнэ Миэнэ,+
6оттон эһиги Мин үлэһиттэрим саарыстыбата, сибэтиэй норуот буолуоххут“. Бу эппиппин Израиль дьонугар тиэрт»+.

7Моисей хайаттан түһэн, АЙЫЫ ТОЙОН дьаһалын толорон, аҕа баһылыктары мунньан кинилэргэ ити этиллибити тиэрдибитэ. 8Онуоха норуот бүттүүнэ биир киһи курдук: «Биһиги АЙЫЫ ТОЙОН эппитин барытын толоруохпут», – диэн хардарбыта. Моисей бар дьон хардатын АЙЫЫ ТОЙОҤҤО тиэрдибитэ+.

9Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Норуот Мин эйигинниин кэпсэтэрбин истэн инникитин эйигин өрүү итэҕэйэрин туһугар, Мин хойуу былыкка киирэн эйиэхэ кэлиэҕим». Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО дьон хардатын тиэрдибитигэр 10АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Норуокка баран, бүгүн-сарсын кинилэри сибэтии гын. Таҥастарын-саптарын суунан, 11өйүүҥҥү күҥҥэ бэлэм буоллуннар: ол күн дьон бүттүүнэ көрөрүгэр АЙЫЫ ТОЙОН Синай хайатыгар түһүөҕэ. 12Кинилэргэ анаан хайа тулатынан чэрчитэ тарт, хайаҕа тахсыбаттарын, хайаны таарыйан да көрбөттөрүн курдук, сэрэт. Хайаны таарыйбыт киһи өлөрүллүөхтээх. 13Ол киһини илиигитинэн таарыйбаккыт – тааһынан тамнаан биитэр оноҕоһунан ытан өлөрөҕүт. Ким да, туох да буоллун – киһи да, сүөһү да – тыыннаах хаалыа суохтаах. Муос турба уһуннук тыаһаатаҕына эрэ, дьон хайаҕа тахсыахтаахтар»+.

14Моисей хайаттан түһэн, норуоту сибэтии гыммыта. Дьоннор таҥастарын-саптарын сууммуттара. 15Моисей кинилэргэ: «Өйүүҥҥү күҥҥэ бэлэм буолуҥ. Бу үс күн дьахтарга чугаһаамаҥ», – диэн эппитэ.

АЙЫЫ ТОЙОН Синай хайатыгар түһэр

16Үһүс күнүгэр сарсыарда эрдэттэн этиҥ эппитэ, чаҕылҕан чаҕылыйбыта, хайаны хойуу былыт бүрүйбүтэ. Күүстээх турба тыаһа сатараабытыгар лааҕыр дьоно кутталларыттан өрө титирэстэһэ түспүттэрэ. 17Моисей лааҕыртан норуоту илдьэ, Таҥараны көрсөрдүү, утары барбыта. Бары хайа анныгар тиийэн турбуттара. 18АЙЫЫ ТОЙОН уот курдук хайа оройугар түһэн, Синай хайата барыта буруонан бүрүллүбүтэ. Хайа, оһох курдук буруолуу-буруолуу, бүтүн бэйэтэ өрө дьигиһийэ турбута. 19Муос турба тыаһа улам күүһүрдэр күүһүрэн испитэ. Моисей саҥардаҕына, Таҥара киниэхэ сүллэр этиҥ ньиргиэрин санатар куолаһынан хардарара. 20АЙЫЫ ТОЙОН Синай хайатын чыпчаалыгар түһэн баран, Моисейы Бэйэтигэр хайа оройугар ыҥырбыта. Моисей хайаҕа ыттыбыта.

21АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Түһэн дьоҥҥун сэрэт, ким да АЙЫЫ ТОЙОҤҤО чугаһыы да, Кинини көрө да сорумматын. Оннук гыннахтарына, элбэх киһи өлүөҕэ. 22Оттон Таҥара үлэһиттэрэ АЙЫЫ ТОЙОҤҤО чугаһыахтарын иннинэ, АЙЫЫ ТОЙОН кинилэри сууһарбатын туһугар, бэйэлэрин сибэтии гыныахтаахтар».

23«Норуот Синай хайатыгар тахсыа суоҕа, – диэбитэ Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО. – Эн биһигини сэрэппитиҥ, онон мин хайаны тула чэрчи тардан, дьоҥҥо бу ытык хайа диэн биллэрбитим».

24АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Баран аллара түһэн, Аарону манна илдьэ кэл. Оттон Таҥара үлэһиттэрэ да, атын дьон да АЙЫЫ ТОЙОҤҤО тахса сорумматыннар. Таҕыстахтарына, АЙЫЫ ТОЙОН кинилэри имири эһиэҕэ». 25Моисей түһэн, ити этиллибити норуокка тиэрдибитэ.

20

Таҥара уон ыйааҕа

20^1Таҥара эппит тыла барыта бу баар: 2«Мин эйигин Египет сириттэн, кулуттааһын уйатыттан, таһаарбыт АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҥ буолабын.

3Миигиттэн атын таҥараларга үҥүмэ-сүктүмэ+.

4Үөһэ халлааҥҥа биитэр аллара сиргэ, ууга биитэр сир анныгар баары дьүһүйэн эмэгэт оҥостума. 5Мин, эн АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҥ, күнүүһүт Таҥарабын, онон кинилэргэ үҥүмэ-сүктүмэ, сулууспалаама. Миигин киэр анньыбыт аҕаларын аньыыларыгар Мин кинилэр оҕолорун, сиэннэрин, хос сиэннэрин накаастыыбын+. 6Оттон Миигин таптыыр, Мин ыйаахтарбын толорор дьон удьуордарыгар тыһыынча көлүөнэҕэ тиийэ бигэ тапталбын көрдөрөбүн.

7АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҥ аатын мээнэ ааттаама. Кини аатын мээнэ ааттыыр дьону АЙЫЫ ТОЙОН накаастабыла суох хаалларыа суоҕа.

8Субуота ытык күн буоларын өйдөө+. 9Алта күн үлэлээ, бары үлэҕин-түбүккүн бүтэр-оһор, 10оттон сэттис күн – субуота, АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕар анаммыт күн. Бу күн ким да – эн бэйэҥ да, уолуҥ да, кыыһыҥ да, кулут эр киһиҥ, кулут дьахтарыҥ, сүөһүҥ да, эн дьиэҕэр баар кэлии киһи да – үлэлиэ суохтаах. 11Тоҕо диэтэххэ халлааны, сири, байҕалы уонна онно баарын барытын АЙЫЫ ТОЙОН алта күн айбыта, оттон сэттис күнүгэр сынньаммыта. Онон АЙЫЫ ТОЙОН субуота күнү алҕаабыта, ытык күн гыммыта.

12АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҥ эйиэхэ биэрэр сиригэр-уотугар уһуннук олорор туһугар аҕалаах ийэҕин ытыктаа+.

13Өлөрүмэ+.

14Көссүүлэһимэ+.

15Уорума+.

16Чугастааҕыгын утары сымыйанан туоһулаама+.

17Чугастааҕыҥ дьиэтигэр-уотугар ымсыырыма, кини ойоҕор, кулут эр дьонугар, кулут дьахталларыгар, оҕуһугар, өсүөлүгэр – тугар даҕаны ымсыырыма»+.

18Норуот бүттүүнэ этиҥ этэрин, турба тыаһыырын истибитэ, чаҕылҕан чаҕылыйарын, хайа буруолуурун көрбүтэ. Онон бары ыраах тэйэн турбуттара. 19«Биһигини кытта эн бэйэҥ кэпсэт, эн этэргин истиэхпит, – диэн кинилэр Моисейтан көрдөспүттэрэ. – Таҥара биһигинниин кэпсэтэрэ табыллыбат, аны өлөн хаалыахпыт»+.

20«Куттанымаҥ, – диэбитэ Моисей. – Таҥара эһигини тургутан көрөөрү, эһиги Таҥараттан толлон аны инникитин аньыыны-хараны оҥорбоккут туһугар, кэллэ». 21Норуот тэйиччи турбута, оттон Моисей Таҥара баар сиригэр, этиҥнээх былыты санатар им балай хараҥаҕа, киирбитэ.

Таҥара аалтаардара уонна эмэгэттэр

22АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Израиль дьонугар эт: „Мин халлаантан эһигини кытта кэпсэппиппин көрдүгүт. 23Миигин дьүһүйүмэҥ – үрүҥ да, кыһыл да көмүс таҥаралары оҥостумаҥ!“[*]
24Миэхэ буор аалтаар оҥорон, онно үөрдэриҥ кыра да, бөдөҥ да сүөһүлэриттэн аҕалан, бүтүннүү уматыллар толугу кытта эйэлэһии толугун биэр. Мин ханна баҕарар, Бэйэм ааппын арыйбыт сирбэр, эйиэхэ кэлэн, эйигин алгыаҕым. 25Миэхэ анаан тааһынан аалтаар оҥорор буоллаххына, суоруллубут тааһы туттума: суораҥҥын тааһы киртитиэҥ. 26Сыгынньах этиҥ көстүбэтин туһугар, Мин аалтаарбар үктэлинэн тахсыма».

21

Кулут дьэбириэйдэр тустарынан

21^1«Дьоҥҥо биллэриэхтээх сокуоннарыҥ бу бааллар. 2Кулут дьэбириэйи атыыласпыт буоллаххына, кини эйиэхэ алта сыл үлэлээтин, оттон сэттис сылыгар туох да толуга суох босхолуохтааххын. 3Соҕотоҕун кэлбит буоллаҕына, соҕотоҕун бардын, ойохтоох кэлбит буоллаҕына, ойоҕо барыстын. 4Оттон ойоҕун киниэхэ тойоно биэрбит уонна ойоҕо эриттэн оҕоломмут буоллаҕына, дьахтар оҕолорунаан тойонун бас билиитэ буолаллар. Онон кулут бэйэтэ эрэ барыахтаах.

5Арай кулут: „Тойоммор убанан хаалбыппын, ойохпун, оҕолорбун таптыыбын, онон көҥүлгэ баҕарбаппын“, – диэн эттэҕинэ, 6тойоно кинини Таҥараҕа сүгүрүйэр сиргэ[*] илдьэн ааҥҥа биитэр аан чанчыгар аҕалан баран, кулгааҕын бүргэһинэн үүттээтин. Оччоҕо киһи сааһын тухары тойонугар кулутунан хаалар.

7Оттон ким эрэ кыыһын хайа эрэ киһиэхэ кулут гыннара атыылаабыт буоллаҕына, кыыс тойонуттан кулут эр дьон курдук баран хаалбат. 8Кини тойонугар сөбүлэппэтэҕинэ, оттон анарааҥҥыта бу кыыһы ойох ылардыы сананан сылдьыбыт эбит буоллаҕына, тойоно кинини аҕата төттөрү атыылаһан ыларыгар кыах биэрдин. Бэйэтэ аккаастанан баран кыыһы туора дьоҥҥо атыылыыр бырааба суох. 9Оттон уолугар ойох биэрэр буоллаҕына, киниэхэ төрөппүт кыыһыгар курдук сыһыаннаһыахтаах. 10Тойоно атын дьахтары ойох ыллаҕына, кыыһы, быраабын быһан, аһыыр аһыттан, таҥнар таҥаһыттан уонна кинини кытта бииргэ олорор дьиэтиттэн-уотуттан матарыа суохтаах+. 11Оттон бу үс суолтан матарар буоллаҕына, кыыс, харчы төлөөбөккө, тойонуттан көҥүл барыан сөп».

Өлөрүү уонна да атын ыар буруйу оҥоруу туһунан

12«Киһини өлөрөрдүү охсубут киһи булгуччу өлөрүллүөхтээх+. 13Оттон соруйан өлөрбөтөх буоллаҕына (Таҥара көҥүлүнэн оннук буолбут буоллаҕына), кини куотар сири булуон сөп. Мин эһиэхэ оннук сири аныам. 14Оттон соруйан өлөрбүт киһини, Мин аалтаарбар сүүрэн кэлэн көмүскэл көрдөөбүтүн да иһин, өлөрөргө ууруллуохтаах.

15Аҕатыгар биитэр ийэтигэр илиитин көтөхпүт киһи булгуччу өлөрүллүөхтээх.

16Киһини уоран ылан атыылаабыт биитэр кинини бэйэтигэр тута сылдьыбыт киһи булгуччу өлөрүллүөхтээх.

17Аҕатын биитэр ийэтин үөҕэр киһи булгуччу өлөрүллүөхтээх+.

18Ким эрэ кими эмэ кытта иирсэн баран охсубутугар ол киһитэ, өлбөккө, суорҕаннаах тэллэххэ сытан баран 19туран, тайахха тэптэрэн, дьиэтиттэн тахсар буолбут түбэлтэтигэр – охсубут киһи буруйдаммат. Ол гынан баран кини ол киһи ыалдьан үлэлээбэтэх уонна эмтэммит ороскуотун төлүөхтээх.

20Хайа эрэ киһи кулутун биитэр кулут дьахтарын маһынан охсон биир тыла суох ыыппыт буоллаҕына – өлөрбүтүн иһин буруйданыахтаах. 21Оттон кулут биитэр кулут дьахтар охсуу кэнниттэн биир-икки хонон баран тыына быһыннаҕына, охсубут киһи буруйдаммат. Кини кулутун сүтэрэн, сөптөөҕүн накаастаммыт.[*]

22Эр дьон охсуһа сылдьан хат дьахтары таарыйдахтарына, онтон сылтаан дьахтартан оҕо куоттаҕына, оттон бэйэтэ эчэйбэтэҕинэ, буруйдаах киһи, дьахтар эрэ төһөнү ирдииринэн уонна судьуйалар хайдах быһааралларынан, харчы төлүөхтээх. 23Оттон дьахтар өллөҕүнэ, кини олоҕун толугар олоҕу биэрэҕин. 24Харах иһин – харах, тиис иһин – тиис, илии иһин – илии, атах иһин – атах. 25Уокка сиэтии иһин – уокка сиэтии, баас иһин – баас, эчэйии иһин – эчэйии+.

26Тойоно кулутун биитэр кулут дьахтарын охсон хараҕын өлөрбүт буоллаҕына, ол хараҕын иһин кинилэри босхолоон ыытыахтаах. 27Кулут киһитин эбэтэр кулут дьахтарын тииһин көтүрү охсубут киһи ол дьонун көтүллүбүт тиистэрин иһин босхолоон ыытыахтаах».

Дьону эчэппит сүөһү туһунан

28«Оҕус эр киһини биитэр дьахтары кэйэн өлөрдөҕүнэ, ол оҕуһу тааһынан тамнаан өлөрүллүөхтээх. Этин сиэниллибэт. Оҕустаах киһи буруйга тардыллыбат+. 29Ол эрээри оҕус уруккуттан кэйиик буоллаҕына, уонна ол туһунан этиллибитин үрдүнэн, иччитэ оҕуһун көрбөккө, оҕус эр киһини биитэр дьахтары кэйбит түбэлтэтигэр оҕуһу тааһынан тамнаныллыахтаах, оттон иччитэ өлөрөргө ууруллуохтаах. 30Оҕус иччитин харчынан толунарга быһаардахтарына, кини, төһөнү диэбиттэринэн төлөөн, олоҕун толунан ыллын. 31Оҕус ким эрэ уолун биитэр кыыһын кэйдэҕинэ, эмиэ итинник гыныллыахтаах. 32Өскөтүн оҕус кулут эр киһини эбэтэр кулут дьахтары кэйдэҕинэ, оҕустаах киһи кулуту бас билээччигэ отут үрүҥ көмүс шекели төлүөхтээх, оттон оҕуһу тааһынан тамнаан өлөрүллүөхтээх.

33Ким эрэ уу оҥкучаҕын саппатах түбэлтэтигэр биитэр оҥкучах хастан баран ону аһаҕас хаалларбытыгар оҕус дуу, өсүөл дуу түһэн өлбүт буоллаҕына, 34ол оҥкучаҕы хаспыт биитэр саппакка барбыт киһи оҕус, өсүөл иччитигэр сүөһү сыанатын төлүөхтээх. Оттон этин бэйэтигэр ыллын.

35Оҕус атын киһи оҕуһун кэйэн өлөрдөҕүнэ, икки хаһаайын тыыннаах оҕуһу атыылаан баран, харчытын тэҥҥэ үллэһинниннэр, өлбүт оҕус этин аҥаардастыннар. 36Ол эрээри, кэйиигэ эрдэттэн биллэрин үрдүнэн, иччитэ ону көрбөтөх түбэлтэтигэр оҕуһу оҕуһунан төлөөтүн. Оттон этин бэйэтигэр ыллын».

22

Уоруу, мэччирэҥи тэбистэрии, уоту ыытыы туһунан

22^1«Ким эрэ оҕуһу биитэр барааны уоран ылан өлөрбүт эбэтэр атыылаабыт буоллаҕына, кини ол биир оҕус оннугар биэс оҕуһу, биир бараан оннугар түөрт барааны биэриэхтээх.

2Ким эрэ, түүн дьиэни алдьатан киирэн эрэр уоруйаҕы тутан ылан өлөрбүт буоллаҕына, буруйдаммат, 3оттон күн тахсыбытын кэннэ өлөрбүт буоллаҕына, буруйданар.

Уоруйах уорбутун тугунан да төлүүр кыаҕа суох түбэлтэтигэр бэйэтин кулуттааһыҥҥа атыыланыахтаах.

4Оттон уорбут сүөһүтүн киниттэн булан ыллахтарына – оҕус буоллун, өсүөл эбэтэр бараан буоллун – уоруйах биир сүөһү оннугар икки сүөһүнү биэриэхтээх+.

5Ким эрэ атын киһи бааһынатын биитэр бинэгирээтин сирин тэбистэрбит, сүөһүтүн мэччитэ ыытан[*] туора киһи сирин буорту гыммыт буоллаҕына, ол хоромньуну бэйэтин бааһынатыттан биитэр бинэгирээтин сириттэн хомуйбут бастыҥ үүнээйитинэн төлүөхтээх.

6Ким эрэ умаппыт уота өрө туран, ыарҕаны, бугулу биитэр хомуллубут бурдугу, бааһынаны бүтүннүү сиэтэҕинэ, ол уоту ыыппыт киһи хоромньуну төлүөх тустаах.

7Киһи кимиэхэ эрэ үрүҥ көмүһү биитэр туох эмэ малы уурдара биэрбитэ ол киһи дьиэтиттэн уоруллубут түбэлтэтигэр ону уорбут киһи тутулуннаҕына, ол уоруйах барытын икки бүк төлүөхтээх. 8Оттон уоруйах көстүбэтэҕинэ, ол малы уура ылбыт киһи Таҥара[*] иннигэр туран, кинини эрэммит киһи малыгар хараҥарбатаҕын андаҕайыахтаах. 9Оҕус, өсүөл, бараан – атын да мал-сал, таҥас-сап сүппүтүн туһунан ханнык баҕарар мөккүөрдээх дьыала, өскөтүн хаһаайына суукка бу мин бас билиим диэтэҕинэ, Таҥараҕа[*] бэриллиэхтээх: Таҥара кими буруйдуур да, ол киһи сүтүгү икки бүк төлүөхтээх.

10Ким эрэ хайа эрэ киһиэхэ көрдөрө биэрбит өсүөлэ, оҕуһа, бараана, атын да сүөһүтэ өлөн хааллаҕына эбэтэр эмсэҕэлээтэҕинэ, эбэтэр өстөөҕө уордаҕына, ону туоһулааччы суох буолар түбэлтэтигэр 11ол сүөһүнү көрө ылбыт киһи атын дьон баайыгар ымсыыран аньыыга-хараҕа киирбэтэҕин АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр андаҕайдын. Сүөһүлээх хаһаайын сүөһүтүттэн туох ордубутун ыллын, оччоҕо сүөһүнү көрө ылбыт киһи тугу да төлөөбөт+. 12Оттон уорбут түбэлтэтигэр сүөһүнү көрөөччү киһи хаһаайыҥҥа хоромньутун төлүөхтээх. 13Сүөһүнү адьырҕа кыыл тардыбыт түбэлтэтигэр киһи ону туоһулаан сүөһү сэмнэҕин көрдөрүөхтээх, оччоҕо кини хоромньуну төлүө суохтаах.

14Ким эрэ атын киһиттэн уларсан ылбыт сүөһүтэ иччитэ суоҕар эмсэҕэлээтэҕинэ биитэр өлөн хааллаҕына, сүөһүнү уларсыбыт киһи ол хоромньуну төлүөхтээх. 15Уларсыллыбыт сүөһү эмсэҕэлииригэр биитэр өлөрүгэр иччитэ аттыгар баар эбит буоллаҕына, кини төлөөбөт. Оттон сүөһүнү харчыга уларсыбыт буоллахтарына, ол төлөбүрэ иччитигэр бэриллиэхтээх».

Сиэр-майгы туһунан

16«Эргэ тахса илик кыыһы албыннаан хоонньоспут киһи кыыска энньэ биэрэн, кинини ойох ылыахтаах. 17Оттон аҕата кыыһын киниэхэ биэриэн баҕарбат түбэлтэтигэр кыыһы буорту гыммыт киһи киниэхэ саат куттарбыттарынан үрүҥ көмүһүнэн төлүөхтээх.

18Абы-хомуһуну туттар дьахтары тыыннаах хаалларыма.

19Имэҥирэн сүөһүнү кытта сылдьыһар киһи булгуччу өлөрүллүөхтээх.

20АЙЫЫ ТОЙОНТОН ураты атын таҥараларга толук биэрээччи кырыыска туруоруллан өлөрүллүөхтээх.

21Кэлии дьону күөмчүлээмэ, атаҕастаама. Эһиги Египеккэ бэйэҕит кэлии дьон буола сылдьыбыккыт+.

22Огдообону-тулаайаҕы атаҕастаама. 23Атаҕастаатаххытына, кинилэр Миигиттэн көмүскэл көрдөһүөхтэрэ, оччоҕо Мин кинилэри истиэм. 24Мин уордайан, эһигини кылыһынан кэрдиэҕим, дьэ, оччоҕо ойохторгут огдообо буолуохтара, оҕолоргут тулаайах хаалыахтара+.

25Мин норуотум дьадаҥы киһитигэр харчы иэс биэрбит буоллаххына, бырыһыанньыт курдук киниттэн бырыһыан ирдээмэ. 26Ким эрэ сонун солуок ылбыт буоллаххына ону, күн киириэн иннинэ, төннөр. 27Ол сон кини сыгынньах этин бүрүнэр таҥаһа буолар. Таҥаһа суох хайдах утуйуой? Мин амарах санаалаахпын, онон кини Миигин ыҥырдаҕына, Мин истиэҕим.

28Таҥараны[*] үөҕүмэ, норуотуҥ баһылыгын куһаҕаннык саҥарыма+.

29Туораах бурдуккуттан уонна бинэгирээтиҥ сүмэһиниттэн Миэхэ аҕаларгын уталытыма.

Бастаан төрөөбүт уолаттаргын Миэхэ биэр+. 30Бөдөҥ да сүөһү, барааннар да тустарынан туһунан этэр буоллахха, бастакы атыыр төрүөх сэттэ хонукка ийэтин кытта сырыттын, оттон ахсыс күнүгэр ону Миэхэ биэр.

31Эһиги Мин сибэтиэй дьонум буолуохтааххыт: кыыл тардыбыт сүөһүтүн этин сиэмэҥ – ыкка быраҕыҥ».

23

Кырдьыктаах буолуу туһунан

23^1«Хойгур хобу-сиби тарҕатыма. Сымыйаны туоһулаан буруйдаахха көмөлөһүмэ+.

2Дьон үгүс өттө өйөөтө эрэ диэн мөкү дьыаланы өйөөмө. Бөлөх дьоҥҥо бэрт буолан суукка сымыйанан туоһулаама. 3Буруйдааҕы дьүүллүүргэ, дьадаҥы диэн, кини диэки охтума.

4Өстөөҕүҥ оҕуһа биитэр өсүөлэ мунан сылдьарын көрдөххүнэ, ону иччитигэр илдьэн биэр. 5Өстөөҕүҥ өсүөлэ ындыытын кыайбакка охтубутун көрдөххүнэ, ааһа барыма – туруорарыгар көмөлөс.

6Суукка дьадаҥы киһи дьыалатын көрөргөр кырдьыктаах буол+. 7Сымыйа буруйдааһыны өйөөн, буруйа суох көнө киһини өлөрөргө уурума. Мин хара дьайдааҕы син биир куоттарыам суоҕа+. 8Бэриги ылыма. Бэрик көрөрү да көрбөт гынар, кырдьыктаах көрдөрүүнү мөлтөтөр.

9Кэлии киһини атаҕастаама. Эһиги Египет сиригэр көһөн олоро сылдьыбыккыт, онон туора дойдуга олоруу ыараханын билэҕит»+.

Сэттис сыл уонна сэттис күн уоскулаҥа

10«Бааһынаҕар алта сыл ыһан үүнүү хомуй, 11онтон сэттис сылыгар сиргин сынньат – үүнүүтүн кыаммат дьонуҥ ас гынныннар, оттон кинилэртэн ордубуту кыыл-сүөл харайдын. Бинэгирээтиҥ сирин, оливаҥ маһын эмиэ оннук дьаһай.

12Нэдиэлэҕэ алта күн үлэлээ, оттон сэттис күн эйиэхэ уоскулаҥ күнэ буоллун: оҕуһуҥ да, өсүөлүҥ да сынньанныннар, кулут дьахтарыҥ уола да, кэлии киһи да тыын ыла түстүннэр+.

13Мин эһиэхэ эппиппин барытын тутуһуҥ. Атын таҥаралары ыҥырымаҥ, ааттарын да ааттаамаҥ»+.

Үс улуу бырааһынньык

14«Сылга үстэ Мин бырааһынньыктарбын бэлиэтээ.

15Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыгын ыл. Мин эйиэхэ дьаһайбытым курдук, тустаах кэмҥэ авив ыйыгар (эн ити ыйга Египеттэн тахсыбытыҥ) сэттэ күн устата көтөхтөрүүтэ суох килиэби сиэ.

Мин иннибэр кураанах илиилээх кэлбэтиннэр+.

16Бааһынаҕа ыспыт бурдугуҥ маҥнайгы куолаһын хомуйдаххына, Бастакы үүнүү хомуурун бырааһынньыгын бэлиэтээ.

Сыл бүтүүтэ, бааһынаҥ үүнүүтүн хомуйан бүттэххинэ, Үүнүү бырааһынньыгын бэлиэтээ+. 17Онон сылга үстэ эр дьон бука бары АЙЫЫ ТОЙОН Таҥара иннигэр мустуохтаахтар+.

18Миэхэ толук биэрэргэр – өлөрбүт сүөһүҥ хаанын аһытыылаах килиэпкэ тоҕума.

Бырааһынньыкка Миэхэ толук биэрэр сүөһүҥ сыатын сарсыардааҥҥа диэри хаалларыма.

19Сириҥ маҥнайгы үүнүүтүттэн бастыҥын талаҥҥын АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҥ дьиэтигэр аҕал.

Коза оҕотун ийэтин үүтүгэр буһарыма»+.

АЙЫЫ ТОЙОН норуотугар көмөлөһүөх буолар

20«Бу, Мин эһигини суолгутугар араҥаччылаатын, Мин бэлэмнээбит сирбэр тиэртин диэн, эһиги иннигитигэр аанньалы ыытабын+. 21Киниттэн толлуҥ, этэр тылын истиҥ, киниэхэ утарылаһымаҥ. Эһиги бас бэриммэтэххитинэ, кини бырастыы гыныа суоҕа, тоҕо диэтэххэ Мин киниэхэ толору былааһы биэрэбин. 22Оттон кини тылын иһиттэххитинэ, Мин этэрбин барытын толордоххутуна, Мин эһиги өстөөхтөргүт өстөөҕө, утарсааччыларгыт утарсааччыта буолуоҕум+. 23Мин ыыппыт аанньалым, эһиги иннигитигэр баран, эһигини аморрейдарга, хеттэргэ, ферезтэргэ, хананейдарга, хиввейдэргэ, иевустарга сирдээн илдьиэҕэ, оччоҕо Мин ол норуоттары имири эһиэҕим+. 24Эһиги кинилэр таҥараларыгар сүгүрүйүмэҥ, сулууспалаамаҥ, ити норуоттар үгэстэрин үтүктүмэҥ. Кинилэр таҥараларын суох гыныҥ, ытык таастарын алдьатыҥ+. 25АЙЫЫ ТОЙОН Таҥараҕытыгар сулууспалааҥ – оччоҕо Кини эһиги сиир килиэпкитин, иһэр уугутун алгыа, эһигини ыарыыттан быыһыа. 26Оччоҕо эһиги олорор сиргитигэр хат дьахтартан оҕо куотуута биитэр оҕоломмот буолуу диэн суох буолуо. Мин эһиэхэ уһун үйэни бэлэхтиэм.

27Мин эһигини утары турар норуоттары, эһигиттэн куттаналларын курдук, оҥоруоҕум. Эһиги аара суолга көрсөр норуоттаргытын аймыаҕым, онон өстөөхтөргүт бука бары эһигиттэн куотуохтара. 28Эһиги иннигитигэр тигээйилэр үөрдэрин[*] ыытаммын, хиввейдэри, хананейдары, хеттэри үүрдэриэҕим. 29Ол эрээри сир иччитэхсийбэтин, эһигини кыыл-сүөл элбээн эрэйдээбэтин туһугар, Мин кинилэри биир сыл иһигэр үүрэн кэбиһиэм суоҕа. 30Эһиги ууһаан-тэнийэн, ол дойдуну барытын баһылыаххытыгар диэри, ити норуоттары сыыйа-баайа үүртэлиэҕим.

31Эһиги бас билэр сиргит кыраныыссатынан Кыһыл муораны, Филистим муоратын,[*] Кураайы куйаары уонна Евфрат өрүһү оҥоруоҕум. Ол сирдэр олохтоохторун эһиги илиигитигэр биэриэм, оччоҕо эһиги кинилэри киэр үүрүөххүт+. 32Кинилэри да, кинилэр таҥараларын да кытта сөбүлэһиигэ кииримэҥ. 33Эһигини Миигин утары аньыыга-хараҕа уккуйбаттарын туһугар, ол норуоттар эһиги сиргитигэр олоруо суохтаахтар. Кинилэр таҥараларыгар сүгүрүйэр буоллугут да, эһиги кэнтиккэ киирэн биэриэххит»+.

24

Сөбүлэһии кэс тылын бигэргэтии

24^1АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Аарону, Надавы, Авиуду уонна Израиль сэттэ уон аҕа баһылыктарын ылан, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО үөһэ таҕыс. Хайаҕа тахсан АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ыраахтан сүгүрүйүҥ+. 2Ол гынан баран АЙЫЫ ТОЙОҤҤО эн, Моисей эрэ, чугаһыахтааххын! Атын ким да чугаһаабатын, норуот хайаҕа ыттыа суохтаах».

3Моисей, норуокка кэлэн, АЙЫЫ ТОЙОН тугу эппитин, Кини сокуоннарын барытын тиэрдибитэ. Онуоха бар дьон биир киһи курдук: «Биһиги АЙЫЫ ТОЙОН этиитин толоруохпут», – дэспиттэрэ+.

4Моисей АЙЫЫ ТОЙОН тугу эппитин барытын суруммута. Сарсыныгар эрдэ туран, хайа анныгар аалтаар оҥорбута уонна Израиль уон икки ууһун ахсаанынан уон икки ытык тааһы туруорбута.

5Онтон кини Израиль эдэр уолаттарыгар оҕустары аҕалан, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бүтүннүү уматыллар толугу уонна эйэлэһии толугун биэриҥ диэн дьаһайбыта. 6Сүөһү хаанын аҥаарын Моисей иһиттэргэ куппута, атын аҥаарын аалтаарга ыспыта. 7Онтон норуот барыта истэригэр сөбүлэһии кэс тылын кинигэтин ылан доргуччу аахпыта. Онуоха дьон: «Биһиги АЙЫЫ ТОЙОН тугу эппитин барытын толоруохпут», – диэбиттэрэ. 8Онтон Моисей иһиттээх хааны ылан дьоҥҥо ибиирдибитэ уонна: «Бу – АЙЫЫ ТОЙОН эһигини кытта сөбүлэһиитин бигэргэтэр хаан. Кини эппит тыллара сөбүлэһии усулуобуйата буолаллар», – диэбитэ+.

9Ити кэннэ Моисей, Аарон, Надав, Авиуд уонна Израиль сэттэ уон аҕа баһылыктара хайаҕа тахсан, 10Израиль Таҥаратын көрбүттэрэ. Кини атаҕын анныгар халлаанныы ып-ыраас, сапфир тааһы санатар кэтит үктэл муоста баара+. 11Таҥара Израиль аҕа баһылыктарын тыыннаах хаалларбыта: кинилэр Таҥараны көрөн баран, аһаабыттара, бинэгирээт арыгытын испиттэрэ.

Моисей Синай хайатыгар

12АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Миэхэ хайа үрдүгэр таҕыс, онно Мин эйиэхэ бу норуокка анаан суруйбут ыйыыларым-кэрдиилэрим, ыйаахтарым таас билиитэлэрин биэриэм»+. 13Моисей көмөлөһөөччүтүн Иисуһу кытта Таҥара хайатыгар ыттарга бэлэмнэммитэ. 14«Биһиги кэлиэхпитигэр диэри, эһиги манна олоруҥ, – диэбитэ Моисей аҕа баһылыктарга. – Эһигини кытта Аароннаах Ор хаалаллар, онон тугу эмэ быһаартарардаах буоллаххытына, кинилэргэ тиийээриҥ».

15Моисей үөһэ тахсыбытыгар хайаны былыт бүрүйбүтэ: 16ити АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ Синай хайатыгар сыдьаайан түспүтэ. Алта күн устата хайа былытынан бүрүллэн турбута, оттон сэттис күнүгэр АЙЫЫ ТОЙОН былыт быыһыттан Моисейы ыҥырбыта. 17Израиль дьонун харахтарыгар АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ хайа үрдүгэр кытыастар уот буолан көстүбүтэ+. 18Моисей былыкка киирэн, хайаҕа ыттыбыта, онно түөрт уон түүннээх күн буолбута+.

25

АЙЫЫ ТОЙОН Ытык Сурда тутуллуохтааҕын туһунан

25^1•АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 2«Израиль дьоно Миэхэ биэрэр бэлэхтэрин хомуйалларын курдук, дьаһай: хас биирдии киһи тугу баҕарарын биэрдин. 3Эһиги кинилэртэн маннык бэлэхтэри ылыахтааххыт: кыһыл көмүһү, үрүҥ көмүһү, алтаны, 4халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл өҥнөөх түү саптары, күндү чараас лүөнү, коза түүтүн, 5илитэн таҥастаммыт бараан тириитин, араҥаламмыт чараас тириини,[*] акация маһы, 6сибэтиилинньиккэ кутуллар олива арыытын, аҕыыр арыыга булкуллар уонна дыргыл сыттаах буруону унаардарга аналлаах оту, 7эфоду итиэннэ түөскэ кэтиллэр түһүлүгү киэргэтэргэ анаан иигэ угуллар оникс тааһы уонна да атын күндү таастары.

8Мин Израиль дьонун ортотугар олорорум туһугар, кинилэр Миэхэ Ытык Сурду туттуннар. 9Эһиги Мин олорор Сурпун уонна ол иһигэр баары барытын, Мин билигин эйиэхэ көрдөрөрүм курдук, оҥоруох тустааххыт».

Кэс тыл хоппото

10•«Акация маһынан хоппо оҥордуннар: ол устата икки аҥаар тоҕонох, кэтитэ балтараа тоҕонох, оттон үрдүгэ балтараа тоҕонох буолуохтаах. 11Ону иһин-таһын ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүй уонна үөһэ өттүнэн курдуу барар кыһыл көмүс хаймыылаа. 12Кыһыл көмүһүнэн түөрт тиэрбэһи оҥорон, олору хоппо түөрт атаҕар туттар: икки тиэрбэһи хоппо биир өттүттэн, иккини нөҥүө өттүттэн. 13Акация маһынан икки ураҕаһы оҥорон, олору кыһыл көмүһүнэн бүрүй, 14уонна, хоппону көтөҕөн илдьэ сылдьар туһугар, олору хоппо икки ойоҕоһунан тиэрбэстэргэ кэтэрт. 15Бу ураҕастар хоппо тиэрбэстэригэр өрүү угуллан туруохтаахтар, онтон ылыллыа суохтаахтар. 16Хоппо иһигэр Мин кэс тылым – эйиэхэ биэрэр ыйаахтарым – суруллубут икки суоруу тааһын ууруоҕуҥ.

17Хоппо хаппаҕын[*] ыраас кыһыл көмүһүнэн оҥор: устата – икки аҥаар тоҕонох, туората – балтараа тоҕонох. 18Эмиэ кыһыл көмүһүнэн хаппах икки уһугар, өтүйэнэн таптайан, икки херувимы оҥор: 19биирин биир уһугар, атынын нөҥүө уһугар туруор. Кинилэр хаппаҕы кытта биир кэлим буолуохтаахтар, 20иккиэн бэйэ-бэйэлэрин диэки хайыһан, хаппаҕы көрөн, ол үрдүнэн кынаттарын сараадытан туруохтаахтар.

21Мин эйиэхэ биэрэр Сокуонум суруллубут суоруу таастарын хоппо иһигэр ук уонна хаппаҕын сабан кэбис. 22Эйигин кытта көрсөр кэммэр Израиль норуотугар тугу ыйарбын-кэрдэрбин барытын эйигинэн тиэрдэрбэр Мин онно Кэс тыл хоппотун хаппаҕын үрдүнэн икки херувим ортотугар баар буолуоҕум».

Таҥара килиэбэ ууруллар остуола

23•«Акация маһынан остуолла оҥор: устата икки тоҕонох, кэтитэ биир тоҕонох, үрдүгэ балтараа тоҕонох буолуохтаах. 24Остуолу ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүй уонна төгүрүччү эмиэ ыраас кыһыл көмүһүнэн хаймыылаа. 25Остуолу тула өттүнэн биир ытыс үрдүк эркиннээх гына оҥор, ол эркинин эмиэ кыһыл көмүһүнэн хаймыылаа. 26Түөрт кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥорон, олору остуол түөрт муннугар атахтарын үрдүлэринэн туттартаа. 27Тиэрбэстэр остуол эркинигэр хам сыстан сылдьыахтаахтар; остуолу көтөҕөргө ол тиэрбэстэргэ ураҕастары угуллуохтаах. 28Остуолу көтөҕөр ураҕастары акация маһынан оҥорон баран, кыһыл көмүһүнэн бүрүй. 29Ыраас кыһыл көмүһүнэн бүлүүдэлэри, куопсуктары уонна бинэгирээт арыгыта бэлэх кутуллар купсууннарын, куубактарын оҥор. 30Мин иннибэр сытыахтаах килиэби эн өрүү бу остуолга ууран ис».

Сибэтиилинньик

31•«Сибэтиилинньиги ыраас кыһыл көмүһү таптайан оҥор. Умнаһа, лабаалара, чааскылара, чааскыларын төрдүлэрэ уонна эминньэхтэрэ биир кэлим буолуохтаахтар. 32Сибэтиилинньик алта лабаалаах буолуохтаах: биир ойоҕоһуттан үс, нөҥүө ойоҕоһуттан үс лабаа тахсыахтаах. 33Алта лабааҕа хас биирдиилэригэр миндаль сибэккитин курдук төрдүлээх, эминньэхтээх үстүү чааскылаах буолар. 34Сибэтиилинньиккэ бэйэтигэр миндаль сибэккитин курдук төрдүлээх уонна эминньэхтээх түөрт чааскы баар. 35Бастакы икки лабаа анныгар – биир чааскы төрдө, атын икки лабаа анныгар – иккис чааскы төрдө, үһүс икки лабаа анныгар – эмиэ чааскы төрдө баар буолар. Сибэтиилинньик алта лабаатын анна барыта итинник буолуохтаах. 36Чааскыларын төрдүлэрэ уонна лабаалара сибэтиилинньиги кытта биир кэлим буолуохтаахтар, ити барыта ыраас кыһыл көмүһүнэн таптайан оҥоһуллуохтаах.

37Сэттэ лампааданы оҥорон, тула өттүлэрин сырдаталларын курдук, сибэтиилинньиккэ туруортаа. 38Битиил сыпсылара, хадьыылалар ыраас кыһыл көмүс буолуохтаахтар. 39Сибэтиилинньиги уонна кини туох баар тэрилин оҥорорго биир ыраас кыһыл көмүс талааны биэр. 40Көр, итини барытын, эйиэхэ хайаҕа хайдах көрдөрүллүбүтүн курдук, оҥор».

26

АЙЫЫ ТОЙОН олоруохтаах Ытык Сурда

26^1•«Ытык Сурду тутарга анаан чараас лүөнүнэн, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл дьүһүннээх түү сабынан өрүллүбүт уон болотуна таҥаһы бэлэмнээ. Онно тупсаҕай гына херувимнар быысабайданыахтаахтар. 2Хас биирдии болотуна устата сүүрбэ аҕыс тоҕонох, кэтитэ түөрт тоҕонох буолар; барыларын кээмэйэ тэҥ буолуохтаах. 3Биэс болотуна бииргэ тигиллэн биир улахан болотуна буолаллар, атын биэс болотуна эмиэ бэйэ-бэйэлэригэр холбоноллор. 4Бастакы улахан болотуна тас кытыытынан халлаан күөҕэ дьүһүннээх биэтилэлэри оҥор, атын улахан болотуна кытыытынан эмиэ оннук биэтилэлэри оҥор. 5Бастакы болотуна кытыытынан биэс уон биэтилэ, атын болотуна кытыытынан эмиэ биэс уон биэтилэ баар буолуохтаах – биэтилэ утары биэтилэ барар. 6Кыһыл көмүһүнэн биэс уон күрүчүөгү оҥорон ити икки улахан болотунаны холбооттоо, оччоҕо Сурт биир кэлим буолан тахсыаҕа.

7Коза түүтүнэн уон биир болотунаны өрөн оҥор, ити Ытык Сурт үрүт сабыыта буолуоҕа. 8Хас биирдии болотуна устата отут тоҕонох, кэтитэ түөрт тоҕонох буолар; уон биир болотуна барыларын кээмэйэ биир. 9Итинтэн биэс болотунаны холбуу тик, онтон алта атын болотунаны холботолоо (алтыс болотунаны икки хос тут – киирэр ааҥҥа ыйаныаҕа). 10Маҥнайгы улахан болотуна кытыытынан биэс уон биэтилэни оҥор, атын улахан болотуна кытыытыгар эмиэ оччо биэтилэлээ. 11Алтанынан биэс уон күрүчүөгү оҥорон, олору биэтилэлэргэ угуталаа. Биир кэлим сабыы буоларын курдук, икки болотунаны холбоо. 12Сабыы уһунуттан ордубута (болотуна аҥаара) Сурт кэтэх өттүгэр ыйаныахтаах, 13оттон сабыы улахан болотуналарын усталарыттан ордубутун (биир өттүттэн биир тоҕонох, нөҥүө өттүттэн эмиэ биир тоҕонох), Сурду бүтүннүүтүн бүрүйэр курдук, ойоҕосторунан ыйаныахтаах. 14Үөһээҥҥи бүрүө сабыыны илитиллэн таҥастаммыт бараан тириитинэн, оттон ол үрдүгэр ууруллар сабыыны чараастык араҥаламмыт тириинэн оҥор»+.

Ытык Сурт араамаларын оҥоруу

15•«Акация маһынан Сурт араамаларын оҥор. 16Хас биирдии араама устата уон тоҕонох, туората балтараа тоҕонох буолар. 17Хас биирдиилэрэ холбоммут иккилии буруус мастаахтар. Сурт араамата барыта итинник буолуохтаах. 18Сурт соҕуруу эркинигэр сүүрбэ арааманы оҥор, 19уонна олор анныларыгар үрүҥ көмүһүнэн түөрт уон тирэх олоҕу оҥороҕун – араама ахсын иккилии олоҕу, ол аата икки бурууһугар биирдиини. 20Эмиэ сити курдук Сурт иккис хоту эркинигэр сүүрбэ арааманы оҥор. 21Олорго түөрт уон үрүҥ көмүс тирэх олоҕу, араама ахсын иккилии олоҕу, оҥор. 22Кэтэҕинэн, Сурт арҕаа эркинигэр анаан, алта арааманы оҥор. 23Ону таһынан кэтэх муннуктарга өссө икки арааманы туруор. 24Бу муннуктар араамаларын аллараа өттүлэрэ икки аҥыы бараллар, оттон үөһэтэ (бастакы тиэрбэс баар сирэ) биир кэлим буолар. Маннык араама икки, ол аата муннук ахсын биирдии буолуохтаах. 25Бу аҕыс араамаҕа уон алта үрүҥ көмүс тирэх олох оҥоһуллар, хас биирдиилэрин анныгар – иккилии олох.

26Акация маһынан туорай мастарда оҥор: биэс туорай маһы Сурт биир эркинин араамаларын холбуурга, 27биэс туорай маһы Сурт иккис эркинин араамаларын холбуурга, итиэннэ Сурт кэтэх арҕаа өттүнээҕи араамаларыгар эмиэ биэс туорай маһы. 28Ортоку туорай мас эркин биир уһугуттан нөҥүө уһугар диэри араамалары холбуохтаах. 29Араамалары кыһыл көмүһүнэн бүрүй уонна кинилэргэ туорай мастары угар кыһыл көмүс тиэрбэстэри оҥорон баран, туорай мастары эмиэ кыһыл көмүһүнэн бүрүй.

30Дьэ, онон Ытык Сурду, эйиэхэ хайаҕа көрдөрүллүбүтүн курдук, туруор».

Быыс сабыыта

31•«Халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл дьүһүннээх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн быыс сабыытын өрөн оҥор. Онно тупсаҕай гына херувимнар быысабайданыахтаахтар+. 32Бу быыһы акация маһынан оҥоһуллубут уонна кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт түөрт баҕана кыһыл көмүс көхөлөрүгэр ыйаа. Ити баҕаналарга түөрт үрүҥ көмүс тирэх олох оҥоһуллуохтаах. 33Сабыы быыс көмүс көхөлөргө ыйаммытын кэннэ, быыс кэннигэр Кэс тыл хоппотун туруор. Бу сабыы быыс Сибэтиэй хостон Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһу араарыаҕа+. 34Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хос иһигэр турар Кэс тыл хоппотун үрдүгэр хаппаҕын саба уур. 35Быыс иннигэр килиэп остуолун, оттон остуолу утары сибэтиилинньиги туруор. Сибэтиилинньик Сурт соҕуруу эркинигэр туруохтаах, оттон остуол – хоту өттүгэр.

36Ытык Сурт аанын сабыытын оҥор. Бу сабыы араас өҥнөөх – халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл дьүһүннээх – түү сабынан итиэннэ чараас лүөнүнэн өрүллүбүт буолуохтаах. 37Аан сабыыта ыйанарыгар акация маһынан кыһыл көмүс көхөлөөх эмиэ кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт биэс баҕананы туруор. Ол баҕаналарга анаан алтанынан кутан тирэх олохтору оҥор».

27

Аалтаар

27^1•«Аалтаары акация маһынан оҥор. Аалтаар тэҥ өрүттэрдээх түөрт муннук буолуохтаах – биэс тоҕонох усталаах, биэс тоҕонох кэтиттээх, оттон үрдүгэ үс тоҕонох буоллун. 2Түөрт муннуктарын муостаа – ол муостар аалтаары кытта биир кэлим буолуохтаахтар, онтон барытын алтанынан бүрүй. 3Күл кутар таастары, лаппаакылары, хааны ыһарга аналлаах кытыйалары, эт биилкэлэрин уонна чох собуоктарын оҥор. Ити тэрили барытын алтанынан оҥор. 4Аалтаарга эрэһиэҥкэтэ оҥор – алтан сиэккэтэ. Уонна ол түөрт муннугар түөрт алтан тиэрбэһи туттар. 5Сиэккэни аалтаар хаймыытын аннынан, түгэҕэр тиэрдибэккэ, аалтаар ортотугар диэри буоларын курдук, туттар. 6Аалтаарга акациянан ураҕастарда оҥорон баран, ол ураҕастары алтанынан бүрүй. 7Ураҕастар аалтаары көһөрөргө ойоҕос тиэрбэстэргэ кэтэрдиллиэхтэрэ. 8Аалтаары хаптаһынынан ис өттүн көҥдөй гына, эйиэхэ хайаҕа хайдах көрдөрүллүбүтүн курдук, оҥордуннар».

Ытык Сурт тиэргэнэ

9•«Ытык Сурду тула тиэргэннээ. Соҕуруу өттүнэн тиэргэни кыйа сүүс тоҕонох усталаах чараас лүөнүнэн өрүллүбүт сабыы барыахтаах. 10Ити сабыы сүүрбэ баҕанаҕа ыйанар. Баҕаналар төрдүлэригэр сүүрбэ алтан тирэх олох оҥоһуллуохтаах; баҕана көхөлөрө, холбонор ураҕастара үрүҥ көмүс буолаллар. 11Хоту өттүнэн тиэргэни кыйа эмиэ сүүрбэ баҕанаҕа ыйанар сүүс тоҕонох усталаах сабыы барар. Баҕаналар төрдүлэринэн сүүрбэ алтан тирэх олох оҥоһуллуохтаах; баҕаналар көхөлөрө, холбонор ураҕастара үрүҥ көмүс буолуохтаахтар.

12Арҕаа өттүттэн тиэргэни туоратынан биэс уон тоҕонох усталаах сабыы барыахтаах, баҕаната уон буолар. Ол баҕаналар анныларыгар уон тирэх олох оҥоһуллуохтаах. 13Тиэргэн илин өттүн кэтитэ биэс уон тоҕонох буолуохтаах. 14Тиэргэн аанын биир өттүнэн уон биэс тоҕонох усталаах сабыы барыахтаах. Баҕаната үс буолар, олорго үс тирэх олох оҥоһуллуохтаах. 15Атын өттүгэр уон биэс тоҕонох усталаах сабыы барыахтаах. Эмиэ үс баҕаналаах буолар. Олорго үс тирэх олох баар буолуохтаах.

16Тиэргэн ааныгар ыйыырга анаан халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн сабыы быыста өрдөр. Ити киирии ааҥҥа түөрт баҕана, олор анныларыгар түөрт тирэх олох оҥоһуллуохтаах. 17Тиэргэни тула барар бары баҕаналары холбуур ураҕастар уонна көхөлөр бары үрүҥ көмүс, оттон баҕаналар тирэх олохторо алтан буолуохтаахтар. 18Тиэргэн устата сүүс тоҕонох, туората биэс уон тоҕонох, чараас лүөн сабыы үрдүгэ биэс тоҕонох буолар. Баҕаналар тирэх олохторо алтанынан оҥоһуллуохтаах. 19Ытык Сурт бары тэрилэ, тирээбил үөрбэлэрэ, тиэргэни кыйа ыйанар сабыы тирээбиллэрэ барыта алтан буолуохтаах».

Сибэтиилинньик арыыта

20«Сибэтиилинньик лампаадаларын уота куруук умуллубакка умайарын туһугар, Израиль дьоно ыгыллыбыт олива ыраас арыытын эйиэхэ мэлдьи аҕала туралларыгар дьаһай. 21Аарон уолаттарынаан Көрсүһүү Сурдугар Кэс тыл хоппото баар сабыытын иннигэр лампаадалар АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр киэһэттэн сарсыардааҥҥа диэри умайалларын көрө сылдьыах тустаахтар. Израиль дьоно бу ирдэбили үйэ-саас тухары көлүөнэттэн көлүөнэҕэ толоруох тустаахтар»+.

28

Таҥара үлэһитин таҥаһа

28^1«Израиль дьонуттан убайгын Аарону уонна кини уолаттарын Надавы, Авиуду, Елеазары, Ифамары Мин үлэһиттэрим буоларга ыҥыр. 2Сүдү кэрэ көстүүлэнэрин туһугар, убайгар Аароҥҥа сулууспаҕа кэтэр ытык таҥаһын бэлэмнээ. 3Аарон, сибэтии буолан Миэхэ сулууспалыырыгар кэтэр таҥаһын Мин ураты дьоҕуру бэлэхтээбит уран тарбахтаах дьоммор оҥортор. 4Кинилэр убайгар Аароҥҥа уонна кини уолаттарыгар Мин үлэһиттэрим буолан сулууспалыылларыгар кэтэр ытык таҥастарын – түһүлүгү, эфоду, эфод иһинэн кэтиллэр сиэҕэ суох уһун таҥаһы, оһуордаах ырбаахыны, тюрбаны, куру – бэлэмнээтиннэр. 5Онуоха кыһыл көмүһү, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх саптары, лүөнү туттуохтаахтар».

Эфод

6•«Эфоду кыһыл көмүс сабынан, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн тупсаҕай гына өрүллүбүт оһуордаан бэлэмнээтиннэр. 7Эфодка икки өттүнэн, биир кэлим таҥас буоларын туһугар, сарын үрүт туттарыылара тигиллиэхтээхтэр. 8Тупсаҕайдык оҥоһуллубут кура эмиэ эфод бэйэтин курдук кыһыл көмүс сабынан, халлаан күөх, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн өрүллүөхтээх; бу кур эфоду кытта биир кэлим буолуохтаах.

9Икки оникс тааһы ылан, онно Израиль уолаттарын ааттарын оҥон суруй. 10Аҕа саастаахтарыттан саҕалаан маҥнайгы тааска алта киһи аатын, иккис тааска эмиэ алта киһи аатын суруйаҕын. 11Таас уустара бэчээти быһан оҥороллорун курдук, бу таастарга Израиль уолаттарын ааттарын дьөлө хаһан суруй. Барыларын оһуордаах кыһыл көмүс иигэ олордон баран, 12эфод саннын үрүт туттарыыларыгар иҥиннэр. Бу таастар Израиль уолаттарын өйдөтө-саната туруохтара, онон Аарон, кинилэри санатар өйдөбүнньүк курдук, таастары АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр өрүү санныгар илдьэ сырыттын. 13Таастарга анаан оһуордаах кыһыл көмүс иилэри оҥор, 14итиэннэ ыраас кыһыл көмүһүнэн синньигэс быа курдук эриллэҕэс кыабакалары оҥорон баран, ити иилэргэ туттартаа».

Түһүлүк

15•«Таҥара тугу ыйарын билэргэ аналлаах түһүлүктэ[*] оҥор. Ону эмиэ, эфод курдук, кыһыл көмүс сабынан, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн тупсаҕай гына өрүллүөхтээх. 16Түһүлүк тэҥ өрүттэрдээх түөрт муннуктуу быһыылаах, биир харыс усталаах, биир харыс кэтиттээх гына икки хос таҥаһынан тигиллиэхтээх. 17Түһүлүккэ түөрт кэккэнэн күндү таастары олордор уйалары оҥор. Бастакы кэккэҕэ – рубин, топаз, изумруд,+
18иккискэ – карбункул, сапфир, алмаас, 19үһүскэ – яхонт, агат, аметист, 20төрдүскэ – хризолит, оникс, яшма. Бу таастар бары оһуордаах кыһыл көмүс иилээх буолуохтаахтар. 21Израиль уолаттарын ааттара оҥо быһыллыбыт тааһын ахсаана уон икки буолуохтаах. Хас биирдиилэригэр, бэчээккэ быһар курдук, Израиль уон икки уустарыттан биирдэстэрин аата оҥо быһыллар.

22Түһүлүккэ анаан ыраас кыһыл көмүстэн быа курдук эриллибит кыабакаларда оҥор. 23Икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥорон, түһүлүк икки үөһээҥҥи уһугар туттар, 24-25икки кыһыл көмүс өрүү кыабаканан икки иини кытта холбоон баран, эфод саннын туттарыыларыгар иннин диэкинэн иҥиннэр. 26Онтон өссө икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥорон, түһүлүк икки алларааҥҥы уһугар эфодка сыстар ис өттүнэн туттар. 27Эбии икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥорон, олору сарын туттарыыларын аллараа эҥээригэр эфод куругар тигиллибит сирдэринэн үөһэнэн холбоо. 28Түһүлүк эфод курун үрдүнэн буоларын, эфодка сыста сытарын курдук, кини тиэрбэстэрин эфод тиэрбэстэригэр халлаан күөҕэ өҥнөөх түү быанан холбоннуннар. 29Аарон Сибэтиэй хоско киирэригэр, Израиль уолаттарын ааттарын АЙЫЫ ТОЙОҤҤО өрүү саната турар курдук, түһүлүгэр илдьэ сырыттын.

30АЙЫЫ ТОЙОН тугу ыйан биэрэрин көрдөрөр түһүлүккэ уримы уонна туммимы ук – Аарон Сибэтиэй хоско Миэхэ киирэригэр олор мэлдьи кини түөһүгэр сылдьыахтаахтар. Аарон, АЙЫЫ ТОЙОН Израиль норуотугар тугу ыйарын тиэрдэр туһугар, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО киирэригэр түһүлүгүн түөһүгэр мэлдьи илдьэ сырыттын».

Таҥара үлэһитин атын таҥаһа

31•«Эфод иһинэн кэтиллэр сиэҕэ суох уһун күөх таҥаһы бүтүннүүтүн халлаан күөҕэ өҥнөөх түү сабынан өр. 32Бу таҥас ортотунан киһи төбөтө батар хайаҕастаах буолуохтаах, ол хайаҕаһын тулата, хайа барбатын диэн, сэрии таҥаһыныы бөҕө гына тигиллэр. 33Тэллэҕинэн төгүрүччү халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан гранат отонун курдук төгүрүктэри оҥор, олор икки ардыларынан кыһыл көмүс чуораанчыктары ыйаталаа. 34Кыһыл көмүс чуораанчыктар уонна гранат отонноро ити таҥас тэллэҕин бүүрүгүн кыйа солбуһа барыахтаахтар. 35Аарон сулууспа оҥороругар бу таҥаһы кэтиэхтээх. Кини, иһирдьэ өлбөтүн туһугар, Сибэтиэй хоско АЙЫЫ ТОЙОҤҤО киирэригэр да, онтон тахсарыгар да чуораанчыктара тыаһыы сылдьыахтаахтар.

36Кыһыл көмүһүнэн сибэкки оҥорон, онно бэчээт суругун курдук „АЙЫЫ ТОЙОН сибэтиинньэтэ“ диэн оҥо быһан суруй. 37Ол сибэккигэ, кини тюрбан үрдүнэн илин өттүнэн баайылларын курдук, халлаан күөҕэ быаны иҥиннэр, 38оччоҕо сибэтиинньэ Аарон сүүһүгэр түбэһиэ. Аарон Израиль дьоно Миэхэ ытык бэлэҕи биэрэллэригэр оҥорор бары сыыһаларын-халтыларын иһин эппиэтинэһи сүгэр, дьэ, ол иһин Израиль дьонун бэримньитэ АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сөбүлэтэрин туһугар, кыһыл көмүс сибэкки мэлдьи кини сүүһүгэр сылдьыахтаах.

39Аароҥҥа анаан оһуордаах чараас лүөн ырбаахыта өр. Эмиэ чараас лүөн тюрбанна оҥор уонна дьэрэкээн өҥнөөх курда өр.

40Сүдү кэрэ көстүүлэнэллэрин туһугар, Аарон уолаттарыгар ырбаахыларын, курдарын уонна төбөҕө баанар таҥастарын өрөн оҥор. 41Убайгар Аароҥҥа уонна кини уолаттарыгар бу таҥастарын таҥыннар. Аарону уонна уолаттарын арыынан аҕаан, Таҥара үлэһиттэрэ буолалларын курдук, сибэтии гын. Кинилэр Мин үлэһиттэрим буолуохтара.

42Сыгынньах эттэрэ көстүбэтин диэн, курданалларыттан тобуктарыгар диэри кинилэргэ лүөн ыстаанна оҥор. 43Аарон да, уолаттара да ону Көрсүһүү Сурдугар киирэллэригэр эбэтэр Сибэтиэй хоско сулууспалаан аалтаарга чугаһыылларыгар кэттиннэр. Кинилэр оннук гымматахтарына, буруйу сүгэн өлүөхтэрэ. Бу дьаһалы Аарон удьуордарынаан үйэ-саас тухары тутуһуохтаахтар».

29

Аарону уонна кини уолаттарын Таҥараҕа анааһын

29^1«Кинилэри, Таҥара үлэһиттэрэ буолалларын туһугар, эн маннык сиэри-туому оҥорон сибэтии гыныахтааххын. Туох да дьиэгэ суох биир оҕус тыһаҕаһы уонна икки барааны талан ыл. 2Олива арыытыгар охсуллубут көтөхтөрүүтэ суох килиэби, көтөхтөрүүтэ суох лэппиэскэлэри уонна олива арыытынан сотуллубут эмиэ көтөхтөрүүтэ суох чараас лэппиэскэлэри ылан (ити барыта бастыҥ сэлиэһинэй бурдугунан буһарыллыахтаах), 3биир тымтайга ук. Бу тымтайга баар аһы оҕуһу уонна икки барааны кытта бииргэ биэрэҕин. 4Аарону уолаттарын кытта Көрсүһүү Сурдун ааныгар аҕалан, кинилэри уунан сууйуу сиэрин-туомун оҥор. 5Аароҥҥа таҥаһын-сабын – ырбаахытын, эфод иһинэн кэтэр сиэҕэ суох уһун таҥаһын, эфодун уонна түһүлүгүн – кэтэрт. Эфодун курунан курдаа. 6Төбөтүгэр тюрбаны кэтэрт, оттон тюрбаҥҥа ытык мэнньиэһи[*] туттар. 7Онтон, дьэ, арыынан аҕааһыҥҥа киир: аҕыырга туттуллар олива арыытын ылан, Аарон төбөтүгэр кут+. 8Аарон уолаттарын аҕалан, ырбаахыларын кэтэрт. 9Онтон Аароҥҥа да, кини уолаттарыгар да курдарын курдаа итиэннэ төбөлөрүгэр баанар таҥастарын баай. Мантан ыла үйэлэр тухары кинилэргэ Таҥара үлэһитин солото иҥэриллэр. Манан эн кинилэри Мин үлэһиттэрим буоларга анаатыҥ.

10Онтон Көрсүһүү Сурдугар оҕуһу аҕал. Аарон уолаттарынаан ол оҕус төбөтүгэр илиилэрин уурдуннар. 11Оҕуһу Сурт ааныгар АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр өлөр, 12итиэннэ тарбаххынан оҕус хаанын оймоон ылаҥҥын, аалтаар муостарын сот, онтон хаан ордугун аалтаар төрдүгэр ыс+. 13Ити кэнниттэн оҕус иһин сыатын, быарын тулаайаҕын уонна икки бүөрүн сыалары быһан ылан, аалтаарга умат. 14Оҕус этин, тириитин, хара иһин түөлбэ таһыгар таһааран умат. Бу – аньыыттан-хараттан ырааһырар туһугар бэриллэр толук.

15Онтон барааннартан биирдэстэрин ыл, Аарон уолаттарын кытта илиилэрин ол бараан төбөтүгэр уурдуннар. 16Өлөрөн баран, хаанын аалтаарга тула өттүттэн ыс. 17Онтон эттээ. Иһин, атахтарын сууйан баран, ону төбөтүн уонна атын этин үрдүгэр уур 18уонна итини барытын аалтаарга умат. Бу АЙЫЫ ТОЙОҤҤО анаан бүтүннүү уматыллар толук, Киниэхэ сөбүлэтэр үчүгэй сыт, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэлэх буолар.

19Онтон иккис барааны ыл, Аарон уолаттарынаан илиилэрин бараан төбөтүгэр уурдуннар. 20Барааны өлөр. Хааныттан ылан, Аарону уонна уолаттарын уҥа кулгаахтарын эминньэҕин, уҥа илиилэрин эрбэҕин, уҥа атахтарын улахан тарбахтарын хаанынан бис. Хаалбыт хааны аалтаарга тула өттүттэн ибиир. 21Онтон аалтаартан хааны уонна аҕыыр олива арыыны ылан, Аароҥҥа бэйэтигэр да, таҥаһыгар да ибиирдэн ыс, онтон уолаттарыгар уонна кинилэр таҥастарыгар ибиир. Итинэн эн Аарону, кини таҥаһын-сабын, Аарон уолаттарын, кинилэр таҥастарын-саптарын сибэтии гыныаҥ.

22Бараан сыатын, хоҥхочоҕун сыатын, иһин сыатын, быарын тулаайаҕын, икки бүөрүн сыалары ыл. Бу бараан – Таҥараҕа ананыы толуга, онон уҥа буутун эмиэ ыл. 23АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр ууруллубут көтөхтөрүүтэ суох килиэптээх тымтайтан биир килиэби, олива арыытыгар охсуллан оҥоһуллубут биир лэппиэскэни, биир көтөхтөрүүтэ суох чараас лэппиэскэни ылан, 24Аароҥҥа уонна уолаттарыгар туттар. Ону, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэриллэрин быһыытынан, кинилэри кытта бииргэ үөһэ күөрэччи тут. 25Онтон итини кинилэр илиилэриттэн төттөрү ылан баран, бүтүннүү уматыллар толугу кытта бииргэ аалтаар үрдүгэр умат. Бу АЙЫЫ ТОЙОН сөбүлүүр үтүөкэн сыта, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэриллэр бэлэх буолар+. 26Аарону Мин үлэһиппинэн анааһын толугун, бараан түөһүн, ылан, бэлэх быһыытынан, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр күөрэччи уун. Бу – эн ылар өлүүҥ.

27АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр күөрэччи тутуллубут бараан түөһүн уонна бэлэх бэриллибит буутун – Аарону уонна кини уолаттарын Таҥара үлэтигэр анааһын толугун күөрэччи тутуллан бэлэхтэммит миэстэлэрин – эн сибэтиинньэ диэн биллэриэхтээххин. 28Бу Израиль дьонун бэлэҕэ, Аарон уолаттарын кытта үйэлэр тухары ылыахтаах өлүүлэрэ (Израиль дьоно эйэлэһии толугун биэрэллэригэр онтон эмиэ АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэлэх биэриэхтээхтэр).

29Аарон ытык таҥаһа барыта удьуордарыгар тиксиэхтээх: ону кинилэр арыынан аҕааһын кэннэ Таҥара үлэтигэр ананалларыгар кэтиэхтэрэ. 30Аарон Таҥара үлэһитэ буолбут кэнэҕэски удьуора Көрсүһүү Сурдугар киирэн, Сибэтиэй хоско сулууспалыырыгар бу таҥаһы сэттэ күн субуруччу кэтиэх тустаах.

31Таҥара үлэтигэр ананыы сиэригэр-туомугар туттуллар бараан этин ылаҥҥын сибэтиэй сиргэ, Ытык Сурт тиэргэнигэр, буһар. 32Бу эти уонна тымтайдаах килиэби Аарон уолаттарынаан Көрсүһүү Сурдугар киирэр аан таһыгар сиэхтээхтэр. 33Ырааһыран Таҥара үлэтигэр ананалларыгар, сибэтии буолалларыгар туттуллубут толук сүөһү этин кинилэр бэйэлэрэ сиэхтээхтэр. Бу толук этэ сибэтиинньэ буолар, онон атын киһи ону сиир кыаҕа суох. 34Өскөтүн Таҥара үлэтигэр ананыы толугун этэ биитэр килиэбэ сарсыардааҥҥа диэри ортоҕуна, туох ордубутун барытын уматан кэбис. Ити сибэтиинньэ, онон ким да итини сиэ суохтаах.

35Мин соруйбуппун барытын Аароҥҥа уонна кини уолаттарыгар оҥор. Кинилэри Таҥара үлэһитэ буоларга аныыр сиэр-туом сэттэ күн барыахтаах. 36Аньыылара бырастыы гынылларын туһугар, күн ахсын оҕуһу толук туттуохтаахтар: итинэн эн аалтаары ырааһырдыы уонна толуйуу сиэрин толороҕун. Аалтаары сибэтии гынар туһугар арыынан аҕаа+. 37Ону сэттэ күн устата күн аайы ыраастаан сибэтии гынаҕын, оччоҕо аалтаар улууканнаах сибэтиинньэ буолар. Аалтаары таарыйбыт барыта сибэтии буолуоҕа»+.

Күннэтэ бэриллэр толук

38«Аалтаарга мэлдьи ууран иһиэхтээх толугуҥ маннык: күн аайы биир саастаах икки бараан оҕото. 39Бастакытын сарсыарда, оттон иккиһин киэһэ биэрэҕин. 40Бастакы бараан оҕотун аалтаарга уураргар гин[*] чиэппэрэ ыгыллыбыт олива арыытыгар булкуллубут, эфа уон гыммыт биирэ сэлиэһинэй бурдугу биэрэҕин уонна гин чиэппэрэ бинэгирээт арыгытын аалтаарга кутаҕын. 41Иккис бараан оҕотун киэһэ толук туттаҕын: эмиэ сарсыардааҥҥы курдук бурдук бэримньилээх уонна бэлэх кутуулаах буолуохтаах. Бу АЙЫЫ ТОЙОҤҤО сөбүлэтэр үтүөкэн сыт, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэримньи буолар+.

42Маннык бүтүннүү уматыллар толугу эһиги куруук, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр, Көрсүһүү Сурдугар киирэр аан аттыгар, Мин эһигини кытта көрсөр, эйигинниин кэпсэтэр сирбэр, биэриэхтээххит. 43Мин Израиль дьонун кытта көрсүһэрбэр онно баар буолуом, оччоҕо ол сир, Мин Килбиэним сыдьаайан, сибэтиэй буолуоҕа.

44Мин Көрсүһүү Сурдун, аалтаары сибэтии гыныам итиэннэ, Мин үлэһиттэрим буолалларын туһугар, Аарону уонна уолаттарын эмиэ сибэтии гыныам. 45Израиль норуотун кытта бииргэ олорон, Мин кинилэр Таҥаралара буолуом+. 46Оччоҕо дьон Мин, АЙЫЫ ТОЙОН, кинилэр ортолоругар олороору кинилэри Египеттэн таһаарбыт Таҥаралара буоларбын өйдүү-саныы сылдьыахтара. Мин, АЙЫЫ ТОЙОН, кинилэр Таҥаралара буолабын».

30

Үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар аалтаар

30^1•«Акация маһынан үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар аалтаарда оҥор. 2Бу аалтаар тэҥ өрүттээх түөрт муннук буолуохтаах: биир тоҕонох усталаах, биир тоҕонох кэтиттээх, оттон үрдүгэ икки тоҕонох буоллун. Муннуктарынан тахсар муостара аалтаардыын биир кэлим буолуохтаахтар+. 3Үрдүн, ойоҕосторун, муостарын ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүй итиэннэ үөһээ өттүнэн төгүрүччү кыһыл көмүс хаймыылаа. 4Кыһыл көмүһүнэн икки тиэрбэһи оҥорон, ол хаймыытын аннынан икки ойоҕоһугар туттар, ити тиэрбэстэргэ аалтаары көтөҕөр ураҕастар угуллуохтара. 5Ураҕастары акация маһынан оҥорон баран, кыһыл көмүһүнэн бүрүй. 6Аалтаары Кэс тыл хоппото турар быыһын иннигэр туруор. Бу Мин эйигин кытта көрсөр сирим буолуоҕа.

7Аарон хас сарсыарда аайы, лампаадалары көннөрө кэлэригэр, бу аалтаарга үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматыахтаах, 8киэһэ ахсын лампаадалары умата кэлэригэр эмиэ оннук гыныахтаах. АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр үчүгэй сыттаах булкадаһык буруотун унаардыы көлүөнэттэн көлүөнэҕэ толорулла туруохтаах сиэр-туом буолар. 9Бу аалтаарга атын тугу да уматымаҥ, бүтүннүү уматыллар толугу да, бурдук бэримньини да умаппат буолуҥ, бинэгирээт арыгыта бэлэҕи эмиэ кутумаҥ. 10Сылга биирдэ Аарон аньыыттан ырааһырар туһугар бэриллибит сүөһү хаанынан аалтаар түөрт муоһун сотон аалтаары толуйар сиэри-туому оҥоруохтаах. Маннык сиэр-туом хас сыл аайы үйэ-саас тухары оҥоһулла туруохтаах. Бу аалтаар АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ананан улууканнаах сибэтиинньэ буолар».

Тыын толугар бэриллэр үрүҥ көмүс

11АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 12«Израиль дьонун ахсаанын ааҕан биэрэпис ыытаргар хас биирдиилэрэ АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэйэтин туһугар толук биэрдин. Оччоҕо кинилэргэ биэрэпис туһуттан туох да алдьархай ааҥныа суоҕа+. 13Суруйтара кэлэр хас биирдии киһи, сибэтиэй шекелинэн[*] аахтахха, шекель аҥаарын киллэрдин (биир шекельгэ сүүрбэ гера[*] киирэр); бу шекель аҥаара АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэриллэр. 14Сүүрбэтин туолбут уонна онтон аҕа саастаах киһи барыта биэрэпискэ киирэригэр АЙЫЫ ТОЙОҤҤО итинник бэримньини илдьэ кэлиэхтээх. 15АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бу харчыны, тыыҥҥыт толугун, биэрэргитигэр, баай киһи шекель аҥаарыттан элбэҕи, оттон дьадаҥы киһи онтон аҕыйаҕы биэрбэтин. 16Израиль дьонуттан бу тыын толуга харчыны ылаҥҥын, Көрсүһүү Сурдун үлэтигэр тутун. Бу харчы Израиль дьоно олохторун толунан ылбыттарын АЙЫЫ ТОЙОҤҤО өйдөтө туруоҕа».

Суунарга аналлаах алтан чаан

17•АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 18«Суунарга аналлаах алтан чааны уонна ол анныгар ууруллар алтан олоҕу оҥор. Ону Көрсүһүү Сурдун уонна аалтаар икки ардыгар туруоран баран, толору уута кут+. 19Аарон уолаттарын кытта онно илиилэрин-атахтарын сууннуннар. 20Кинилэр, өлбөт туһугар, Көрсүһүү Сурдугар киириэхтэрин иннинэ суунуохтаахтар. АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэриллэр толугу уматан сулууспа ыытаары аалтаарга чугаһыахтарын иннинэ, 21өлбөт туһугар, илиилэрин-атахтарын суунуохтаахтар. Бу Аароҥҥа уонна кини удьуордарыгар аналлаах үйэ-саас тухары көлүөнэттэн көлүөнэҕэ тутуһуллуохтаах устаап».

Аҕыырга туттуллар ытык арыы

22АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 23«Саамай үчүгэй сыттаахтары: биэс сүүс шекель убаҕас мирраны, минньигэс сыттаах корицаны икки төгүл кыраны – икки сүүс биэс уон шекели, ону кытта икки сүүс биэс уон шекель үчүгэй сыттаах хомуһу, 24биэс сүүс шекель кассияны (бу барыта сибэтиэй шекелинэн), ону кытта биир гин олива арыытын ыл, 25итиэннэ итини барытын сатабыллаахтык холбоон, аҕыырга туттуллар ытык арыыны оҥор. Бу олива ытык арыыта –+
26манан Көрсүһүү Сурдун уонна Кэс тыл хоппотун сотоҕун, 27ону таһынан остуолу бары иһитин-хомуоһун кытта, сибэтиилинньиги бары тэрилин кытта уонна үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар аалтаары, 28бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын бары тэрилин уонна суунар чааны олоҕун кытта сотоҕун. 29Онтон маны барытын сибэтии гын, оччоҕо бу барыта улууканнаах сибэтиинньэ буолуоҕа. Бу тэрили таарыйбыт туох барыта сибэтиэй буолар+.

30Аарону уонна кини уолаттарын, Миэхэ сулууспалыырга анаан, ити арыынан аҕаан сибэтии гын+. 31Оттон Израиль дьонугар эт: „Бу эһиэхэ үйэ тухары, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ аҕыырга туһаныллар олива арыыта, ытык булкадаһык. 32Атын дьону манан сотуллубат. Бэйэҕитигэр маннык булкадаһыгы оҥостуо суохтааххыт: бу сибэтиинньэ, онон эһиэхэ эмиэ сибэтиинньэ буолуохтаах. 33Бэйэтигэр маннык булкадаһыгы оҥостубут эбэтэр манан атын киһини соппут киһи норуотуттан киэр үүрүллүөҕэ“».

Үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматыы

34Онтон АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Дыргыл сыттаах натаф сымаланы, хаба хаатын шехелети уонна халван сымаланы кытта ыраас лааданы барытын тэҥ өлүүскэнэн ылан, 35үчүгэй сыттаах буруону унаардарга, тууста эбэн биэрэн, сатабыллаахтык холбоммут ыраас, ытык булкадаһыгы оҥор+. 36Маны барытын бытархай гына мэлийэн баран, Көрсүһүү Сурдугар, Кэс тыл хоппотун иннигэр, Мин эйигин көрсөр сирбэр, уур. Бу үчүгэй сыттаах булкадаһык эһиэхэ улууканнаах сибэтиинньэ буолуохтаах. 37Манныгы бэйэҕитигэр оҥостубаккыт – эһиэхэ бу булкадаһык АЙЫЫ ТОЙОҤҤО анаммыт сибэтиинньэ буолуохтаах. 38Бэйэтэ үчүгэй сыты сыттыы сылдьаары манныгы оҥостубут киһи норуотуттан киэр үүрүллүөҕэ».

31

Веселеил уонна Аголиав

31^1•АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 2«Көр, Мин Иуда ууһуттан төрүттээх Веселеили, Ури уолун, Ор сиэнин, талан ыламмын, 3кинини Таҥара тыынынан толордум – киниэхэ муудараһы, мындыр өйү, билиини уонна туохха барытыгар сатабылы биэрдим. 4Онон кини кыһыл көмүһүнэн, үрүҥ көмүһүнэн, алтанынан дэгиттэр уһанар, 5иигэ олордуллар тааһы сатаан быһар, ону таһынан маһынан кыһар – тугу барытын сатыыр. 6Мин киниэхэ көмөлөһөөччүнэн Аголиавы, Дан ууһуттан төрүттээх Ахисамах уолун, туруордум.

Атын да кыахтаах дьоҥҥо эмиэ уһанар дьоҕуру биэрдим. Кинилэр барытын, Мин эйиэхэ соруйбутум курдук, оҥордуннар: 7Көрсүһүү Сурдун, Кэс тыл хоппотун уонна хоппо хаппаҕын, Сурт бары тэрилин, 8остуолу иһиттэрин кытта, ыраас кыһыл көмүс сибэтиилинньиги бары тэрилин кытта, үчүгэй сыттаах буруону унаардар аалтаары,
9бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын бары тэрилин кытта, суунар чааны олоҕун кытта, 10итиэннэ сулууспа таҥаһын – Таҥара үлэһитэ Аарон уонна кини уолаттара сулууспалыырга кэтэр ытык таҥастарын; 11ону таһынан аҕыырга аналлаах олива арыытын уонна сибэтиэй сиргэ уматыллар үчүгэй сыттаах булкадаһыгы. Итини барытын, Мин эйиэхэ соруйбутум курдук, оҥоруохтаахтар».

Субуота

12•АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга маннык эппитэ: 13«Израиль дьонугар Мин субуотабын тутуһуохтаахтарын туһунан эт. Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ субуота Мин, АЙЫЫ ТОЙОН, эһигини Бэйэбэр анаан сибэтии гыммыппын өйдүү-саныы сылдьаргыт туһугар, Мин уонна эһиги икки ардыбытыгар олохтоммут бэлиэ буолуоҕа.

14Субуотаны тутуһуҥ: субуота эһиэхэ ытык күн буолуохтаах. Ким субуотаны кэспит өлөрөргө ууруллуохтаах, ким субуота күн үлэлээбит норуотуттан киэр үүрүллүөхтээх+. 15Алта күн үлэлээтиннэр, оттон сэттис күн – субуота, уоскулаҥ күнэ, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО анаммыт күн. Бу күн үлэлээбит хас биирдии киһи өлөрөргө ууруллуохтаах. 16Израиль дьоно субуотаны көлүөнэттэн көлүөнэҕэ тутустуннар – бу үйэ саас тухары көтүллүбэт сөбүлэһии кэс тыла. 17Бу мин уонна Израиль норуотун икки ардыбытыгар үйэлэргэ бигэргэммит бэлиэ. Тоҕо диэтэххэ АЙЫЫ ТОЙОН сири-халлааны алта күн айан оҥорбута, оттон сэттис күнүгэр үлэтин тохтоппута, сынньаммыта»+.

18Онно, Синай хайатын үрдүгэр, Моисейдыын кэпсэтэн бүтэн баран, АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ кэс тыл икки тааһын – Таҥара Бэйэтэ суруйбут суруктаах икки суоруу тааһы биэрбитэ+.

32

Кыһыл көмүс оҕус

32^1Моисей хайаҕа тахсан олус уһаабытын иһин, дьон Аарону тула үмүөрүһэн туран: «Биһиэхэ сирдиир таҥарата оҥор. Били биһигини Египеттэн таһаарбыт киһи Моисей туохха түбэспитин билбэппит», – диэбиттэрэ+. 2Онуоха Аарон: «Ойохторгут, уолаттаргыт-кыргыттаргыт кулгаахтарыгар кэтэ сылдьар ытарҕаларын устан миэхэ аҕалыҥ», – диэн дьаһайбыта. 3Дьон кулгаахтарыттан кыһыл көмүс ытарҕаларын устан, Аароҥҥа биэрбиттэрэ. 4Аарон ону ылан, уулларан оҕус тыһаҕаһы кутан оҥорбутугар дьон: «Бу баар эн таҥараҥ, Израиль! Бу кини эйигин Египеттэн таһаарбыта!» – дэһиспиттэрэ. 5Ону көрөн, Аарон оҕус тыһаҕас иннигэр аалтаар оҥорбута уонна: «Сарсын АЙЫЫ ТОЙОН бырааһынньыга!» – диэн биллэрбитэ. 6Сарсыҥҥы күнүгэр, сарсыарда эрдэ туран, кинилэр Таҥараҕа бүтүннүү уматыллар толугу кытта эйэлэһии толугун биэрбиттэрэ. Онтон салгыы аһаан-сиэн, арыгы иһэн баран, содурдук көрүлээн-нарылаан барбыттара+.

7АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Түргэнник хайаттан түс. Норуотуҥ, Египет сириттэн таһаарбыт бар дьонуҥ, сатарыйда. 8Мин үөрэппит-такайбыт суолбуттан түргэнник да туораатылар! Кыһыл көмүс оҕус тыһаҕаһы кутан оҥостон баран, онно сүгүрүйэ-сүгүрүйэ, сүөһүнү бэлэх-туһах биэрэллэр, „Дьэ, бу баар эн таҥараҥ Израиль, бу кини эйигин Египеттэн таһаарбыта!“, – дэһэллэр!»

9АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга: «Мин бу норуот өсөһүн көрдүм, – диэбитэ. – 10Кинилэри, уордайан, барыларын кырган кэбиһиэхпин, эн Миэхэ мэһэйдэһимэ. Мин эйигиттэн улуу норуоту үөскэтиэм».

11Ол эрээри Моисей АЙЫЫ ТОЙОН Таҥаратыттан: «АЙЫЫ ТОЙОН! Эн Бэйэлээх бэйэҥ дьоҥҥор, Египеттэн улуу кыаххынан, модун күүстээх илиигинэн таһаарбыт норуоккар, хайаан уордайдаҥый? – диэн көрдөһөн-ааттаһан барбыта. – 12Египет дьоно Эйигин ити норуоту өлөрө илдьибит эбит, хайаҕа илдьэн кырган кэбистэ, сир үрдүттэн симэлиттэ дииллэрин туһугар дуо? Уордайыма, аһын-харыһый, норуоккун эһимэ! 13„Эһиги удьуоргутун халлаан сулуһунуу элбэтиэм, эһиэхэ биэриэх буолан эрэннэрбит сирбин кэнчээри ыччаккыт үйэлэр тухары бас билиэхтэрэ“ диэн кулуттаргар Авраамҥа, Исаакка уонна Израильга Бэйэҥ ааккынан андаҕайбыккын санаа»+.

14АЙЫЫ ТОЙОН норуотугар ааҥнатыах буолбут алдьархайын ааҥнаппатаҕа+.

Моисей норуотун накаастыыр

15Моисей икки өттүнэн суруктаах кэс тыл икки суоруу тааһын туппутунан хайаттан түспүтэ. 16Бу Таҥара Бэйэтинэн дэхсилээн оҥорбут дьилэй таастара этэ, онно суруллубут суругу Таҥара оҥо быһан суруйбута. 17Ити кэмҥэ Иисус аллара дьон аймалаһар саҥатын истэн, Моисейга: «Лааҕырга кыргыс айдаана иһиллэр!» – диэбитэ.

18Моисей эппитэ: «Суох, ити кыайыы да айдаана, кыайтарыы да аймалҕана буолбатах. Мин үүнэ-тэһиинэ суох барбыт дьон ырыатын истэбин».

19Лааҕырга чугаһаан баран, Моисей кыһыл көмүс оҕус турарын, ол аттыгар дьон үҥкүүлүү сылдьарын көрбүтэ. Кини уордайан, илдьэ иһэр таастарын сиргэ, хайа тэллэҕэр, үлтү бырахпыта. 20Онтон оҕус тыһаҕаһы уокка уматан баран, күлүн ууга ыспыта уонна ол ууттан баһан ылан, күһэйэн туран, Израиль дьонугар иһэрдибитэ.

21«Бу норуот эн иннигэр туох буруйу оҥорбутугар кинини маннык ыар аньыыга киллэрдиҥ?» – диэн Моисей Ааронтан ыйыппыта.

22«Тойонуом, уордайыма! – диэбитэ Аарон. – Кинилэр аньыыга тардыһыылаахтарын бэйэҥ билэҕин. 23Миэхэ: „Биһигини сирдиир таҥарата оҥор. Били биһигини Египеттэн таһаарбыт киһи Моисей туохха түбэспитин билбэппит“, – диэн көрдөспүттэрэ. 24Ол иһин мин ким кыһыл көмүстээх миэхэ ол симэххитин аҕалыҥ диэбитим. Көмүстэрин кутаа уокка бырахпытым, онтум бу турар оҕус буолан тахсыбыта».

25Моисей, өстөөхтөр үөрүөхтэрин иннигэр, Аарон норуоту най ыытан кэбиһэн, дьон үүнэ-тэһиинэ суох барбытын көрбүтэ+. 26Онон кини лааҕыр тиэргэнин ааныгар туран: «Ким АЙЫЫ ТОЙОН диэки, олор бары миэхэ кэлиҥ!» – диэн дьаһайбыта. Левий уолаттара бары Моисей тула мустубуттара.

27Моисей кинилэргэ: «АЙЫЫ ТОЙОН, Израиль Таҥарата, этэр: „Кылыскытын ылан лааҕыр баһыттан атаҕар диэри барыҥ! Хас биирдиигит инитин-биитин өлөрдүн, доҕорун өлөрдүн, ыалын өлөрдүн!“ – диир», – диэбитэ. 28Левий уолаттара Моисей дьаһалын толорон, ити күн үс тыһыынча кэриҥэ киһини кыргыбыттара. 29Моисей кинилэргэ маннык эппитэ: «Билигин уолаттаргыт, ини-биилэргит олохторун толук биэрэн, АЙЫЫ ТОЙОН үлэһиттэрэ буоларга ананыҥ, оччоҕо эһиэхэ алгыс тосхойуо!»

Моисей норуоту хат көмүскэһэр

30Сарсыныгар Моисей норуокка: «Эһиги ыар аньыыны оҥордугут! – диэбитэ. – Мин АЙЫЫ ТОЙОҤҤО үөһэ тахсыам; баҕар, аныыгытын сотторор кыаллыа». 31АЙЫЫ ТОЙОҤҤО, төннөн кэлэн, Моисей эппитэ: «Кыһыл көмүс таҥараны оҥостон, норуот ыар аньыыга киирдэ. 32Эн кинилэри бырастыы гыныаҥ дуо? Бырастыы гыммат буоллаххына, миигин эмиэ Бэйэҥ Кинигэҕиттэн сотон кэбис!»

33Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Кинигэбиттэн Миигин утары аньыыны оҥорбуттары сотуоҕум. 34Онон норуоту Мин эйиэхэ эппит сирбэр илдьэ бар. Мин аанньалым эн иннигэр барыаҕа. Дьэ, онтон накаастабыл күнэ үүннэҕинэ, Мин кинилэргэ ити аньыыларын-хараларын иһин ыардык ыалдьыттаан ааһыаҕым». 35(АЙЫЫ ТОЙОН Израиль норуотун, били Аарон оҥорон биэрбит оҕус тыһаҕаһын иһин, ыараханнык накаастаабыта.)

33

Таҥара норуоту айаҥҥа турарга ыҥырар

33^1АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Египеттэн таһаарбыт норуоккун кытта мантан Мин Авраамҥа, Исаакка, Иаковка андаҕайан кинилэр удьуордарыгар биэриэх буолбут сирбэр барыҥ. 2Мин эн иннигэр аанньалбын ыытыаҕым, хананейдары, аморрейдары, хеттэри, ферезтэри, хиввейдэри, иевустары киэр үүртэлиэҕим+. 3Эһиги ол үүтүнэн-мүөтүнэн аллар сиргэ барыҥ. Мин эһигинниин барсыбаппын. Эһиги өһөс норуоккут, онон аны барыстахпына эһигини аара кырган кэбиһиэм»+.

4Дьон бу суостаах тыллары истэн, улаханнык саҥа таһааран ытаһан-соҥоһон барбыттара, кэтэ сылдьар симэхтэрин устубуттара. 5Тоҕо диэтэххэ ити иннинэ АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Израиль дьонугар тиэрт: эһиги өһөс норуоккут, онон Мин, Бэйэм эһигинниин барыстахпына, эһигини кыл түгэнигэр имири эһэн кэбиһиэм. Симэххитин устуҥ. Онтон Мин эһигини хайдах гынарбын көрүөм». 6(Ол иһин Израиль дьоно симэхтэрин Хорив хайатын анныгар устан баран, хаһан да кэппэтэхтэрэ.)

Көрсүһүү Сурда

7Моисей лааҕыртан тэйиччи туспа сурду туруоран баран Көрсүһүү Сурда диэн ааттаабыта. АЙЫЫ ТОЙОНТОН ыйытардаах хас биирдии киһи лааҕыртан тахсан, Көрсүһүү Сурдугар тиийэрэ+. 8Оттон Көрсүһүү Сурдугар Моисей барарыгар дьон бары суртарын ааныгар тураннар, кини иһирдьэ киириэр диэри, кэнниттэн батыһа көрөн хаалаллара. 9Моисей киирбитин кэннэ, Сурт ааныгар баҕананы санатар унаархай былыт түһэрэ. Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдыын кэпсэтэрэ. 10Баҕана былыты көрөн дьон бары, суртарын аттыгар сөһүргэстээн туран, сиргэ умса нөрүйэн сүгүрүйэллэрэ. 11АЙЫЫ ТОЙОН Моисейдыын утары көрсөн, киһи доҕорунуун кэпсэтэрин курдук, кэпсэтэрэ. Ол кэнниттэн Моисей лааҕырга төннөн кэлэрэ, оттон Моисей көмөлөһөөччүтэ Иисус Навин[*] диэн эдэр уол Суртан тэйбэт этэ.

Моисей норуотун туһугар көрдөһөр

12Моисей АЙЫЫ ТОЙОҤҤО: «Эн миэхэ бу норуоту салгыы сирдээ диэн соруйбутуҥ, ол гынан баран миигин кытта кими ыытаргын эппэтэҕиҥ, – диэбитэ. – Эн миэхэ Мин эн ааккын билэбин, эн Мин санаабын таппытыҥ диэн эппитиҥ. 13Оннук буоллаҕына, мин Эйигин билэрим, Эн сөбүлүүргүн оҥорорум туһугар, миэхэ Бэйэҥ суолгун көрдөр. Бу дьон Эн норуотуҥ эбээт».

14АЙЫЫ ТОЙОН: «Мин Бэйэм эһигини кытта барсан, эйиэхэ көмөлөһүөм», – диэбитэ. 15Моисей эппитэ: «Бэйэҥ биһигинниин барсыбат буоллаххына, мантан барарга биһигини күһэйимэ. 16Мин уонна бу норуотуҥ Эн амарах алгыскын ылбыппытын хайдах билиэхпитий? Эн биһигини кытта барыстаххына эрэ буолбатах этэ дуо? Итинэн Эн биһиги бу сиргэ олорор атын норуоттартан уратылаахпытын көрдөрүөҥ»+.

17АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Эн Миэхэ санаам иһинэн киирэҕин. Мин эйигин ааккынан чугастык билэбин, онон көрдөһүүгүн толоруом».

18«Миэхэ Килбиэҥҥин көрдөр», – диэн көрдөспүтэ Моисей.

19Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН: «Мин Кэрэмэн Килбиэммин эн иннигинэн аһардыам, эн иннигэр АЙЫЫ ТОЙОН диэн ааппын ааттыам, – диэбитэ. – Мин кими аһыныахпын баҕарарбын аһынабын, кимиэхэ амарахтык сыһыаннаһыахпын баҕарарбар амарахтык сыһыаннаһабын+. 20Ол эрээри Мин сирэйбин көрөрүҥ сатаммат, – диэбитэ АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга. – Киһи, Миигин көрөн баран, тыыннаах хаалар кыаҕа суох+. 21Манна Мин аттыбар биир сир баар, – диэбитэ АЙЫЫ ТОЙОН. – Эн баран ол очуоска тураар. 22Мин Килбиэним эн аттыгынан кэлэн ааһарыгар Мин эйигин онно хайа хапчааныгар саһыаран, илиибинэн күлүктүү тутуоҕум. Онтон аастахпына 23илиибин ылыаҕым. Оччоҕо эн Миигин кэннибиттэн көрүөҕүҥ, оттон сирэйбин көрүөҥ суоҕа».

34

Суруктаах саҥа таастар

34^1АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Били урукку таастар курдук икки таас билиитэни суоран оҥор. Мин онно эн урут үлтү бырахпыт таастаргар баар тыллары суруйуоҕум. 2Сарсыардааҥҥа диэри бэлэм буол. Сарсыарда Синай хайатын үрдүгэр тахсан, Мин иннибэр хайа чыпчаалыгар туруоҥ. 3Эйигин кытта ким да үөһэ тахсыбатын, ким да хайаҕа көстүбэтин. Сүөһү – бараан да, ынах да – хайа аттыгар мэччийиэ суохтаах»+.

4Моисей, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун курдук, икки саҥа таас билиитэни суоран оҥорбута, итиэннэ сарсыарда эрдэ туран, ону туппутунан, Синай хайатыгар тахсыбыта. 5АЙЫЫ ТОЙОН былыты кытта түһэн, Моисей аттыгар тохтообута уонна Бэйэтин АЙЫЫ ТОЙОН диэн аатын ааттаабыта. 6АЙЫЫ ТОЙОН Моисей иннинэн ааһан баран эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОН, АЙЫЫ ТОЙОН, аһыныгас санаалаах, амарах майгылаах, улуу тулуурдаах, бигэ тапталлаах, дьиҥ эрэллээх Таҥара!+
7Кини бигэ таптала тыһыынчанан көлүөнэҕэ уларыйбат. Кини куһаҕаны оҥорууну, аньыыны-хараны, буруйу бырастыы гынар, ол гынан баран буруйдааҕы накаастабыла суох хаалларбат: аҕаларын буруйдарыгар оҕолорун, удьуордарын – сиэннэрин, хос сиэннэрин – накаастыыр»+.

8Моисей сонно сөһүргэстии түһэн сиргэ тиийэ сүгүрүйэн баран, 9эппитэ: «Айыы Тойонуом, Эн миэхэ үтүө сыһыаннаах буоллаххына, биһигини кытта барыс! Ити өһөс норуот, ол да буоллар Эн биһиги аньыыбытын-харабытын, оҥорбут буруйбутун бырастыы гын! Биһигини норуот оҥоһун!»

10Онуоха АЙЫЫ ТОЙОН эппитэ: «Мин билигин эһигинниин сөбүлэһии кэс тылын этэбин. Эн норуотуҥ бүттүүнэ көрөрүгэр Мин сиргэ хаһан да, хайа да норуокка буолбатах эҥин дьиктини оҥоруом. Бу эйигин тулалыыр норуот бүттүүнэ АЙЫЫ ТОЙОН эйигинэн оҥорторор дьайыыларын дьулайа-куттана көрүөҕэ.

11Билигин эйиэхэ тугу соруйарбын барытын толор. Мин аморрейдары, хананейдары, хеттэри, ферезтэри, хиввейдэри, иевустары эйигиттэн куотарга күһэйиэм. 12Сэрэхтээх буол, тиийэр сиргит олохтоохторун кытта сөбүлэһиигэ киирсимэ. Ол эһиэхэ угаайы буолуо+. 13Аалтаардарын үрэйиҥ, ытык таастарын алдьатыҥ, Ашера таҥараҕа анаммыт баҕахтарын кэрдиҥ+. 14Туора таҥараларга үҥүмэҥ-сүктүмэҥ. Тоҕо диэтэххэ АЙЫЫ ТОЙОН аата Күнүү диэн; Кини – Күнүүһүт Таҥара+.

15Ол дойду олохтоохторунаан ханнык да сөбүлэһиигэ киирсиһимэҥ. Кинилэр үҥэр таҥараларынаан содурдаан,[*] бэлэх-туһах биэрэллэр. Эһигини бэйэлэригэр ыҥырдахтарына, кинилэр бэлэх-туһах биэрбит эттэриттэн сиэххит. 16Кыргыттара эмиэ ол таҥаралары кытта содурдууллар. Кинилэри уолаттаргытыгар ойох биэрдэххитинэ, ол кыргыттар эһиги уолаттаргытын эмиэ оннук быһыыга үөрэтиэхтэрэ.

17Бэйэҕэр ханнык да таҥараны кутан оҥостума+.

18Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыгын бэлиэтээ. Мин эйиэхэ эппитим курдук, тустаах кэмҥэ, авив ыйыгар, сэттэ күн көтөхтөрүүтэ суох килиэби сиэ. Тоҕо диэтэххэ эн бу авив ыйыгар Египеттэн тахсыбытыҥ+.

19Ийэ бастакынан төрөппүт уолаттара, ынахтарыҥ, барааннарыҥ бастакы атыыр төрүөхтэрэ бары Миэхэ ананаллар+. 20Өсүөл бастакы оҕотун бараан оҕотунан толуйан ыл, оттон толуйуоххун баҕарбат буоллаххына, өсүөл оҕотун моонньун булгу эрий. Бастакынан төрөөбүт уолаттаргын толуйан ыл. Ким даҕаны Миэхэ кураанах илиилээх кэлиэ суохтаах+.

21Алта күн үлэлээ, оттон сэттис күҥҥэр сынньан. Бааһынаҕын хорутар, бурдуккун хомуйар да кэмҥэр сынньан+.

22Хас саас аайы Нэдиэлэлэр бырааһынньыктарын – сэлиэһинэй бурдугуҥ маҥнайгы үүнүүтүн быспыт бырааһынньыккын – бэлиэтээ. Сыл бүтүүтэ Үүнүү хомуурун бырааһынньыгын ыл. 23Сылга үс төгүл эр дьон бары Айыы Тойон – АЙЫЫ ТОЙОН, Израиль Таҥаратын[*] – иннигэр мустуохтаахтар+. 24Мин атын норуоттар сирдэрин эһиэхэ биэриэм, бас билэр сиргитин кэҥэтиэм. Эн сылга үстэ АЙЫЫ ТОЙОН ТАҤАРАҤ иннигэр кэлэр буоллаххына, ким да туораттан эһиги сиргитигэр сананан кэлиэ суоҕа.

25Миэхэ толук биэрэргэр ол хаанын көтөхтөрүүлээх килиэпкэ тоҕума. Паасха бырааһынньыгар туттуллубут толугу сарсыардааҥҥа диэри хаалларыма+.

26Сириҥ маҥнайгы үүнүүтүттэн бастыҥын Таҥараҥ – АЙЫЫ ТОЙОН – дьиэтигэр аҕал.

Коза оҕотун этин ийэтин үүтүгэр буһарыма»+.

27АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: «Бу тыллары сурун. Бу – Мин эйигинниин уонна Израиллыын сөбүлэһиим кэс тыла».

28Моисей АЙЫЫ ТОЙОНУ кытта түөрт уон күннээх түүн буолбута, ол тухары килиэп да сиэбэтэҕэ, уу да испэтэҕэ. Кини суоруу таас билиитэҕэ сөбүлэһии тылларын – уон ыйааҕы – суруйбута+.

Моисей сирэйэ сардаҥанан сыдьаайар

29Моисей, кэс тыл икки тааһын туппутунан, Синай хайатыттан түспүтэ. АЙЫЫ ТОЙОННУУН кэпсэппитин кэнниттэн, сирэйэ сардаҥанан сыдьаайарын Моисей билбэт этэ+. 30Аарон да, Израиль дьоно да, кини сирэйэ сырдыгынан сыдьаайарын көрөн, чугаһыахтарын толлубуттара. 31Ол иһин Моисей кинилэри бэйэтигэр ыҥыран ылбыта. Аарон уонна норуот баһылыктара бука бары чугаһаан кэлбиттэригэр Моисей кинилэрдиин кэпсэтэн барбыта. 32Израиль дьоно бары тула мустан турбуттара. Моисей кинилэргэ Синай хайатыгар АЙЫЫ ТОЙОН туох ыйыыны-кэрдиини биэрбитин барытын иһитиннэрбитэ. 33Кэпсэтэн бүтэн баран, Моисей сирэйин таҥаһынан саптан кэбиспитэ. 34АЙЫЫ ТОЙОННУУН кэпсэтээри Киниэхэ чугаһыырыгар Моисей сирэйин сабыытын ылан кэбиһэрэ, онтон төннөн тахсан баран, Израиль дьонугар АЙЫЫ ТОЙОН тугу соруйбутун этэрэ+. 35Онно Израиль уолаттара көрдөхтөрүнэ, Моисей сирэйэ сырдыгынан сыдьаайара. Моисей АЙЫЫ ТОЙОНУ кытта аныгыскы кэпсэтиитигэр диэри сирэйин эмиэ таҥаһынан саптан кэбиһэрэ+.

35

Субуота сокуона

35^1Моисей Израиль дьонун барыларын мунньан баран эппитэ: «АЙЫЫ ТОЙОН маннык дьаһайда: 2алта күн үлэлээҥ, оттон сэттис күн – АЙЫЫ ТОЙОҤҤО ананар сибэтиэй күн, уоскулаҥ күнэ. Ким бу күн үлэлээбит, ол өлөрүллэргэ ууруллуоҕа+. 3Субуота күн дьиэҕитигэр уоккутун да уматыа суохтааххыт».

Ытык Сурт тутуутугар анаммыт бэлэхтэр

4•«АЙЫЫ ТОЙОН маннык дьаһайда, – диэбитэ Моисей Израиль бар дьонугар. – 5АЙЫЫ ТОЙОҤҤО биэрэр бэлэххитин хомуйуҥ. Хас биирдиигит, ким баҕалаах, АЙЫЫ ТОЙОҤҤО маннык бэлэҕи биэрдин: кыһыл көмүһү, үрүҥ көмүһү, алтаны, 6халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл эбэтэр уот кыһыл өҥнөөх түү сабы, чараас лүөнү, коза түүтүн, 7таҥастаммыт бараан тириитин, араҥаламмыт чараас тириини, акация маһын,+
8сибэтиилинньиккэ кутуллар олива арыытын, аҕыыр арыыга уонна үчүгэй сыттаах бэлэҕи буруолатарга аналлаах оту, 9иигэ кэтэрдэн баран эфоду итиэннэ түһүлүгү киэргэтэргэ оникс уонна да атын күндү таастары. 10Эһиги уран тарбахтаах уустаргыт кэлэннэр, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун барытын оҥордуннар: 11Ытык Сурду, Сурт сабыытын, үрүт бүрүөтүн, көхөлөрүн, араамаларын, туорай мастарын, баҕаналарын уонна олор тирэх олохторун, 12хоппону уонна хоппо ураҕастарын, хаппаҕын, сабыы быыһын, 13остуолу ураҕастарын, бары тэрилин кытта, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр ууруллан сытыахтаах килиэби, 14сибэтиилинньиги бары тэрилин кытта, лампаадалары, сибэтиилинньик арыытын, 15үчүгэй сыттаах бэлэҕи уматар аалтаары, кини ураҕастарын, аҕыыр арыыны, уматыллар үчүгэй сыттаах булкадаһыгы, Ытык Сурт киирэр аанын сабыытын, 16бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын, ол алтан эрэһиэҥкэтин, ураҕастарын, бары тэрилин, суунар чааны олоҕун кытта, 17тиэргэн сабыы быыстарын, баҕаналарын, ол баҕаналар тирэх олохторун, тиэргэн аанын сабыы быыһын, 18Ытык Сурт үөрбэлэрин, тиэргэн сабыы таҥастарын үөрбэлэрин итиэннэ олор быаларын, 19Сибэтиэй хоско сулууспалыырга кэтиллэр таҥаһы, Таҥара үлэһитэ Аарон уонна кини уолаттара сулууспаҕа кэтэр ытык таҥастарын, оҥороҕут».

20Ити кэнниттэн Израиль дьоно бука бары тарҕаспыттара, 21онтон хас биирдиилэрэ сүрэхтэрин ыйыытынан АЙЫЫ ТОЙОҤҤО тугу бэлэхтиэхтэрин баҕарбыттарын, Көрсүһүү Сурдугар, онно сулууспалыырга итиэннэ ытык таҥаска туох наада буоларын аҕалбыттара. 22Ким баҕалаах барыта кэлбитэ: эр дьоннор даҕаны, дьахталлар даҕаны. Итиэннэ кыһыл көмүс симэхтэри – киэргэл булаапкалары, ытарҕалары, биһилэхтэри, моойго кэтиллэр оҕуруолары – аҕалбыттара. Ол кыһыл көмүһү кинилэр бэлэх быһыытынан АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр күөрэччи туппуттара. 23Ким булбут, ол халлаан күөҕэ, хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл өҥнөөх түү саптары, чараас лүөнү, коза түүтүн, таҥастаммыт бараан тириитин уонна араҥаламмыт чараас тириини аҕалбыта+. 24Ким кыахтаах АЙЫЫ ТОЙОҤҤО үрүҥ көмүһү эбэтэр алтаны бэлэх аҕалбыта. Араас үлэҕэ туттарга сөптөөх акация мастаах дьон ол мастарын илдьэ кэлбиттэрэ. 25Уран тарбахтаах дьахталлар өрөллөрө, халлаан күөх, көҕөрүмтүйэн көстөр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабы уонна чараас лүөнү аҕалаллара, 26оттон атын дьахталлар – ким сатыыр уонна баҕалаах – коза түүтүнэн таҥас өрбүттэрэ. 27Аҕа уустарын баһылыктара эфоду уонна түһүлүгү киэргэтэргэ анаан иигэ олордуллар оникс тааһы уонна да атын күндү таастары аҕалбыттара. 28Ону таһынан сырдатарга, аҕыырга аналлаах арыыны, үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматарга туттуллар минньигэс сыттаах оту аҕалбыттара. 29АЙЫЫ ТОЙОН Моисейы этитэн оҥорторор үлэтигэр кыттыахтарын баҕарар Израиль эр дьоно итиэннэ дьахталлара бука бары АЙЫЫ ТОЙОҤҤО бэлэхтэрин аҕалан биэрбиттэрэ.

Ытык Сурду тутааччылар

30•Моисей Израиль дьонугар эппитэ: «Эһиги билиэх тустааххыт: АЙЫЫ ТОЙОН Иуда удьуоруттан төрүттээх Ури уолун, Ор сиэнин Веселеили талан ылан, 31кинини Таҥара Тыынынан толорон, муудараһы, мындыр өйү, билиини, бары үлэҕэ сатабылы биэрдэ. 32Онон кыһыл да, үрүҥ да көмүһүнэн, алтанынан дэгиттэр уһанар, 33иигэ кэтэрдиллэр тааһы сатаан быһар итиэннэ маһынан кыһар, онтон да араас уран үлэни оҥорор кыахтаах. 34АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ уонна Дан ууһуттан Ахисамах уола Аголиавка атыттары уһуйар дьоҕуру биэрдэ. 35АЙЫЫ ТОЙОН кинилэргэ кыһар дьоҕуру, оһуордаах таҥаһы өрөр, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү саптан, чараас лүөнтэн араас өҥнөөх уонна боростуой да таҥаһы өрөр сатабылы – маастардар, уран тарбахтаахтар тугу сатыылларын барытын – биэрдэ.

36

36^1АЙЫЫ ТОЙОН Ытык Сурду тутарга муудараһы, мындыр өйү биэрбит дьоно Веселеил, Аголиав уонна атын уус дьон барытын АЙЫЫ ТОЙОН хайдах эппитинэн оҥоруохтаахтар».

2Моисей Веселеили, Аголиавы, АЙЫЫ ТОЙОН сатабылы биэрбит уус дьонун, үлэҕэ турунуохтарын баҕарааччылары бука барыларын ыҥыран ылбыта. 3Кинилэр Моисейтан Израиль дьоно Ытык Сурду тутууга анаан аҕалбыт бэлэхтэрин ылбыттара. Ол эрээри дьон сарсыарда аайы саҥаттан саҥа бэлэҕи аҕала тураллара. 4Ытык Сурду тутар уустар үлэлэрин тохтотон баран Моисейга кэлэн: 5«Дьон АЙЫЫ ТОЙОН толорторор үлэтигэр наада буоларынааҕар элбэҕи аҕаллылар», – диэн эппиттэрэ.

6Онуоха Моисей эр дьон даҕаны, дьахталлар даҕаны Ытык Сурт тутуутугар аны тугу да аҕалыа суохтаахтарын туһунан лааҕырга бүтүннүүтүгэр биллэрэргэ дьаһайбыта. Инньэ гынан дьонтон бэлэҕи тутары тохтоппуттара: 7сөптөөх хомуллубута, ону ааһан өссө аһара элбэх буолбута.

Ытык Сурду бэлэмнээһин

8•Үлэҕэ туруммут уус дьон Ытык Суртка анаан чараас лүөнтэн, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл дьүһүннээх түү саптан уон болотунаны өрбүттэрэ. Хас болотуна ахсын тупсаҕай гына херувимнары өрөн оҥорбуттара. 9Хас биирдии болотуна устата сүүрбэ аҕыс тоҕонох, кэтитэ түөрт тоҕонох буолбута. Барыларын кээмэйэ тэҥ этэ. 10Биэс болотунаны, биир күдьүс буоларын курдук, холбуу тикпиттэрэ, атын биэс болотунаны эмиэ холбообуттара. 11Биир сабыы уһук болотунатын кытыытынан күөх дьүһүннээх биэтилэлэри оҥорбуттара, оннук биэтилэлэри атын сабыы болотунатын уһугар эмиэ оҥорбуттара. 12Хас биирдии улахан болотуна уһук таҥаһын кытыытынан биэс уон биэтилэ, атын улахан болотуна уһук таҥаһынан эмиэ оччо биэтилэ субуруччу барара. 13Биэс уон кыһыл көмүс күрүчүөгү оҥорон, икки улахан болотунаны, биир кэлим Сурт буоларын курдук, холбообуттара.

14Онтон коза түүтүнэн Ытык Сурду бүрүйэр уон биир болотунаны өрбүттэрэ. 15Хас биирдии болотуна устата отут тоҕонох, кэтитэ түөрт тоҕонох этэ, бары тэҥ кээмэйдээх этилэр. 16Олортон биэс болотунаны бииргэ тикпиттэрэ, атын алтаны эмиэ онно холбообуттара. 17Маҥнайгы улахан болотуна кытыытынан биэс уон биэтилэни тикпиттэрэ, атын улахан болотуна кытыытынан эмиэ биэс уон биэтилэлээбиттэрэ. 18Алтанынан биэс уон күрүчүөгү оҥорон, икки улахан болотунаны холбоон, биир кэлим бүрүөһүн оҥорбуттара. 19Үөһээҥҥи бүрүө сабыыны илитэн таҥастаммыт бараан тириитинэн, оттон ол үрдүгэр ууруллар сабыыны чараастык араҥаламмыт тириинэн оҥорбуттара+.

20Ытык Сурт араамаларын акация маһынан оҥорбуттара. 21Хас биирдии араама устата уон тоҕонох, кэтитэ балтараа тоҕонох этэ. 22Хас биирдиилэрин икки буруус маһынан холбообуттара. Ытык Сурт араамата барыта оннук этэ. 23Ытык Сурт соҕурууҥҥу эркинигэр сүүрбэ арааманы, 24олор анныларынан үрүҥ көмүһүнэн түөрт уон тирэх олоҕу – хас араама ахсын иккилии олоҕу, ол эбэтэр икки бурууһугар биирдиини – оҥорбуттара. 25Ытык Сурт иккис хотугу эркинигэр сүүрбэ арааманы оҥорбуттара 26итиэннэ түөрт уон үрүҥ көмүс тирэх олоҕу (араама ахсын иккилиини) оҥорбуттара. 27Кэтэҕинэн, Ытык Сурт арҕаа эркинигэр анаан, алта арааманы оҥорбуттара, 28оттон кэтэх муннуктарыгар өссө икки арааманы туруорбуттара. 29Ол муннуктар араамаларын аллараа өттүлэрэ икки аҥыы барара, оттон үөһээ өттүлэрэ (бастакы тиэрбэс баар сирэ) биир кэлим этилэр. Итинник икки (муннук ахсын биирдии) араама баара. 30Ити аҕыс араамаҕа уон алта үрүҥ көмүс тирэх олоҕу (хас араама аннын ахсын иккилии тирэҕи) оҥорбуттара.

31Акациянан туорай мастары оҥорбуттара. Биэс туорай маһы Ытык Сурт биир эркинин устун барар араамаларын холбуурга, 32биэс туорайы Ытык Сурт атын эркинин устун араамаларын холбуурга, итиэннэ Ытык Сурт кэтэх өттүнээҕи арҕаа эркинин араамаларын холбуурга эмиэ биэс туорай маһы. 33Ортоку туорай мас араамалары эркин биир уһугуттан нөҥүө уһугар диэри холбуура. 34Араамалары кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүттэрэ уонна онно туорай мастары туттарар кыһыл көмүс тиэрбэстэри оҥорбуттара. Туорай мастары эмиэ кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүттэрэ.

35Халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан, чараас лүөнүнэн өрөн, быыс сабыытын оҥорбуттара, онно сүрдээх тупсаҕайдык херувимнары өрбүттэрэ. 36Бу быыска анаан акация маһынан түөрт баҕананы оҥорон кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүттэрэ, баҕаналарга кыһыл көмүс көхөлөрү уонна үрүҥ көмүстэн кутан тирэх олохтору бэлэмнээбиттэрэ. 37Ытык Сурт аанын сабыытын халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҕа кыһыл уонна уот кыһыл дьүһүннээх түү сабынан итиэннэ чараас лүөнүнэн араас өҥнөөх гына өрбүттэрэ. 38Көхөлөрдөөх биэс баҕананы оҥорон, үөһээ да, аллараа да өттүлэрин кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүттэрэ уонна бу баҕаналарга анаан алтанынан биэс тирэх олоҕу оҥорбуттара.

37

Кэс тыл хоппото

37^1•Веселеил акациянан икки аҥаар тоҕонох усталаах, балтараа тоҕонох туоралаах, балтараа тоҕонох үрдүктээх хоппону оҥорбута. 2Ол иһин-таһын ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ, таһынан тула кыһыл көмүс хаймыылаабыта. 3Эмиэ кыһыл көмүһүнэн түөрт тиэрбэһи оҥорон, хоппо түөрт атаҕар туттарбыта: икки тиэрбэһи хоппо биир өттүнэн, иккини нөҥүө өттүнэн. 4Акациянан икки ураҕаһы оҥорон, олору кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ 5итиэннэ хоппону көтөҕөргө хоппо ойоҕоһунааҕы тиэрбэстэригэр кэтэрдибитэ.

6Кини хоппоҕо анаан ыраас кыһыл көмүһүнэн икки аҥаар тоҕонох усталаах, балтараа тоҕонох туоралаах хаппаҕы оҥорбута. 7Хаппах икки уһугар кыһыл көмүһүнэн таптайан икки херувимы оҥорбута: 8биири бэтэрээ уһукка, иккиһи анараа уһукка. Херувимнар хоппо хаппаҕын кытта биир кэлимнэрэ, 9бэйэ-бэйэлэригэр утары хаппаҕы көрөн хоппо үрдүнэн кынаттарын быластаан тураллара.

Остуол

10•Веселеил акациянан икки тоҕонох усталаах, биир тоҕонох кэтиттээх, балтараа тоҕонох үрдүктээх остуолу оҥорбута. 11Сирэйин кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ, эмиэ кыһыл көмүһүнэн төгүрүччү хаймыылаабыта. 12Кытыы өттүнэн биир ытыс үрдүктээх эркиннээбитэ уонна ону эмиэ кыһыл көмүс хаймыылаах гыммыта. 13Кыһыл көмүһүнэн түөрт тиэрбэһи кутан, остуол түөрт муннугар атахтарын үрдүнэн туттарбыта. 14Остуолу көһөрөргө бу тиэрбэстэргэ ураҕас угуллуохтааҕа. Тиэрбэстэр эркинигэр сыста сылдьаллара. 15Акациянан остуолу көтөҕөр ураҕастары оҥорон, кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ. 16Ыраас кыһыл көмүһүнэн остуолга туруохтаах иһиттэри: бүлүүһэлэри, хомуостары уонна бэлэхтэммит бинэгирээт арыгыта кутуллуохтаах куубактарын, купсууннарын – оҥортообута.

Сибэтиилинньик

17•Веселеил ыраас кыһыл көмүһүнэн таптайан сибэтиилинньик оҥорбута. Сибэтиилинньик умнаһа, лабаалара, чааскылара, чааскылар төрдүлэрэ, эминньэхтэрэ биир кэлим этилэр. 18Сибэтиилинньик алта лабаалааҕа: үс лабаа биир ойоҕоһуттан, үс лабаа нөҥүө ойоҕоһуттан тахсара. 19Алта лабааҕа хас биирдиилэригэр миндаль сибэккитин курдук төрдүлээх уонна эминньэхтээх үстүү чааскы баара. 20Оттон сибэтиилинньиккэ бэйэтигэр миндаль сибэккитин курдук төрдүлээх уонна эминньэхтээх түөрт сибэкки баара. 21Бастакы икки лабаа анныгар биир чааскытын төрдө, иккис икки лабаа анныгар иккис чааскытын төрдө, үһүс икки лабаа анныгар эмиэ чааскытын төрдө баара. Алта лабаатын анна барыта итинник этэ. 22Чааскылар төрдүлэрэ уонна лабаалар сибэтиилинньиги кытта биир күдьүс барыта ыраас кыһыл көмүһүнэн тапталлан оҥоһуллубут этилэр.

23Веселеил сэттэ лампааданы кытта ыраас кыһыл көмүһүнэн битиил сыпсыларын, хадьыылалары оҥорон бэлэмнээбитэ. 24Сибэтиилинньиккэ уонна ол тэрилигэр барыта биир талаан ыраас кыһыл көмүс туттуллубута.

Үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар аалтаар

25•Веселеил өссө үчүгэй сыттаах бэлэҕи уматар аалтаары акациянан оҥорбута. Ол аалтаар тэҥ өрүттээх көнө муннуктуу быһыылааҕа, биир тоҕонох усталааҕа, биир тоҕонох кэтиттээҕэ, икки тоҕонох үрдүктээҕэ. Аалтаар түөрт уһугун муоһа аалтаары кытта биир кэлим этилэр. 26Үрдүн, ойоҕосторун, муостарын ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ, тулатын кыһыл көмүс хаймыылаабыта. 27Икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥорон, хаймыытын аннынан ойоҕосторунан ураҕаһы уган аалтаары илдьэ сылдьарга анаан туттарбыта. 28Ол ураҕастары акациянан оҥорон кыһыл көмүһүнэн бүрүйбүтэ.

29Кини өссө аҕыырга аналлаах ытык олива арыытын уонна уматыллан үчүгэй сыттаах буруону таһаарар, сатабыллаахтык холбонон оҥоһуллубут булкадаһыгы бэлэмнээбитэ+.

38

Бүтүннүү уматыллар толук аалтаара

38^1•Веселеил бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын акация маһынан тэҥ өрүттээх, түөрт муннуктуу быһыылаах, биэс тоҕонох усталаах, биэс тоҕонох кэтиттээх, үс тоҕонох үрдүктээх гына оҥорбута. 2Түөрт муннуктарынан муостаабыта, ол муостар аалтаары кытта биир кэлим этилэр, итиэннэ итини барытын алтанынан бүрүйбүтэ. 3Аалтаарга туттуллар тэрили: олгуйдары, күрдьэхтэри, хааны ыһарга аналлаах иһиттэри, эт биилкэлэрин, күл собуоктарын – оҥорбута. Бу тэрили барытын алтанынан оҥорбута. 4Аалтаарга эрэһиэҥкэни – алтан сиэккэни – оҥорон, аалтаар иһинээҕи хаймыытын аннынан, түгэҕэр тиэрдибэккэ, аалтаар ортотугар тиийэрин курдук, туруорбута. 5Ураҕастарга анаан түөрт тиэрбэһи кутан, алтан эрэһиэҥкэ түөрт муннугар туттарбыта. 6Ол ураҕастары акациянан оҥорон, алтанынан бүрүйбүтэ. 7Аалтаары көтөҕө сылдьарга ураҕастары аалтаар ойоҕоһунааҕы тиэрбэстэргэ кэтэрдибитэ. Аалтаар хаптаһынынан ис өттө көҥдөй гына оҥоһуллубут этэ.

8Итини таһынан өссө суунар чааны уонна чаан олоҕун оҥорбута. Онуоха Көрсүһүү Сурдун аанын таһыгар үлэлиир дьахталларга баар сиэркилэлэр алтаннара туттуллубута+.

Сурт тиэргэнэ

9•Онтон аны тиэргэн оҥорбута. Тиэргэн соҕуруу өттүнэн сүүс тоҕонох усталаах чараас лүөн сабыы барбыта. 10Бу сабыы алтан тирэх атахтардаах сүүрбэ баҕанаҕа ыйанара. Баҕаналар көхөлөрө уонна сис ураҕастара үрүҥ көмүс этэ. 11Хоту өттүнэн эмиэ сүүс тоҕонох усталаах сабыы барара, ону ыйыырга сүүрбэ баҕана турбута. Бу баҕаналар сүүрбэ тирэх олохторун алтанынан оҥорбута, баҕаналар көхөлөрүн, сис ураҕастарын үрүҥ көмүһүнэн куппута. 12Тиэргэн арҕаа өттүнэн уон тирэх олохтоох уон баҕанаҕа биэс уон тоҕонох усталаах сабыы барара. Баҕаналар көхөлөрө уонна сис ураҕастара үрүҥ көмүс этэ. 13Илин эҥээр биэс уон тоҕонох усталааҕа. 14Тиэргэн аанын биир өттүгэр эмиэ уон биэс тоҕонох усталаах сабыы барара, ол үс тирэх олохтоох үс баҕаналааҕа. 15Тиэргэн аанын иккис өттүгэр эмиэ уон биэс тоҕонох усталаах сабыы барара, ол эмиэ үс тирэх олохтоох үс баҕаналааҕа.

16Тиэргэн тулатын сабыыта барыта чараас лүөн этэ. 17Баҕаналар алларааҥҥы тирэх олохторо алтанынан, оттон баҕаналар көхөлөрө уонна сис ураҕастара үрүҥ көмүһүнэн оҥоһуллубуттара, баҕаналар үрдүлэрэ үрүҥ көмүһүнэн бүрүллүбүттэрэ. Тиэргэн бары баҕаналара үрүҥ көмүс сис ураҕастарынан холбоммута.

18Тиэргэн аанын сабыыта араас өҥнөөҕө – халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл дьүһүннээх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн өрүллүбүтэ. Сүүрбэ тоҕонох усталааҕа. Үрдүгэ тиэргэн сабыы быыһын курдук биэс тоҕонох этэ. 19Киирэр ааҥҥа түөрт алтан тирэх олоххо турар түөрт баҕана баара. Олор үрүҥ көмүс көхөлөрдөөхтөрө. Баҕаналар үрдүлэрэ үрүҥ көмүһүнэн бүрүллүбүтэ, сис ураҕастара үрүҥ көмүс этилэр. 20Ытык Сурду уонна тиэргэни тула барар сабыы быыһын үөрбэлэрэ барыта алтан этэ.

Туттуллубут матырыйаал

21Ытык Суртка – Кэс Тыл Сурдугар – туох туттуллубутун Моисей дьаһалынан, Таҥара үлэһитин Аарон уола Ифамар салалтатынан левиттэр ааҕан оҥорбут испииһэктэрэ маннык+. 22Ити үлэни барытын Иуда ууһуттан төрүттээх Ор сиэнэ, Ури уола Веселеил, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейынан хайдах соруйтарбытын курдук, толорбута. 23Кинини кытта кыһан оҥорор дьоҕурдаах, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл түү сабынан итиэннэ чараас лүөнүнэн оһуордаах уонна араас өҥнөөх таҥаһы өрөрү сатыыр Дан ууһуттан төрүттээх Ахисамах уола Аголиав үлэлээбитэ.

24Ытык Сурду тутарга туттуллубут кыһыл көмүс – бэлэх кэлбит кыһыл көмүс – сүүрбэ тоҕус талаан уонна сэттэ сүүс отут шекель (сибэтиэй сир шекелинэн) буолбута.

25Бар дьон биэрэпиһин оҥорорго хомуллубут үрүҥ көмүс сүүс талаан уонна тыһыынча сэттэ сүүс сэттэ уон биэс шекель (сибэтиэй шекелинэн) буолбута+. 26Ахсааҥҥа киирбит сүүрбэлээх уонна онтон аҕа саастаах алта сүүс үс тыһыынча биэс сүүс биэс уон киһиттэн хас биирдиилэриттэн биирдии бека (сибэтиэй шекель аҥаара) харчы хомуллубута. 27Сүүс талаан үрүҥ көмүс Ытык Сурт баҕаналарын тирэх олохторун, сабыы ыйанар баҕаналарын тирэх олохторун оҥорорго туттуллубута: сүүс тирэх олоххо сүүс талаан, тирэх олох ахсын биирдии талаан. 28Тыһыынча сэттэ сүүс сэттэ уон биэс шекель үрүҥ көмүһү баҕаналар көхөлөрүн, сис ураҕастарын оҥорорго уонна баҕаналар төбөлөрүн бүрүйэргэ туттубуттара.

29Бэлэх кэлбит алтан сэттэ уон талаан уонна икки тыһыынча түөрт сүүс шекель буолбута. 30Итинэн Көрсүһүү Сурдугар киирэр аан баҕаналарын тирэх олохторо, алтан аалтаар, ол эрэһиэҥкэтэ, тэрилэ, 31тиэргэн сабыытын, тиэргэн аанын баҕаналарын тирэх олохторо, Ытык Сурт уонна тиэргэни тула барар сабыылар үөрбэлэрэ оҥоһуллубуттара.

39

Таҥара үлэһиттэрин таҥастарын бэлэмнээһин

39^1•АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан өрөн Сибэтиэй хос иһигэр сулууспалыырга кэтиллэр таҥаһы – Аарон ытык таҥаһын – бэлэмнээбиттэрэ.

Эфод

2Кыһыл көмүһүнэн, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн эфод өрбүттэрэ. 3Онно анаан кыһыл көмүһү, хас да чараас лиис буоларын курдук, хаптаччы таптайан баран, олортон сап утахтарын быһан ылан, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түү сабы уонна чараас лүөнү кытта холбооннор, тупсаҕай ойуулаах таҥаһы өрбүттэрэ. 4Эфодка икки өттүнэн санныларыгар үрүт туттарыыларын тикпиттэрэ. 5АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, эфод тупсаҕайдык оҥоһуллубут кура эмиэ эфоду кытта биир кэлим буолбута, кыһыл көмүс утаҕынан, халлаан күөх, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн өрүллүбүтэ.

6Оһуор ойуулаах кыһыл көмүс иилэргэ угуллубут оникс таастары бэлэмнээбиттэрэ. Ол таастарга, бэчээти быһан оҥорор курдук, Израиль уолаттарын ааттарын быһан суруйбуттара. 7АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, таастары Израиль уолаттарын санатар өйдөбүнньүк быһыытынан эфод саннын үрүт туттарыыларыгар иҥиннэрбиттэрэ.

Түһүлүк

8Түһүлүгү эмиэ, эфод курдук, кыһыл көмүс сап утаҕынан, халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл түү сабынан уонна чараас лүөнүнэн, тупсаҕай оһуордаан оҥорбуттара. 9Түһүлүк тэҥ өрүттэрдээх түөрт муннуктуу быһыылааҕа, биир харыс усталааҕа, биир харыс кэтиттээҕэ уонна икки хос таҥаһынан тигиллибит этэ. 10Онно түөрт кэккэнэн күндү таастары туттарбыттара. Бастакы кэккэҕэ рубин, хризолит уонна изумруд, 11иккискэ бирюза, сапфир уонна гагат, 12үһүскэ яхонт, агат уонна халцедон, 13төрдүскэ топаз, оникс уонна яшма. Бу таастар бары оһуордаах кыһыл көмүс иилээхтэрэ. 14Израиль уолаттарын ааттара оҥо быһан суруллубут тааһын ахсаана уон икки этэ. Хас биирдиилэригэр, бэчээккэ курдук, Израиль уон икки ууһуттан биирдэстэрин аата оҥо быһыллан суруллубута.

15Түһүлүккэ анаан ыраас кыһыл көмүһүнэн быа курдук эриллэҕэс кыабакалары оҥорбуттара. 16Кыһыл көмүһүнэн оһуордуу ойуулаах икки иини оҥорбуттара. Эмиэ кыһыл көмүһүнэн икки тиэрбэһи оҥорон, түһүлүк икки уһугар туттарбыттара 17уонна икки кыһыл көмүс кыабаканан 18икки иини кытта холбообуттара. Оттон ол иилэри эфод саннын туттарыыларыгар, сирэй өттүнэн, иҥиннэрбиттэрэ. 19Өссө икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥороннор, түһүлүк икки атын уһугар түһүлүк ис, эфодка сыста сытар өттүнэн холбообуттара. 20Эмиэ икки кыһыл көмүс тиэрбэһи оҥороннор, олору түһүлүк иннинэн сарын үрүт туттарыыларын аллараа эҥээригэр үөһэттэн эфод куругар тигиллибит сирдэринэн туттарбыттара. 21АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, түһүлүк эфод курун үрдүнэн буоларын, эфодка сыста сытарын курдук, тиэрбэстэрэ эфод тиэрбэстэригэр халлаан күөҕэ өҥнөөх түү быанан холбоммуттара.

Атын таҥас-сап

22Эфод аннынан кэтиллэр сиэҕэ суох уһун таҥаһы бүтүннүүтүн халлаан күөҕэ өҥнөөх түү сабынан өрбүттэрэ. 23Төбөтүн хайаҕаһын тулатын, хайа барбатын диэн, сэрии таҥаһыныы, бөҕө гына тикпиттэрэ. 24Таҥас тэллэҕинэн төгүрүччү халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл уонна уот кыһыл түү сабы, чараас лүөнү хатаннар, гранат мас отонун курдук төгүрүктэри оҥорбуттара. 25Гранат отоннорун быыстарынан таҥас тэллэҕин тилийэ ыраас кыһыл көмүһүнэн кутуллан оҥоһуллубут чуораанчыктары ыйаталаабыттара. 26АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, чуораанчыктар уонна гранат отонноро Таҥара сулууспатыгар кэтиллэр сиэҕэ суох таҥас тэллэҕин кыйа солбуһа барбыттара.

27Аароҥҥа уонна кини уолаттарыгар лүөн ырбаахылары өрбүттэрэ, 28лүөн тюрбаннары, төбөҕө бааныллар лүөн таҥастары, чараас лүөн ыстааннары тикпиттэрэ. 29АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга соруйбутун курдук, чараас лүөнүнэн уонна халлаан күөҕэ, көҕөрүмтүйэр хараҥа кыһыл, уот кыһыл өҥнөөх түүнэн хатан араас өҥнөөх курдары оҥорбуттара.

30Сибэтиинньэ мэнньиэһин – кыһыл көмүс сибэккини – оҥорон, «АЙЫЫ ТОЙОН сибэтиинньэтэ» диэн, бэчээккэ суруйар курдук, оҥо быһан суруйбуттара. 31Онно халлаан күөҕэ быаны иҥиннэрбиттэрэ, онон сибэкки тюрбан үрдүнэн иннигэр баайыллара. АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга итинник соруйбута.

Ытык Сурт үлэтэ түмүктэнэр

32Ытык Сурт – Көрсүһүү Сурдун – үлэтэ түмүктэммитэ. Израиль дьоно барытын үкчү, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга хайдах соруйбутунан, оҥорбуттара. 33Ол оҥорбуттарын кинилэр Моисейга аҕалбыттара: Сурду, Сурт бүрүөһүн сабыыларын, бары тэриллэрин – күрүчүөктэрин, араамаларын, туорай мастарын, баҕаналарын, тирэх олохторун, 34ону таһынан таҥастаммыт бараан тириитинэн, араҥаларынан араарыллыбыт чараас тириинэн оҥоһуллубут бүрүөһүннэрин, сабыы быыстарын,+
35Кэс тыл хоппотун уонна кини ураҕастарын, хаппаҕын, 36остуолу, ол бары тэрилин, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр ууруллар килиэби, 37ыраас кыһыл көмүс сибэтиилинньиги, онно ууруллуохтаах лампаадалары, сибэтиилинньик бары тэриллэрин уонна арыытын, 38кыһыл көмүс аалтаары, аҕыыр арыыны, уматыллар үчүгэй сыттаах булкадаһыгы, итиэннэ Сурт аанын сабыытын, 39алтан эрэһиэҥкэлээх алтан аалтаары, ол ураҕастарын уонна бары тэрилин, суунар чааны, чаан олоҕун, 40тиэргэн сабыыларын, баҕаналарын, баҕаналар тирэх олохторун, тиэргэн аанын сабыытын, быаларын, үөрбэлэрин уонна Ытык Суртка, Көрсүһүү Сурдугар, сулууспалыырга туттар тэриллэри, 41Сибэтиэй хос иһигэр Таҥара сулууспатын ыытарга кэтиллэр таҥаһы – Таҥара үлэһитэ Аарон уонна кини уолаттара сулууспаҕа кэтэр ытык таҥастарын.

42Израиль дьоно барытын, АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга хайдах соруйбутун курдук, оҥорбуттара. 43Моисей кинилэр үлэлэрин көрбүтэ-истибитэ: барыта, үкчү АЙЫЫ ТОЙОН эппитин курдук, оҥоһуллубут этэ. Онон Моисей кинилэри алҕаабыта.

40

Ытык Сурду туруоруу

40^1АЙЫЫ ТОЙОН Моисейга эппитэ: 2«Маҥнайгы ый бастакы күнүгэр Ытык Сурду – Көрсүһүү Сурдун – туруор. 3Онно Кэс тыл хоппотун киллэрэн, быыһын сап. 4Остуолу онно киллэр, бары тэрилин үрдүгэр уур, сибэтиилинньиги аҕалан лампаадаларын туруор. 5Кэс тыл хоппотун иннигэр үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар кыһыл көмүс аалтаары туруор. Ытык Сурт ааныгар сабыытын ыйаа.

6Ытык Сурт – Көрсүһүү Сурдун – аанын иннигэр бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын туруор. 7Көрсүһүү Сурдун уонна аалтаар икки ардыларыгар суунар чааны туруор, онно толору уута кут. 8Төгүрүччү тиэргэннээ, тиэргэн ааныгар сабыы ыйаа.

9Онтон аҕыырга аналлаах арыыны ылаҥҥын, Ытык Сурду уонна онно баары барытын аҕаа. Ытык Сурду уонна Сурт тэрилин барытын сибэтии гын, оччоҕо ити барыта сибэтиинньэ буолуо. 10Бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын, ол тэрилин барытын аҕаа: аалтаары ырааһырдар сиэри-туому оҥор, оччоҕо аалтаар улуу сибэтиинньэ буолуоҕа. 11Суунар чааны, ол чаан олоҕун эмиэ сибэтии гын.

12Онтон Аарону уолаттарыныын Көрсүһүү Сурдугар киирэр ааҥҥа аҕалан, уунан сууй. 13Аароҥҥа ытык таҥаһын кэтэрдэн баран, кинини арыынан аҕаа – Мин үлэһитим буоларын туһугар, кинини сибэтии гын. 14Кини уолаттарын аҕалаҥҥын ырбаахыларын кэтэрт. 15Мин үлэһиттэрим буолалларын туһугар, аҕаларын арыынан аҕаабытыҥ курдук, кинилэри эмиэ аҕаа. Бу аҕааһын кинилэр удьуордарынаан үйэлэр тухары Таҥара үлэһиттэрэ буолалларын бэлиэтиэҕэ». 16Моисей барытын чопчу, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун курдук, оҥорбута.

17Ытык Сурт кинилэр Египеттэн тахсыбыт иккис сылларын бастакы ыйын маҥнайгы күнүгэр туруоруллубута. 18Ытык Сурду Моисей туруорбута. Тирэх олохторун олордон баран, олорго араамаларын ууран, туорай мастарынан холбообута, баҕаналары туруорбута, 19онтон Ытык Сурду сабыынан саппыта, үрдүн эмиэ, АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ хайдах соруйбутун курдук, бүрүйбүтэ.

20Моисей Кэс Тылы ылан, хоппоҕо укпута. Хоппоҕо ураҕастары кэтэрдибитэ уонна үрдүгэр хаппаҕын саба уурбута. 21Хоппону Ытык Суртка киллэрбитэ уонна, АЙЫЫ ТОЙОН дьаһайбытынан, Кэс тыл хоппото көстүбэтин курдук, сабыы быыһы ыйаабыта.

22Ытык Сурт, Көрсүһүү Сурдун, хоту өттүнэн быыс иннинэн Моисей остуол туруорбута 23уонна онно, АЙЫЫ ТОЙОН дьаһайбытын курдук, АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр килиэби кэккэлэччи уурбута.

24Ытык Сурт, Көрсүһүү Сурдун, соҕуруу өттүгэр остуолу утары Моисей сибэтиилинньиги туруорбута. 25Итиэннэ, АЙЫЫ ТОЙОН киниэхэ соруйбутун курдук, ол лампаадаларын АЙЫЫ ТОЙОН иннигэр олордубута.

26Көрсүһүү Сурдугар, быыс иннинэн, кыһыл көмүс аалтаары туруорбута, 27уонна, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун курдук, онно үчүгэй сыттаах булкадаһыгы умаппыта. 28Ытык Сурт иһигэр киирэр ааҥҥа сабыы ыйаабыта.

29Ытык Суртка – Көрсүһүү Сурдугар – киирэр ааҥҥа бүтүннүү уматыллар толук аалтаарын туруорбута. Онно, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун курдук, бүтүннүү уматыллар толугу умаппыта уонна бурдук бэримньи биэрбитэ.

30Көрсүһүү Сурдун уонна аалтаар икки ардынан чаан туруорбута, онно суунарга анаан уу куппута. 31-32Моисей, Аарон уонна Аарон уолаттара Көрсүһүү Сурдугар киирээри биитэр аалтаарга чугаһаары гыннахтарына, АЙЫЫ ТОЙОН соруйбутун курдук, онно илиилэрин-атахтарын сууналлара.

33Ытык Сурду уонна аалтаары тула Моисей тиэргэн оҥорбута, тиэргэн ааныгар сабыы ыйаабыта.

АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ

Моисей үлэтин түмүктээбитигэр 34Көрсүһүү Сурдун былыт кэлэн бүрүйбүтэ, Ытык Сурт иһин АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ толорбута+. 35Былыт Көрсүһүү Сурдун бүрүйэн, АЙЫЫ ТОЙОН Килбиэнэ Ытык Сурду толорон, Моисей онно кыайан киирбэтэҕэ.

36Ол былыт Ытык Сурт үрдүнэн өрө унаарыйан тахсан бардаҕына, Израиль дьоно суолга туруналлара, айаннарын салгыыллара.

37Былыт үөһэ тахсыбатаҕына, кинилэр айаннарын тохтотоллоро, былыт өрө тахсарын кэтэһэллэрэ. 38Күнүс Сурт үрдүнэн АЙЫЫ ТОЙОН былыта турарын, оттон түүнүн ол былыт иһигэр уот күлүмнүү умайарын Израиль дьоно бары көрөллөрө. Айаннарын былаһын тухары өрүү оннук этэ.

* 1:5 Сэттэ уон – былыргы гректии тылбааска Септуагинтаҕа: «сэттэ уон биэс» (манна эр дьон ахсаана эрэ киирбит).

* 2:10 Моисей (Мошэ) – дьэбириэйдии «таһаарбытым» диэн тыллыын дьүөрэлэһэр дорҕооннордоох анал аат.

* 2:16 Былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкис бу кэрчигэр атыыр да, тыһы да барааны, козаны, козёлу барытын түмэн ааттыыр «цон» диэн тыл туттуллубут. Бу тылы Тахсыы кинигэтин 2:17, 19; 3:1; 9:3; 10:9; 12:21, 38; 22:1, 4, 30; 34:3 кэрчиктэригэр көрсүөххэ сөп.

* 2:22 Гирсам (Гершом) – «кэлии киһи» диэн тыллыын дьүөрэлэһэр дорҕооннордоох анал аат.

* 3:1 Иофор – Моисей аҕа кыннын Рагуил атын аата. Хорив – Синай хайата.

* 3:14 «МИН БААРБЫН ДИЭН ОЛ МИН» – бу дьэбириэйдии «ЭХЙЕ АШЕР ЭХЙЕ» диэн этиигэ «ЭХЙЕ» диэн тыл Таҥара «ЯХВЕ» диэн ааттаммат ытык аатыгар маарынныыр.

* 4:10 …хаһан да… – туруору тылбаастаатахха: «бэҕэһээ да, иллэрээ күн да».

* 4:25 …Моисей атаҕар… – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ: «кини атаҕар».

* 4:27 Таҥара хайата – Хорив, Синай хайата, буолуон сөп.

* 6:3 Сүдү Күүстээх Таҥара – Төрүттэнии кинигэтин 17:1 кэрчигин быһаарыытын көр.

* 7:20 Аарон – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ: «кини».

* 10:19 …Кыһыл муораҕа… – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ: «Хомустаах муораҕа».

* 12:22 Иссоп – быһаарыытын кинигэ кэннигэр баар тылдьыкка көр.

* 13:4 Авив – быһаарыытын кинигэ кэннигэр баар тылдьыкка көр.

* 14:8 …туохтан да куттаммакка, холкутук… – эбэтэр «(Таҥара) күүстээх илиитигэр көмүскэтэн» диэн тылбаастыахха эмиэ сөп.

* 15:23 Мара – дьэбириэйдии «аһыы-кутуу» диэн суолталаах тыл.

* 16:16 Гомор – биир түүтэх бурдугу сыстахха тахсар туораах бурдук кээмэйэ буолуон сөп.

* 17:7 Масса – дьэбириэйдии «тургутуу», «Мерива» – «иирээн».

* 17:9 Иисус – Моисей көмөлөһөөччүтэ Иисус Навин (ол аата Иисус, Нун уола).

* 17:15 Яхве-Нисси – «АЙЫЫ ТОЙОН – мин дуоҕам (знамям)» диэн суолталаах.

* 18:3 Гирсам – дьэбириэйдии «кэлии киһи» диэн суолталаах анал аат.

* 18:4 Елиезер – «Мин Таҥарам көмөлөһөр» диэн суолталаах анал аат.

* 20:23 Миигин дьүһүйүмэҥ – үрүҥ да, кыһыл да көмүс таҥаралары оҥостумаҥ! – Эбэтэр: «Үрүҥ да, кыһыл да көмүс таҥаралары оҥостумаҥ, кинилэри Мин аттыбар туруорумаҥ!»

* 21:6 …Таҥараҕа сүгүрүйэр сиргэ – эбэтэр: «судьуйаларга» (бу кинигэ 22:8, 9 кэрчигин көр).

* 21:21 …кини кулутун сүтэрэн, сөптөөҕүн накаастаммыт – эбэтэр: «кулут – кини бас билэр баайа».

* 22:5 …сүөһүтүн мэччитэ ыытан – эбэтэр: «уоту ыытан».

* 22:8 …Таҥара… – эбэтэр: «судьуйалар».

* 22:9 …Таҥараҕа… – эбэтэр: «судьуйаларга». …Таҥара… – эбэтэр: «судьуйалар».

* 22:28 …Таҥараны… – эбэтэр: «судьуйалары».

* 23:28 …тигээйилэр үөрдэрин… – эбэтэр: «сутуйар ыарыыны», «кутталы».

* 23:31 Филистим муората – быһаарыытын кинигэ кэннигэр баар тылдьыкка көр.

* 25:5 …араҥаламмыт чараас тириини… – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкис бу тылларын ис хоһооно чуолкай биллибэт.

* 25:17 Хоппо хаппаҕын… – эбэтэр: «толуйан ылар сири».

* 28:15 Түһүлүк – быһаарыытын кинигэ кэннигэр баар тылдьыкка көр.

* 29:6 …ытык мэнньиэһи… – бу «АЙЫЫ ТОЙОН СИБЭТИИННЬЭТЭ» диэн суруктаах кыһыл көмүс сибэкки туһунан этиллэр.

* 29:40 Гин – быһа холоон 4 л. кэриҥэ.

* 30:13, 24 …сибэтиэй шекелинэн… – эбэтэр: «Ытык Сурт шекелинэн».

* 30:13 Гера – ыйааһын кээмэйэ. Шекель сүүрбэ гыммыт биирэ.

* 33:11 Навин – бу дьэбириэйдии аат «Нун уола» (бин Нун) диэн суолталаах.

* 34:15 …таҥараларынаан содурдаан… – сымыйа таҥараларга сүгүрүйүү содур быһыыга тэҥнэнэр.

* 34:23 …Айыы Тойон – АЙЫЫ ТОЙОН, Израиль Таҥаратын… – дьэбириэйдии тылынан суруллубут былыргы төрүт тиэкискэ: «Айыы Тойон – ЯХВЕ, Израиль Таҥаратын».

+ 1:4 Төрүт. 35:23-26
+ 1:5 Төрүт. 46:27
+ 1:8 Апос 7:18
+ 1:11 Төрүт. 15:13, Төрүт. 47:11
+ 2:1 Тахсыы 6:20,
+ 2:24 Төрүт. 15:14, Төрүт. 46:4
+ 3:6 Апос 7:32
+ 3:14 Ин 8:58
+ 3:20 Тахсыы 12:31
+ 3:21 Төрүт. 15:14
+ 4:11 Аман өһө 20:12
+ 4:19 Тахсыы 2:15
+ 6:3 Төрүт. 17:1
+ 6:8 Төрүт. 15:18, Төрүт. 26:3, Төрүт. 35:12
+ 6:14 Төрүт. 46:8-11
+ 6:15 Төрүт. 46:10,
+ 8:8 Тахсыы 9:28, Тахсыы 10:17
+ 8:26 Төрүт. 43:32, Төрүт. 46:34
+ 9:12 Саал 104:25
+ 9:16 Рим 9:17
+ 9:23 Арыл 11:19, Арыл 16:21
+ 9:28 Тахсыы 8:8, Тахсыы 10:17
+ 9:29 Тахсыы 19:5, Саал 23:1
+ 10:4 Арыл 9:3
+ 10:16 Лк 15:18
+ 10:17 Тахсыы 8:8, Тахсыы 9:28
+ 12:22 Саал 50:9
+ 12:26 Тахсыы 13:14,
+ 12:35 Тахсыы 11:2
+ 12:36 Төрүт. 15:14
+ 12:40 Төрүт. 15:13, Апос 7:6, Гал 3:17
+ 12:46 Ин 19:36
+ 13:2 Тахсыы 22:29, Тахсыы 34:19, Лк 2:23
+ 13:14 Тахсыы 12:26,
+ 13:19 Төрүт. 50:25
+ 13:21 Тахсыы 40:34,
+ 15:1 Саал 75:7
+ 15:2 Саал 117:13,
+ 15:3 Саал 23:8
+ 15:6 Саал 117:15
+ 15:8 Саал 77:13,
+ 15:11 Саал 85:8, Саал 88:7-9,
+ 15:17 Саал 77:54
+ 15:18 Саал 9:37, Саал 28:10, Саал 145:10
+ 15:20 Тахсыы 2:4-8,
+ 15:21 Саал 75:7
+ 15:22 Төрүт. 16:7,
+ 15:26 Саал 102:3
+ 16:16 Тахсыы 16:36
+ 16:18 2 Кор 8:15
+ 16:23 Тахсыы 20:8-11
+ 17:8 Төрүт. 36:12,
+ 18:1 Тахсыы 3:1
+ 19:5 Саал 134:4, Тахсыы 9:29,

+ 19:6 1 Пет 2:5, 1 Пет 2:9, Арыл 1:6, Арыл 5:10, Арыл 20:6

+ 19:8 Тахсыы 24:3
+ 19:13 Евр 12:20
+ 20:3 Саал 80:10
+ 20:5 Тахсыы 34:14, Тахсыы 34:7,

+ 20:8 Төрүт. 2:2, Тахсыы 31:14-17, Мк 2:27-28, Лк 13:14

+ 20:12 Мф 15:4, Мф 19:19, Мк 7:10, Мк 10:19, Лк 18:20, Эф 6:2

+ 20:13 Төрүт. 9:6, Мф 5:21, Мф 19:18, Мк 10:19, Лк 18:20, Рим 13:9, Иак 2:11

+ 20:14 Аман өһө 6:32, Мф 5:27, Рим 13:9
+ 20:15 Мф 19:18, Рим 13:9
+ 20:16 Тахсыы 23:1, Аман өһө 19:5, Мф 19:18
+ 20:17 Мф 5:28, Лк 12:15, Рим 7:7, Рим 13:9
+ 20:19 Евр 12:19
+ 21:10 1 Кор 7:3
+ 21:12 Төрүт. 9:6,
+ 21:17 Аман өһө 20:20, Мф 15:4, Мк 7:10
+ 21:25 Мф 5:38
+ 21:28 Төрүт. 9:5
+ 22:4 Аман өһө 6:31
+ 22:11 Евр 6:16
+ 22:21 Тахсыы 23:9,
+ 22:24 Саал 108:9
+ 22:28 Апос 23:5
+ 22:29 Тахсыы 13:2, Тахсыы 13:11-16
+ 23:1 Тахсыы 20:16
+ 23:6 Тахсыы 22:21-22, Аман өһө 22:22
+ 23:7 Аман өһө 17:15, Аман өһө 24:24,
+ 23:9 Тахсыы 22:21
+ 23:12 Тахсыы 20:9-10
+ 23:13 Саал 15:4,
+ 23:15 Тахсыы 12:15, Тахсыы 34:20
+ 23:16 Тахсыы 34:22,
+ 23:17 Тахсыы 34:23
+ 23:19 Тахсыы 34:26, Тахсыы 34:26,

+ 23:20 Тахсыы 14:9, Мф 11:10, Мк 1:2, Лк 7:27

+ 23:22 Төрүт. 12:3,
+ 23:23 Тахсыы 33:2,
+ 23:24 Тахсыы 20:5,
+ 23:31 Төрүт. 15:18, Саал 71:8
+ 23:33 Тахсыы 34:12, Саал 105:36
+ 24:1 Тахсыы 6:23,
+ 24:3 Тахсыы 19:8
+ 24:8 Мк 14:24, Евр 9:20
+ 24:10 Төрүт. 32:30, Тахсыы 33:20, Ин 1:18,
+ 24:12 Тахсыы 31:18
+ 24:17 Тахсыы 24:1, Евр 12:29
+ 24:18 Тахсыы 34:28,
• 25:1 Тахсыы 35:4-9
• 25:10 Тахсыы 37:1-9
• 25:23 Тахсыы 37:10-16
• 25:31 Тахсыы 37:17-24
• 26:1 Тахсыы 36:8-19
+ 26:14 Тахсыы 25:5
• 26:15 Тахсыы 36:20-34
• 26:31 Тахсыы 36:35-38
+ 26:31 Мф 27:51, Евр 9:3
+ 26:33 Мк 15:38
• 27:1 Тахсыы 38:1-7
• 27:9 Тахсыы 38:9-20
+ 27:21 Тахсыы 33:7
• 28:6 Тахсыы 39:1-7
• 28:15 Тахсыы 39:8-21
+ 28:17 Арыл 21:19-20
• 28:31 Тахсыы 39:22-31
+ 29:7 Тахсыы 30:30
+ 29:12 Тахсыы 27:2
+ 29:25 Тахсыы 29:18
+ 29:36 Тахсыы 30:26
+ 29:37 Тахсыы 30:29,
+ 29:41 Тахсыы 29:18
+ 29:45 Тахсыы 25:8
• 30:1 Тахсыы 37:25-28
+ 30:2 Тахсыы 27:2
+ 30:12 Тахсыы 38:25,
• 30:17 Тахсыы 40:30-32
+ 30:18 Тахсыы 38:8
+ 30:25 Тахсыы 37:29
+ 30:29 Тахсыы 29:37,
+ 30:30 Тахсыы 29:7,
+ 30:35 Тахсыы 37:29
• 31:1 Тахсыы 35:30-35
• 31:12 Тахсыы 20:8-11
+ 31:14 Тахсыы 35:2,
+ 31:17 Төрүт. 2:22, Тахсыы 20:8-11
+ 31:18 Тахсыы 24:12
+ 32:1 Тахсыы 24:18, Апос 7:40
+ 32:6 1 Кор 10:7
+ 32:13 Төрүт. 22:16-17, Төрүт. 26:4
+ 32:14 Иона 3:10
+ 32:25 Аман өһө 29:18
+ 33:2 Тахсыы 23:23
+ 33:3 Тахсыы 3:8
+ 33:7 Тахсыы 27:21
+ 33:16 Тахсыы 19:5,
+ 33:19 Рим 9:15
+ 33:20 Төрүт. 32:30, Ин 1:18
+ 34:3 Тахсыы 19:12-13

+ 34:6 Саал 85:15, Саал 102:8, Саал 110:4, Саал 111:4, Саал 114:5, Саал 144:8, Иона 4:3

+ 34:7 Тахсыы 20:5-6,
+ 34:12 Тахсыы 23:33
+ 34:13 Тахсыы 23:24,
+ 34:14 Тахсыы 20:5
+ 34:17 Тахсыы 20:4
+ 34:18 Тахсыы 12:14,
+ 34:19 Тахсыы 13:2, Тахсыы 13:11-16
+ 34:20 Тахсыы 23:15
+ 34:21 Тахсыы 20:8-11
+ 34:23 Тахсыы 23:17
+ 34:25 Тахсыы 23:18,
+ 34:26 Тахсыы 23:19,
+ 34:28 Тахсыы 24:18
+ 34:29 2 Кор 3:7-18
+ 34:34 2 Кор 3:16
+ 34:35 2 Кор 3:7-18
+ 35:2 Тахсыы 20:8-11, Тахсыы 31:14
• 35:4 Тахсыы 25:1-7
+ 35:7 Тахсыы 25:5
+ 35:23 Тахсыы 25:5
• 35:30 Тахсыы 31:1-6
• 36:8 Тахсыы 26
+ 36:19 Тахсыы 25:5
• 37:1 Тахсыы 25:10-20
• 37:10 Тахсыы 25:23-29
• 37:17 Тахсыы 25:31-39
• 37:25 Тахсыы 30:1-5
+ 37:29 Тахсыы 30:22-25, Тахсыы 30:34-38
• 38:1 Тахсыы 27:1-8
+ 38:8 Тахсыы 30:18
• 38:9 Тахсыы 27:9-19
+ 38:21 Апос 7:44, Арыл 15:5
+ 38:25 Тахсыы 30:12
• 39:1 Тахсыы 28:6-43
+ 39:34 Тахсыы 25:5
+ 40:34 Тахсыы 13:21, Арыл 15:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ)

Тыллары быһаарыы (Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ)

1. А

2. Б

3. И

4. К

5. Л

6. М

7. Н

8. О

9. П

10. Р

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ц

17. Ы

18. Э

Аалтаар (нууч. жертвенник, лат. altarium) – Таҥараҕа толук биэрэргэ ананан үрдүк сиргэ турар, улахан остуолу санатар оҥоһук. Ол үрдүгэр толук туттуллубут сүөһүнү бүтүннүүтүн эбэтэр сүөһү сорох миэстэтин уокка уматаллара. Эргэ Кэс Тылга аалтаар икки сүрүн көрүҥэ ахтыллар. Биирэ кэлим тааһынан, иккиһэ тимир киллэһиктэрдээх маһынан оҥоһуллара. Оннук көһөрүллэ сылдьар аалтаардар Ытык Сурт (Скиния) иһигэр тураллара. Ону тэҥэ атын кыра соҕус ураты алтан аалтаардар эмиэ бааллара. Олорго Таҥараҕа анаан үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматаллара. Кэлин бу тылынан, иһигэр аалтаар турарын иһин, православнай Таҥара дьиэтин илиҥҥи сүрүн чааһа, ханастаас быыстаах улаҕа хос, ааттаммыт.

Аанньал – Таҥараҕа сулууспалаан Кини илдьитин дьоҥҥо тиэрдэр, көмөлөһөр, айылҕаҕа суох духуобунай харамай. Бу тыл «малах» диэн былыргы дьэбириэй тылыттан үөскээбит. Гректии «ангелос», «илдьит» диэн суолталаах.

Авив ый, нисан ый – авив ый дьэбириэй халандаарынан сыл бастакы ыйа (кулун тутар ортотуттан муус устар ортотугар диэри). Атын аата – нисан ый.

Аврам, Авраам – дьэбириэй норуотун улуу төрдө. Таҥара киһи аймахтан Аврамы талан, киниэхэ Сөбүлэһии (Дуогабар) кэс тылын эппит уонна кэлин кини аатын Авраам диэн уларыппыт. Биибилийэҕэ Авраам ханнык да түгэҥҥэ Таҥараҕа ис сүрэхтэн бас бэринии, Кини бары сорудаҕын толорорго бэлэм буолуу чаҕылхай холобура буолар.

Аҕа баһылык – бастаан дьиэ кэргэн, аймах, уус саамай аҕа саастаах киһитин маннык ааттыыллара. Онтон кэлин дьэбириэй норуотун уонна биирдиилээн түмсүүлэр баһылыктарын (сирдьиттэрин) ааттыыр буолбуттар. Моисей суут дьыалатын-куолутун быһаарарыгар көмөлөһөргө сэттэ уон аҕа баһылыгы анаабыт.

АЙЫЫ ТОЙОН (ЯХВЕ) – Таҥара анал аата. Бу аат былыр хайдах этиллэрин уонна кини төрдүн туһунан билиҥҥэ диэри мөккүһэллэр. Сорохтор «Яхве» (биитэр «Иегова») диэн этиллэрэ, «Өрүү баар» диэн суолталааҕа дииллэр. Бу ааты Таҥара Моисейга, умайа турар талах уотун төлөнүгэр дьиктитик көстөн, арыйбыт. Кэлин дьэбириэйдэр Таҥара ытык аатын саҥа таһааран ааттаабат туһугар, атын «Адонай» диэн тылы туттар буолбуттар. «Адонай», тылбаастаатахха, «Тойон, Аҕа Баһылык» диэн суолталаах. Эргэ Кэс Тыл уонна Саҥа Кэс Тыл гректии тылбааһыгар Таҥара бу аата «кириос» диэн бэриллэр («Тойон» диэн суолталаах). Итини таһынан, «адонай» диэн тыл үрдүк сололоох дьоҥҥо, холобур, ыраахтааҕыларга туһулаан этэргэ эмиэ туттуллара.

Аҕааһын арыыта, олива арыыта – былыргы Израильга сибэтиилинньиги уматарга, бааһы оһорорго, тирии ыарыытын эмтииргэ тутталлара. Баай дьон бу арыы бастыҥ суортарынан эттэрин соттоллоро. Үрдүк хаачыстыбалаах олива арыытын киһи ыраахтааҕынан, Таҥара үлэһитинэн эбэтэр бороруогунан талыллар сиэрин-туомун кэмигэр төбөтүгэр куталлара. Онно туһаныллар ытык тээбирини ыраастыырга эмиэ тутталлара.

Аспаал – миньэрээл бөһүйбүт сымалата, ньиэп бииһин ууһа.

Бастакы уол бырааба – ыал улахан уола аҕатын үрдүкү алгыһын, дьонун бастыҥ баайын-дуолун ылара.

Бастакы үүнүү хомуурун бырааһынньыга – «Биэс уонус күн бырааһынньыга». Иудейдар биир сүрүн бырааһынньыктара, дьэбириэйдии аата – «шавуот». Бурдук ыһыытын кэнниттэн сэттэ нэдиэлэ буолан баран, ол эбэтэр Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыгар бастакы түүтэх бурдугу аҕалыы кэнниттэн биэс уонус күнүгэр, саҕаланар. Дьон Таҥараҕа араас аһы – бастакы үүнүү туораах бурдугун, килиэби – аҕалаллара.

Быһыы, быһыллыы (нууч. обрезание) – уол оҕо, эр киһи ууһатар уорганын төбөтүн тириитин быһыы. Таҥара Авраамҥа биэрбит ыйааҕар этиллэринэн, дьэбириэй хас биирдии уола төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр быһыллыахтааҕа. Быһыллыы Таҥара уонна Авраам удьуордарын икки ардыларынааҕы сөбүлэһии бэлиэтэ этэ. Ол кэннэ киһи дьиэ кэргэнин кытта Таҥара норуотугар киирсэн, Кини үөрэҕин тутуһуохтааҕа. Дьэбириэйдэри «быһыллыбыттар», оттон Таҥараны билбэт норуоттары, ол аата элбэх таҥаралаахтары, «быһыллыбатахтар» диэн ааттыыллара.

Израиль уон икки ууһа – кэлин Израиль диэн ааты ылбыт Иаков удьуордара. Иаков уолаттара: Рувим, Симеон, Левий, Иуда, Завулон, Иссахар, Дан, Гад, Асир, Неффалим, ону тэҥэ Ефрем уонна Манассия. Иаков тапталлаах уолун Иосиф оҕолорун, Ефремнаах Манассияны, оҕо гыммыт.

Иссоп – үчүгэй сыттаах намыһах от үүнээйи. Бу оту ыраастаныы сиэрин-туомун кэмигэр ууга эбэтэр хааҥҥа уган ылан баран киһини, малы-салы ибиирдэргэ тутталлара.

Куорат аанын айаҕа – куоракка киирэр олбуор аанын иннинээҕи аһаҕас сир элбэх дьону көрсөргө саамай табыгастаах сир этэ. Ол иһин мунньах, суут, дьыала-куолу кэпсэтиһиитэ барыта куорат аанын айаҕар ыытыллара.

Көтөхтөрүү – тиэстэ көтөхтөрөр туһалаах бактыарыйалаах доруоһа. Былыр дьон көтөхтөрүүлээх тиэстэ тобоҕун аныгыскы тиэстэҕэ хааллараллара. Паасха килиэбэ доруоһата суох астаныллыахтааҕа. Онон бу бырааһынньык иннинэ иудейдар эргэ көтөхтөрүүнү барытын суох гынар үгэстээхтэрэ.

Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыга – бу бырааһынньык дьэбириэй халандаарынан сыл бастакы ыйын авив (нисан) 15 күнүттэн 21 күнүгэр диэри бэлиэтэнэрэ. Паасха кэнниттэн тута саҕаланара. Нэдиэлэни быһа Израиль дьоно Таҥара кинилэри Египеттэн таһаарбытын ахталлара. Бу күннэргэ дьиэҕэ көтөхтөрүүлээх ас суох буолуохтааҕа. Кэлин, Саҥа Кэс Тыл кэмигэр, Паасха уонна Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыга силбэһэн биир бырааһынньык буолбуттар.

Куш – Нил өрүс баһыгар, Египеттэн соҕуруу диэки (билиҥҥи Судан уонна Эфиопия сиригэр) баар дойду.

Кэс тыл хоппото – Израиль норуотун сүрүн сибэтиинньэтэ, кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт мас хоппо. Таҥара норуокка Сөбүлэһии кэс тылын этэригэр Синай хайатыгар Моисейга биэрбит уон ыйааҕа икки суоруу таас билиитэҕэ суруллан баран бу хоппо иһигэр хараллан сытара. Хоппо Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоско – Ытык Сурт, оттон кэлин Таҥара Дьиэтин саамай ытык улаҕа хоһугар – турара.

Лаадан – олус сэдэх үүнээйиттэн ылыллар хаппыт сымала. Уматтахха, үчүгэй сыттаах. Бу күндү лааданы уматыы Ытык Сурт уонна кэлин Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин сулууспатыгар толук биир көрүҥэ этэ. Лаадан атын аата – фимиам.

Левиттэр – Иаков үһүс уолун Левий удьуордара. Моисей кэмигэр Таҥара Левий ууһуттан төрүттээх Аарон удьуордарын Таҥара үлэһиттэрэ буоллуннар диэн талан ылбыт. Левий атын удьуордара бары (кинилэри левиттэр дииллэр) Таҥара үлэһиттэригэр Ытык Сурт сулууспатыгар көмөлөһүөхтээхтэрэ. Бу эрэ уус дьоно Израильга өлбүгэ сирдэрэ суоҕа. Кинилэр Ытык Сурт, кэлин Таҥара Дьиэтин сулууспатын толоруунан эрэ дьарыктаныахтаахтара. Атын дьэбириэйдэр итинник сулууспалыыр бырааптара суоҕа. Ону таһынан левиттэр Таҥара Сокуонун чинчийэллэрэ уонна норуоту үөрэтэллэрэ. Өлбүгэ сир оннугар левиттэргэ Израиль атын уустарын куораттара, хонуу сирдэрэ бэриллибиттэр.

Мандрагор – Средиземнэй муора кытылыгар тарҕаммыт үүнээйи. Былыр оннооҕу дойдулар олохтоохторо бу дьиикэй үүнээйи бөдөҥ араҕастыҥы отонун сиэбит дьахтар төрүүр-ууһуур кыахтанар диэн итэҕэйэллэрэ.

Месопотамия – Евфрат уонна Тигр быыһыгар сытар уобалас. Аныгы Ирак сирэ.

Моисей – Таҥара Левий ууһуттан талан ылбыт киһитэ. Израиль норуотун Египет хабалатыттан босхолообут, кураайы куйаарынан айанныыр кэмнэригэр сирдээбит улуу бороруок. Моисей Израиль дьонугар Таҥараттан ылбыт Сокуонун тиэрдибит. Бу Сокуон Биибилийэҕэ Моисей кинигэлэрэ, Моисей Сокуона эбэтэр көннөрү Үөрэх (Тора) диэн ааттанар Биэс Кинигэҕэ киирэ сылдьар. Моисей бэйэтэ Ханааҥҥа – Таҥара норуотугар эрэннэрбит дойдутугар – тиийбэккэ өлбүт. Кини ол сири ыраахтан көрбүт эрэ.

Негев – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр Палестина соҕуруу өттүгэр баар кураайы куйаар маннык ааттанар. Негев – былыргы дьэбириэйдии аат. Онон Эргэ Кэс Тылга баар «соҕуруу барыы» диэн этии «Негевкэ барыы» диэн өйдөнөр.

Одьулуун (нууч. наложница) – ойохтоох эр киһи эбии оҕо төрөтөөрү дьиэтигэр олордор дьахтара. Одьулуун чопчу бырааптардааҕа. Кини кулут дьахтартан үрдүкү, эр киһи ойоҕуттан алын турара.

Отуу бырааһынньыга – Израиль дьоно бу күн дьиэлэриттэн тахсан, Таҥараҕа туһааннаах толугу биэрэн, нэдиэлэни быһа отууга олороллоро. Бырааһынньык туораах бурдук уонна мас аһа үүнүүтэ хомуллан бүтүүтэ, бинэгирээт хомуллар кэмигэр, күһүҥҥү ардах иннинэ буолара. Ол иһин бу бырааһынньыгы атыннык «Үүнүү бырааһынньыга» эбэтэр «Хомуур бырааһынньыга» диэн ааттыыллара. Бу күннэргэ Израиль дьоно урут Египет хабалатыттан тахсан Ханааҥҥа баралларыгар кураайы куйаары кэрийэ сылдьан отууга олорбуттарын саныыллара. Ону тэҥэ ылбыт үүнүүлэрин иһин Таҥараҕа махтаналлара. Отуу бырааһынньыгын дьэбириэйдии аата – «суккот».

Паасха – дьэбириэйдэр былыр Египет кулуттааһыныттан босхоломмуттарын бэлиэтиир сүрүн бырааһынньыктара. Паасханы киэһэ, дьэбириэй халандаарынан сыл бастакы ыйын – авив (нисан) ыйын – уон төрдүс күнүгэр бэлиэтииллэрэ. Ол киэһэ Израиль дьоно Таҥара кинилэри кулуттааһынтан босхолообутун уонна дьэбириэйдэр Египеттэн тахсыахтарын иннинээҕи түүн бараан оҕотун хаанын толук биэрэннэр бастакы төрүөхтэрэ өлөрүттэн быыһаммытын саныыллар. Бараан оҕотун (эбэтэр коза оҕотун) толук туттан, биир да уҥуоҕун алдьаппакка, бүтүннүү буһараллара. Бу бараан оҕотун бырааһынньыкка сииллэрэ. Дьэбириэйдии «Песах» (гректии «пасха») диэн толук туттуллубут бараан оҕотун ааттыыллара. «Песах» – туохтуур. Тылбаастаатахха, «үрдүнэн аас» диэн суолталаах.

Рефаимнар – Израиль норуота сэриилээн ылыан иннинэ Ханаан сиригэр олорбут норуоттартан биирдэстэрэ. Эмиэ енактар курдук, үрдүк уҥуохтаахтарынан биллэллэрэ. Өссө «рефаимнар» диэн Эргэ Кэс Тыл дьэбириэйдии төрүт тиэкиһигэр өлбүттэр саарыстыбаларыгар сылдьар өлбүт дьон дууһаларын ааттыыллар.

Сеннаар – Тигр уонна Евфрат өрүстэр икки ардыларынааҕы сир соҕуруу өттө.

Сибэтиэй – Биибилийэҕэ бу тыл «араарыллыбыт, сирдээҕи өйдөбүлтэн атын, бу аан дойдуга сыһыана суох, ол иһин тыытыллыбат» диэн суолталаах. Бастатан туран, бу Таҥараҕа сыһыаннаах тыл. Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр Таҥараҕа, ону тэҥэ Ытык Сурт, Таҥара Дьиэтин сулууспатын тэриллэригэр сыһыаннаан туттуллар. Ол саҕана сибэтиэйдэр диэн Таҥараҕа сүгүрүйээччилэр бука бары ааттаналлара (Эргэ Кэс Тылга Израиль норуота, оттон Саҥа Кэс Тылга Айыы Тойону Иисус Христоһу итэҕэйээччилэр). Дьон да, мал-сал да сибэтиинньэни таарыйдахтарына эмиэ сибэтиэй буолаллара. Кинилэр туох эмэ кирдээххэ сыстыахтарыгар диэри сибэтиэй дэнэллэрэ. Оттон киртийдэхтэринэ, ыраастыыр сиэр-туом оҥоһуллубутун эрэ кэннэ, Таҥара сулууспатыгар кыттыахтарын эбэтэр туттуллуохтарын сөбө.

Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хос – Ытык Сурт (кэлин Таҥара Дьиэтин) саамай ытык миэстэтэ. Онно Кэс тыл хоппото турара. Бу улаҕа хос атын Сибэтиэй хостон улахан таҥас быыһынан араарыллара. Соломуон туппут Таҥаратын Дьиэтигэр Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоско өссө кыһыл көмүс херувимнар тураллара. Сокуон быһыытынан, Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоско сылга биирдэ, Ыраастаныы күнүгэр, Таҥара үрдүкү үлэһитэ эрэ киирэр кыахтааҕа. Кини, онно киирэн, бүтүн норуоту аньыыттан ыраастыыр сиэри-туому толороро.

Сибэтиэй хос – Ытык Сурт, кэлин Таҥара Дьиэтин иһигэр баар хос. Таҥара сибэтии гыммыт килиэбин, үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар кыһыл көмүс аалтаар уонна кыһыл көмүс сибэтиилинньик ууруллар сирэ. Бу хос түгэх Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хостон улахан быыһынан араарыллара. Сокуон быһыытынан Таҥара үлэһитэ Сибэтиэй хоско биирдэ сарсыарда уонна биирдэ киэһэ кыһыл көмүс аалтаарга лаадан умата киирэрэ. Сибэтиэй хоско киирии Таҥара үлэһитигэр эрэ көҥүллэнэрэ. Сороҕор «Сибэтиэй хос» диэн өйдөбүл Ытык Суртка барытыгар эбэтэр Таҥара Дьиэтигэр сыһыаннаан туттуллара. Оннук суолтаҕа Сибэтиэй хос Таҥара баар сирэ диэн өйдөнөрө.

Синай хайата – атын аата Хорив диэн сабаҕалыыллар. Бу хайа билиҥҥи Египеккэ Синай тумул арыытыгар, Таҥара Израиль норуотун кытта Сөбүлэһии дуогабарын түһэрсибит уонна Моисейынан Сокуону бэрдэрбит сиригэр, баар. Моисей Синайга Таҥара Уон ыйааҕа суруллубут суоруу тааһын – Кэс тыл икки билиитэтин – ылаары тахсыбыт.

Сомуокуба маһа – уһун намылхай лабаалаах, олус иҥэмтэлээх, минньигэс астаах лаглаҕар мас. Палестина чуумпу, уйгулаах олоҕун уобараһа.

Сөбүлэһии кэс тыла, Кэс тыл – Таҥара уонна дьон икки ардыгар Сөбүлэһии (Дуогабар). Бу түгэҥҥэ Таҥара үксүгэр эрэннэрэр, оттон дьон быраабыланы, Сокуону тутуһуох буолаллар. Сөбүлэһии биир эрэ өттүттэн буолуон эмиэ сөп этэ (ол аата Таҥара киһиэхэ эрэннэрии кэс тылын этэр). Сороҕор Сөбүлэһиини ситиһээри, Таҥараҕа тугу эрэ толук биэрэллэрэ. Синай хайатыгар Таҥара Моисейынан сирэйдээн бүтүн дьэбириэй норуотун кытта дуогабардаспыт. Таҥара кинилэри харыстыах, өстөөхтөрүттэн араҥаччылыах буолбут, оттон дьэбириэйдэр Киниэхэ бэриниилээх буолуохтаахтара, Кини биэрбит Сокуонун толоруохтаахтара. Бу Сөбүлэһии уонна Сөбүлэһии ирдэбилин толоруу туһунан кинигэлэр хомуурунньуктара Эргэ Кэс Тыл диэн ааттанар.

Сэрии көлөөскөтө (нууч. колесница) – акка көлүллэр икки көлөһөлөөх бобуоска. Кыргыһыыга эбэтэр көннөрү айаҥҥа туттуллара.

Сокуон – былыргы дьэбириэйдии «Тора», ол аата Үөрэх, а.э., Сокуон. Таҥара Бэйэтэ талан ылбыт норуотуттан туох-ханнык олоҕу, хайдах сүгүрүйэри күүтэрин туһунан үөрэх. Сокуону Таҥара Израиль норуотугар Моисейынан бэрдэрбит. Эргэ Кэс Тылга бу үөрэх уонна ону бэлэхтээһин туһунан сүрүннээн Биэс Кинигэҕэ – Биибилийэ бастакы биэс кинигэтигэр – суруллар. Бу биэс кинигэни сороҕор Сокуон диэн ааттыыллар. Сокуон Израиль норуотугар, кинилэр итэҕэллэрин, уопсастыбаннай олохторун салайан үөрэтэр-такайар, сиэрдээх быһыы-майгы нуорматын олохтуур.

Субуота – дьэбириэйдии «шаббат». Дьэбириэй нэдиэлэтин сэттис күнэ. Ытык күн. Моисей Сокуона этэринэн, бу күн бүтүннүү Таҥараҕа ананыахтааҕа, онон субуотаҕа үлэлиир көҥүллэммэтэ. Субуота, Израиль норуотугар эмиэ атын күннэр курдук, бээтинсэҕэ күн киириититтэн саҕаланан субуотаҕа күн киириитэ түмүктэнэрэ.

Тамариск – кураайы куйаарга үүнэр кэрэ көстүүлээх намчы мас. Олус иҥэмтэлээх кыракый сэбирдэхтэринэн козалар аһылыктаналлар.

Таҥара үлэһитэ (нууч. священник) – Ытык Сурт уонна Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин сулууспатын, духуобунай сиэрин-туомун толорор анал бырааптаах киһи. Моисей Сокуонугар этиллэринэн, Израильга Таҥараҕа итинник сулууспалыыр дьонунан Аарон – Моисей убайын – удьуордара эрэ буолар кыахтаахтара. Тоҕо диэтэххэ Аарону бу үлэҕэ Таҥара Бэйэтэ талбыт. Үлэһиттэр Таҥара сулууспатын ыытыы, толук биэрии, итэҕэл сиэрин-туомун толоруу иһин эппиэттииллэрэ. Кинилэргэ левиттэр көмөлөһөллөрө. Таҥара үлэһиттэрэ эрэ Ытык Сурт (кэлин Таҥара Дьиэтин) Сибэтиэй хоһугар киирэр кыахтаахтара.

Таҥара үрдүкү үлэһитэ (нууч. первосвященник) – Аарон ууһуттан төрүттээх сүрүн сулууспалааччы. Таҥара үрдүкү үлэһитэ. Сокуон этэринэн, кини эрэ сорох ураты сиэри-туому толорор кыахтааҕа. Холобур, кини эрэ сылга биирдэ Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоско – Ытык Сурт (кэлин Таҥара Дьиэтин) саамай ытык түгэх хоһугар – киирэрэ.

Толук, бэримньи – Моисей Сокуонунан, Израиль дьоно Таҥараҕа эҥкилэ суох үчүгэй сүөһүнү, көтөрү толук биэрэллэрэ. Ону өлөрөн баран, сороҕун эбэтэр бүтүннүүтүн аалтаарга уматаллара. Ордугун (өскөтүн ордор буоллаҕына) дьон сиэн сөбө. Таҥара, Моисей кэмиттэн саҕалаан, толук биир сиргэ эрэ бэриллэрин ирдээбит. Бастаан ону Ытык Сурт тиэргэнигэр биэрэллэрэ, онтон кэлин Таҥара Дьиэтэ тутуллубутун кэннэ, ол тиэргэнигэр көһөрбүттэр. Толук биэрии сиэрин-туомун Таҥара үлэһиттэрэ эрэ оҥорор кыахтаахтара. Сүөһүттэн, көтөртөн ураты туораах бурдугу, бинэгирээт арыгытын, олива арыытын, саҥа үүнүү бастакы аһын биэриэхтэрин сөп этэ. Толук араас көрүҥэ баара. Ол хас биирдиитэ ураты суолталааҕа: аньыыттан ырааһырыы, Таҥараҕа үтүө көмөтүн иһин махтаныы, андаҕары толоруу эбэтэр тус баҕанан бэлэх биэрии. Тус баҕанан бэриллэр бэлэх символ быһыытынан Таҥара уонна киһи бииргэ аһыылларын курдук көрүллэрэ. Итини таһынан Таҥара үлэһиттэрэ уонна левиттэр Израиль дьоно Таҥараҕа бэлэх биэрбит астарыттан ылаллара көҥүллэнэрэ.

Эргэ Кэс Тылга толук (холобур, сүөһү, көтөр) уонна бэримньи (туораах бурдук, бинэгирээт арыгыта, олива арыыта) сүрүн көрүҥнэрэ манныктар:

1. Аньыыттан ырааһырыы толуга
* – бу толук анала – аньыы кирин-дьайын суох гыныы, киһи кутун-сүрүн ырааһырдыы.

2. Баҕа өттүнэн бэриллэр бэлэх, бэримньи
* – киһи үтүө баҕатынан Таҥара Дьиэтигэр туораах бурдугу, арыыны, бинэгирээт арыгытын эбэтэр харчыны биэриитэ.

3. Бурдук бэримньи
* – бэримньи толуктан уратыта: бэримньигэ сүөһүнү, көтөрү өлөрөр ирдэммэт. Бурдук бэримньи сүрүн түгэнэ – Таҥараҕа (ол кэннэ Таҥара үлэһиттэригэр) бэлэх биэрии. Үксүгэр бу үүнүү иһин махтал бэлиэтэ буолара. Бурдук бэримньи диэн ыһаарыламмыт туораах бурдук эбэтэр тардыллыбыт дуу, буһарыллыбыт дуу туораах бурдук туус тумаланан арыыга уонна лаадаҥҥа быламмыта буолуон сөп диэн сабаҕаланар.

4. Бүтүннүү уматыллар толук
* – сүөһүнү, көтөрү өлөрөн баран, аалтаарга бүтүннүү уматаллара (толук биэрии атын көрүҥэр сүөһү сорҕото эрэ уматыллара, ордугун дьон сиирэ). Халлааҥҥа унаарыйан тахсар буруо минньигэс сыта Айыы Тойоҥҥо сөбүлэтэр бэлэх дэнэрэ.

5. Кутуллар убаҕас бэлэх
* – убаҕас аһы, холобура, бинэгирээт арыгытын уонна олива арыытын, аалтаарга кутан Таҥараҕа бэлэхтииллэрэ.

6. Эйэлэһии толуга
* – бу толугу Таҥараны кытта сөптөөх, эйэ-дэмнээх сыһыаны харыстаары, Кинини кытта эйэлэрэ чөлүгэр түспүтүн бэлиэтээри биэрэллэрэ. Сүөһүнү өлөрөн баран сорҕотун аалтаарга уматаллара. Ол ордугун толук биэрбит киһи, кини дьиэ кэргэнэ уонна Таҥара үлэһитэ сииллэрэ.

Таҥара Килбиэнэ – бу тыллар Таҥара сүдү сыдьаайын, Киниттэн кэлэр сандаарар сырдыгы бэлиэтииллэр. Биибилийэҕэ Айыы Тойон килбиэнэ сандаархай былыт эбэтэр Киниэхэ үҥэр-сүктэр сиргэ сыдьаайар сырдык курдук ойууланар. Киһи ону тулуйан кыайан көрүмүөҕүн сөп.

Таҥара ыйаахтара – үксүгэр бу тыл Таҥара дьоҥҥо биэрбит дьаһала диэн суолталаах. Таҥара Синай хайатыгар Израиль норуотун кытта Сөбүлэһиитин кэс тылын этэригэр Моисейга уон ыйааҕы биэрбит. Бу Таҥара уонна киһи сыһыаннаһыытын сүрүн өттө этиллэр ыйаахтара Моисей Сокуонун сүрүн чааһа буолбуттар. Итини таһынан Сокуоҥҥа атын ыйаахтар эмиэ бааллар: сорохторо уопсай ис хоһоонноохтор, сорохторо чопчу быраабыла, уураах, ыйыы-кэрдии уонна устаап буолаллар.

Тимпан – дүҥүргэ маарынныыр муусука тэрилэ.

Түһүлүк (нууч. нагрудник) – Биибилийэҕэ Таҥара үрдүкү үлэһитэ түөһүгэр таҥаһын таһынан кэтэр сиэбэ. Түһүлүккэ ытык урим, туммим бааллара. Олор көмөлөрүнэн Таҥара көҥүлүн (Кини тугу баҕарарын, тугу ыйарын) билэллэрэ. Түһүлүк Израиль уустарын ахсаанынан уон икки күндү таастааҕа. Онон үрдүкү үлэһит Таҥараҕа киирэригэр ол таастары өрүү түөһүгэр илдьэ сылдьара.

Урим, туммим – Таҥара көҥүлүн билэргэ аналлаах маллар. Бу туох маллар буолаллара, хайдахтара билигин чопчу биллибэт. Таҥара үрдүкү үлэһитэ уримнаах туммимы таҥаһын таһынан түөһүгэр кэтэр ытык сиэбигэр түһүлүккэ илдьэ сылдьара. Ону атыннык «дьүүллүүр түһүлүк» диэн ааттыыллара. Бу малларынан сэрэбиэй кэбиһэллэрэ. Биирдэстэрэ «сөп», оттон иккиһэ «суох» диэн суолталааҕа.

Фараон – Египет ыраахтааҕыта.

Филистим муората – Средиземнэй муораны маннык ааттыыллара.

Ханаан – Хам уолун Ной сиэннэриттэн биирдэстэрин аата. Кини удьуордара (хананейдар) бастаан олорбут сирдэрин аата эмиэ Ханаан диэн этэ. Ханаан Средиземнэй муора уонна Иордан өрүс икки ардыгар баара. Бу сири Таҥара Авраамҥа уонна кини удьуордарыгар бас биллэрэ биэриэх буолбут. Израиль норуота кэлин Ханааны сыыйабаайа сэриилээн ылбыт.

Херувим – Биибилийэҕэ херувимнар диэн Таҥараҕа олус чугас турар, халлааҥҥа баар харамайдар ааттаналлар. Израиль дьоно херувимнары Таҥара бүрүстүөлэ турар көлөөскөтүн (колесницатын) холбонон сылдьар сүүнэ улахан, кынаттаах кыыллар курдук өйдүүллэрэ. Ол иһин икки кыһыл көмүс херувим Таҥара бүрүстүөлүн бэлиэтээн көрдөрөр сүрүн сибэтиинньэ – Кэс тыл хоппотун – хаппаҕар туруоруллубуттар.

Хорив – Синай хайатын өссө биир аата. Дьэбириэйдии «хорев». Бу тыл «кураан», «кураанахсыйыы» диэн суолталаах буолуон сөп.

Цитра – кыракый аарпаҕа маарынныыр муусука тэрилэ.

Ыраас, ырааһа суох – Эргэ Кэс Тылга бу сүрүннээн сиэр-туом оҥорон ырааһырыы эйгэтигэр сыһыаннаах тыллар. Моисей Сокуона этэринэн, Израиль дьоно ырааһы уонна ырааһа суоҕу (кирдээҕи, быртаҕы) араарыахтаахтара. Сорох кыыл, көтөр, балык, мал-сал, аһылык, ону тэҥэ сорох дьон эмиэ ырааһа суох дэнэллэрэ. Киһи, оннук аһы аһаабат, тирии ыарыылаах киһини эбэтэр өлбүт киһини таарыйбатах, хаан оҕуолуу сылдьар бааһа суох буоллаҕына, ыраас буолара. Дьахтар ыйданар кэмигэр уонна төрөөн баран ырааһа суох дэнэрэ. Эмтэммэт тирии ыарыылаахтары уонна да атын ыарыылаахтары эмиэ итинник ааттыыллара. Кинилэр Таҥара сиэригэр-туомугар кыттар кыахтара суоҕа, ырааһы тугу да тыытыа суохтаахтара. Ырааһырар туһугар киһи анал сиэри-туому ааһыахтааҕа, ону таһынан Таҥараҕа толук биэриэхтээҕэ. Кинини, иссоп угунан хааны ыһан, ыраастыыллара. Киһи ону тэҥэ этин-сиинин, таҥаһын-сабын суунуохтааҕа.

Ытык килиэп, уон икки килиэп – Ытык Сурт (кэлин Таҥара Дьиэтин) иһигэр анал остуолга ууруллар көтөхтөрүүтэ суох уон икки лэппиэскэ. Бу килиэп остуолга биир нэдиэлэни быһа турара. Онтон эмиэ уон икки сибиэһэй килиэбинэн солбуллара. Килиэби анал остуолтан хомуллубутун кэннэ Таҥара үлэһиттэрэ эрэ сииллэрэ көҥүллэнэрэ.

Ытык Сурт (Скиния) – көһөрүллэ сылдьар, сүүнэ улахан балаакканы санатар сурт (нууч. шатер, грек. скене). Тиэргэннээх, тула олбуордаах. Атыннык өссө Туоһулааһын, Түмсүү Сурда эбэтэр Арыллыы Сурда диэн ааттыыллара. Бу Сурт Израиль дьоно Таҥара үлэһиттэрин көмөлөрүнэн Таҥараны кытта көрсөр сирдэрэ этэ. Иһигэр Сибэтиэй хос уонна Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хос бааллара. Сибэтиэй хоско уон икки килиэп ууруллубут остуола, толук биэрэр кэмҥэ туттуллар тээбириннэр, үчүгэй сыттаах булкадаһыгы уматар аалтаар уонна сибэтиилинньик тураллара. Таҥара ыйбытын толорон, Израиль дьоно кураайы куйаары кэрийэ сылдьар кэмнэригэр Ытык Суртарын өрүү илдьэ сылдьыбыттар.

Ытык таас – саамай кылгас өттүнэн сиргэ тирэнэн турар үрдүк таас. Киһи көмүллүбүт сирин бэлиэтииргэ туһаналлара. Ону тэҥэ туох эрэ улахан суолталаах түбэлтэ эбэтэр киһи умнуллубатын туһугар туруораллара. Маннык тааһы ытык дииллэрэ эрээри, өйдөбүнньүк тааска сүгүрүйэр табыллыбат этэ. Ону Таҥара Сокуона боборо.

Эдом – бу тыл үөскээһининэн дьэбириэйдии «кыһыл» диэн суолталаах тылы кытта ситимнээх буолуон сөп. Бу тыл Исав уонна кини удьуордарын, чугас аймахтарын – Израиль дьонун – хос аата буолар. «Едом» (билиҥҥи суруллуутунан, «Эдом») диэн ааты Исав бастакы уол буолбут быраабын кыһыл өҥнөөх чэчэбииссэ миинигэр туран биэрбитин иһин ылбыт. Исав уонна кини удьуордара олорбут уобаластарын эмиэ Эдом диэн ааттыыллара. Бу уобалас Арава хочотун икки өттүнэн Сеир хайаларынан тайаан сытара. Хоту өттүнэн Эдом Өлбүт муораны уонна Моавы, соҕуруу Эйлат хомотун, илин соҕуруу Иордан уҥуор баар кураайы куйаары, оттон арҕаа Кадес-Варнеһы, Ор хайатын уонна Цин кураайы куйаарын кытта быысаһара.

Эргэ Кэс Тыл – Таҥара Египеттэн тахсыбыт Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар Сөбүлэһиитэ. Сүрүн чааһа – Сокуон. Эргэ Кэс Тыл диэн бу Сөбүлэһии уонна ону Израиль дьоно хайдах тутуһуохтаахтарын кэпсиир кинигэлэр хомуурунньуктара эмиэ ааттанар. Бу үгүс үйэ тухары араас дьон суруйбут хомуурунньуга. Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ Саҥа Кэс Тылы кытта холбуу христианнар Биибилийэлэрэ буолар.

Эфод – Таҥара үлэһиттэрэ сулууспалыыр кэмнэригэр кэтэр, баартыгы санатар, сиэҕэ суох таҥастара. Курдааҕа, уһуна тобуктарыгар тиийбэт этэ. Бу таҥаһы Таҥара көҥүлүн, Кини норуокка тугу ыйарын-кэрдэрин билэр туһугар кэтэллэрэ.

Table of Contents

Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ: Тахсыы
өрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ

- Тахсыы

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Тыллары быһаарыы (Төрүттэнии кинигэтэ • Тахсыы кинигэтэ)

- Аалтаар
- Аанньал
- Авив ый, нисан ый
- Аврам, Авраам
- Аҕа баһылык
- АЙЫЫ ТОЙОН
- Аҕааһын арыыта, олива арыыта
- Аспаал
- Бастакы уол бырааба
- Бастакы үүнүү хомуурун бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Израиль уон икки ууһа
- Иссоп
- Куорат аанын айаҕа
- Көтөхтөрүү
- Көтөхтөрүүтэ суох килиэп бырааһынньыга
- Куш
- Кэс тыл хоппото
- Лаадан
- Левиттэр
- Мандрагор
- Месопотамия
- Моисей
- Негев
- Одьулуун
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Рефаимнар
- Сеннаар
- Сибэтиэй
- Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хос
- Сибэтиэй хос
- Синай хайата
- Сомуокуба маһа
- Сөбүлэһии кэс тыла, Кэс тыл
- Сэрии көлөөскөтө
- Сокуон
- Субуота
- Тамариск
- Таҥара үлэһитэ
- Таҥара үрдүкү үлэһитэ
- Толук, бэримньи
- Таҥара Килбиэнэ
- Таҥара ыйаахтара
- Тимпан
- Түһүлүк
- Урим, туммим
- Фараон
- Филистим муората
- Ханаан
- Херувим
- Хорив
- Цитра
- Ыраас, ырааһа суох
- Ытык килиэп, уон икки килиэп
- Ытык Сурт
- Ытык таас
- Эдом
- Эргэ Кэс Тыл
- Эфод